With commentry by Swami Shivananda
Author: Krishna
The Bhagavad Gita, often called the "Song of God," is a 700-verse sacred Hindu scripture embedded within the ancient Indian epic, the Mahabharata. It is a philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, the god Krishna, offering profound guidance on duty, ethics, and spiritual liberation.
The Yoga of Knowledge and Renunciation of Action
śrībhagavān uvāca imam vivasvate yogam | proktavān aham avyayam vivasvān manave | prāha manuḥ ikṣvākave abravīt ||
sribhagavan uvaca imam vivasvate yogam | proktavan aham avyayam vivasvan manave | praha manu iksvakave abravit ||
evam paramparāprāptam imam rājarṣayaḥ viduḥ sa | kālena iha mahatā yogaḥ naṣṭaḥ parantapa ||
evam paramparapraptam imam rajarsaya vidu sa | kalena iha mahata yoga nasta parantapa ||
sa eva ayam mayā te adya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ bhaktaḥ | asi me sakhā ca rahasyam hi etat uttamam ||
sa eva ayam maya te adya yoga prokta puratana bhakta | asi me sakha ca rahasyam hi etat uttamam ||
arjuna uvāca aparaṃ bhavataḥ janma | paraṃ janma vivasvataḥ katham etat | vijānīyām tvam ādau proktavān ||
arjuna uvaca apara bhavata janma | para janma vivasvata katham etat | vijaniyam tvam adau proktavan ||
śrībhagavānuvāca bahūni me vyatītāni janmāni | tava ca arjuna tāni aham veda | sarvāṇi na tvam vettha parantapa ||
sribhagavanuvaca bahuni me vyatitani janmani | tava ca arjuna tani aham veda | sarvani na tvam vettha parantapa ||
ajaḥ api san avyayātmā bhūtānām īśvaraḥ api | san prakṛtim svām adhiṣṭhāya sambhavāmi ātma-māyayā ||
aja api san avyayatma bhutanam isvara api | san praktim svam adhisthaya sambhavami atma-mayaya ||
yadā yadā hi dharmasya glāniḥ bhavati bhārata | abhyutthānam adharmasya tadā ātmānam sṛjāmi aham ||
yada yada hi dharmasya glani bhavati bharata | abhyutthanam adharmasya tada atmanam sjami aham ||
paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām | dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||
paritranaya sadhuna vinasaya ca dusktam | dharmasasthapanarthaya sambhavami yuge yuge ||
janma karma ca me divyam evam yaḥ vetti tattvataḥ tyaktvā | deham punaḥ janma na eti mām eti saḥ arjuna ||
janma karma ca me divyam evam ya vetti tattvata tyaktva | deham puna janma na eti mam eti sa arjuna ||
vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ bahavaḥ | jñānatapasā pūtāḥ madbhāvamāgatāḥ ||
vitaragabhayakrodha manmaya mamupasrita bahava | jnanatapasa puta madbhavamagata ||
ye yathā māṃ prapadyante tān tathaiva bhajāmi | aham mama vartma anuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||
ye yatha ma prapadyante tan tathaiva bhajami | aham mama vartma anuvartante manusya partha sarvasa ||
kāṅkṣantaḥ karmaṇām siddhim yajanta iha devatāḥ kṣipram | hi mānuṣe loke siddhiḥ bhavati karmajā ||
kanksanta karmanam siddhim yajanta iha devata ksipram | hi manuse loke siddhi bhavati karmaja ||
cāturvarṇyam mayā sṛṣṭam guṇakarmavibhāgaśaḥ tasya kartāram | api māṃ viddhi akartāram avyayam ||
caturvarnyam maya sstam gunakarmavibhagasa tasya kartaram | api ma viddhi akartaram avyayam ||
na mām karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā | mām yaḥ abhijānāti karmabhiḥ na saḥ badhyate ||
na mam karmani limpanti na me karmaphale spha | mam ya abhijanati karmabhi na sa badhyate ||
evam jñātvā kṛtaṃ karma pūrvaiḥ api mumukṣubhiḥ kuru | karma eva tasmāt tvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam ||
evam jnatva kta karma purvai api mumuksubhi kuru | karma eva tasmat tva purvai purvatara ktam ||
kiṃ karma kim akarma kavayaḥ api atra mohitāḥ | tat te karma pravakṣyāmi yat jñātvā mokṣyase aśubhāt ||
ki karma kim akarma kavaya api atra mohita | tat te karma pravaksyami yat jnatva moksyase asubhat ||
karmaṇaḥ hi api boddhavyam boddhavyam ca vikarmaṇaḥ | akarmaṇaḥ ca boddhavyam gahanā karmaṇaḥ gatiḥ ||
karmana hi api boddhavyam boddhavyam ca vikarmana | akarmana ca boddhavyam gahana karmana gati ||
karmaṇi akarma yaḥ paśyet akarmaṇi ca karma | yaḥ sa buddhimān manuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||
karmani akarma ya pasyet akarmani ca karma | ya sa buddhiman manusyesu sa yukta ktsnakarmakt ||
yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ jñānāgnidagdhakarmāṇam | tam āhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ ||
yasya sarve samarambha kamasankalpavarjita jnanagnidagdhakarmanam | tam ahu panita budha ||
tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛptaḥ nirāśrayaḥ karmaṇi abhipravṛttaḥ | api na eva kiñcit karoti saḥ ||
tyaktva karmaphalasanga nityatpta nirasraya karmani abhipravtta | api na eva kincit karoti sa ||
nirāśīḥ yatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ śārīram kevalam | karma kurvan na āpnoti kilbiṣam ||
nirasi yatacittatma tyaktasarvaparigraha sariram kevalam | karma kurvan na apnoti kilbisam ||
yadṛcchālābhasantuṣṭaḥ dvandvātītaḥ vimatsaraḥ samaḥ siddhau asiddhau | ca kṛtvā api na nibadhyate ||
yadcchalabhasantusta dvandvatita vimatsara sama siddhau asiddhau | ca ktva api na nibadhyate ||
gatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ yajñāya | ācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate ||
gatasangasya muktasya jnanavasthitacetasa yajnaya | acarata karma samagra praviliyate ||
brahmārpaṇam brahma havis brahmāgnau brahmaṇā hutam | brahma eva tena gantavyam brahmakarmasamādhinā ||
brahmarpanam brahma havis brahmagnau brahmana hutam | brahma eva tena gantavyam brahmakarmasamadhina ||
daivam eva apare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate | brahmāgnau apare yajñaṃ yajñena eva upajuhvati ||
daivam eva apare yajna yogina paryupasate | brahmagnau apare yajna yajnena eva upajuhvati ||
śrotrādīni indriyāṇi anye saṃyamāgniṣu juhvati | śabdādīn viṣayān anya indriyāgniṣu juhvati ||
srotradini indriyani anye sayamagnisu juhvati | sabdadin visayan anya indriyagnisu juhvati ||
sarvāṇi indriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi ca | apare ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite ||
sarvani indriyakarmani pranakarmani ca | apare atmasayamayogagnau juhvati jnanadipite ||
dravyayajñāḥ tapoyajñāḥ yogayajñāḥ tathā apare | svādhyāyajñānayajñāḥ ca yatayaḥ saṃśitavratāḥ ||
dravyayajna tapoyajna yogayajna tatha apare | svadhyayajnanayajna ca yataya sasitavrata ||
apāne juhvati prāṇam prāṇe apānam | tathā apare prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||
apane juhvati pranam prane apanam | tatha apare pranapanagati ruddhva pranayamaparayana ||
apare niyatāhārāḥ prāṇān prāṇeṣu juhvati | sarve api ete yajñavidaḥ yajñakṣapitakalmaṣāḥ ||
apare niyatahara pranan pranesu juhvati | sarve api ete yajnavida yajnaksapitakalmasa ||
yajñaśiṣṭāmṛtabhujaḥ yānti brahma sanātanam na ayam | lokaḥ asti ayajñasya kutaḥ anyaḥ kurusattama ||
yajnasistamtabhuja yanti brahma sanatanam na ayam | loka asti ayajnasya kuta anya kurusattama ||
evam bahuvidhāḥ yajñāḥ vitatāḥ brahmaṇaḥ mukhe karmajān | viddhi tān sarvān evam jñātvā vimokṣyase ||
evam bahuvidha yajna vitata brahmana mukhe karmajan | viddhi tan sarvan evam jnatva vimoksyase ||
śreyān dravyamayāt yajñāt jñānayajñaḥ parantapa sarvaṃ | karma akhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate ||
sreyan dravyamayat yajnat jnanayajna parantapa sarva | karma akhila partha jnane parisamapyate ||
tat viddhi praṇipātena paripraśnena sevayā | upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninaḥ tattvadarśinaḥ ||
tat viddhi pranipatena pariprasnena sevaya | upadeksyanti te jnana jnanina tattvadarsina ||
yat jñātvā na punaḥ | moham evam yāsyasi pāṇḍava yena bhūtāni aśeṣeṇa drakṣyasi ātmani atha mayi ||
yat jnatva na puna | moham evam yasyasi panava yena bhutani asesena draksyasi atmani atha mayi ||
api cet asi pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ | sarvaṃ jñānaplavena eva vṛjinaṃ santariṣyasi ||
api cet asi papebhya sarvebhya papakttama | sarva jnanaplavena eva vjina santarisyasi ||
yathā idhāṃsi samiddhaḥ agniḥ bhasmasāt kurute | arjuna jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute tathā ||
yatha idhasi samiddha agni bhasmasat kurute | arjuna jnanagni sarvakarmani bhasmasat kurute tatha ||
na hi jñānena sadṛśam pavitram iha vidyate | tat svayam yogasaṃsiddhaḥ kālena ātmani vindati ||
na hi jnanena sadsam pavitram iha vidyate | tat svayam yogasasiddha kalena atmani vindati ||
śraddhāvān labhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyatendriyaḥ jñānaṃ | labdhvā parāṃ śāntim acireṇa adhigacchati ||
sraddhavan labhate jnana tatpara sayatendriya jnana | labdhva para santim acirena adhigacchati ||
ajñaḥ ca aśraddadhānaḥ ca saṃśayātmā vinaśyati na ayam | lokaḥ asti na paraḥ na sukham saṃśayātmanaḥ ||
ajna ca asraddadhana ca sasayatma vinasyati na ayam | loka asti na para na sukham sasayatmana ||
yogasaṃnyastakarmāṇam jñānasañchinnasaṃśayam ātmavantaṃ na | karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya ||
yogasanyastakarmanam jnanasanchinnasasayam atmavanta na | karmani nibadhnanti dhananjaya ||
tasmāt | ajñānasambhūtam | hṛtstham | jñānāsinā | ātmanaḥ chittvā enaṃ saṃśayaṃ yogam ātiṣṭha uttiṣṭha bhārata ||
tasmat | ajnanasambhutam | htstham | jnanasina | atmana chittva ena sasaya yogam atistha uttistha bharata ||