With commentry by Swami Shivananda
Author: Krishna
The Bhagavad Gita, often called the "Song of God," is a 700-verse sacred Hindu scripture embedded within the ancient Indian epic, the Mahabharata. It is a philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, the god Krishna, offering profound guidance on duty, ethics, and spiritual liberation.
The Yoga of Action
arjuna uvāca jyāyasī cet karmaṇaḥ | te matā buddhiḥ janārdana tat kiṃ | karmaṇi ghore mām niyojayasi keśava ||
arjuna uvaca jyayasi cet karmana | te mata buddhi janardana tat ki | karmani ghore mam niyojayasi kesava ||
vyāmiśreṇa iva vākyena buddhiṃ mohayasī iva me tat | ekaṃ vada niścitya yena śreyaḥ aham āpnuyām ||
vyamisrena iva vakyena buddhi mohayasi iva me tat | eka vada niscitya yena sreya aham apnuyam ||
śrībhagavānuvāca loke asmin dvividhā | niṣṭhā purā proktā mayā anagha | jñānayogena sāṅkhyānām karmayogena yoginām ||
sribhagavanuvaca loke asmin dvividha | nistha pura prokta maya anagha | jnanayogena sankhyanam karmayogena yoginam ||
na karmaṇām anārambhāt na naiṣkarmyam puruṣaḥ aśnute | na ca saṃnyasanāt eva siddhim samadhigacchati ||
na karmanam anarambhat na naiskarmyam purusa asnute | na ca sanyasanat eva siddhim samadhigacchati ||
na hi kaścit kṣaṇam api jātu tiṣṭhati akarmakṛt | kāryate hi avaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijaiḥ guṇaiḥ ||
na hi kascit ksanam api jatu tisthati akarmakt | karyate hi avasa karma sarva praktijai gunai ||
karmendriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran | indriyārthān vimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate ||
karmendriyani sayamya ya aste manasa smaran | indriyarthan vimuhatma mithyacara sa ucyate ||
yaḥ tu indriyāṇi manasā niyamya ārabhate | arjuna karmendriyaiḥ karmayogam asaktaḥ sa viśiṣyate ||
ya tu indriyani manasa niyamya arabhate | arjuna karmendriyai karmayogam asakta sa visisyate ||
niyatam kuru karma tvaṃ karma jyāyaḥ hi akarmaṇaḥ | śarīrayātrā api ca te na prasiddhyet akarmaṇaḥ ||
niyatam kuru karma tva karma jyaya hi akarmana | sarirayatra api ca te na prasiddhyet akarmana ||
yajñārthāt karmaṇaḥ anyatra lokaḥ ayam karmabandhanaḥ | tadartham karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara ||
yajnarthat karmana anyatra loka ayam karmabandhana | tadartham karma kaunteya muktasanga samacara ||
sahayajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā purā uvāca prajāpatiḥ | anena prasaviṣyadhvam eṣaḥ vaḥ astu iṣṭakāmadhuk ||
sahayajna praja sstva pura uvaca prajapati | anena prasavisyadhvam esa va astu istakamadhuk ||
devān bhāvayata anena te devāḥ bhāvayantu | vaḥ parasparam bhāvayantaḥ śreyaḥ paramam avāpsyatha ||
devan bhavayata anena te deva bhavayantu | va parasparam bhavayanta sreya paramam avapsyatha ||
iṣṭān bhogān hi vaḥ devāḥ dāsyante yajñabhāvitāḥ taiḥ | dattān apradāya ebhyaḥ yaḥ bhuṅkte stenaḥ eva saḥ ||
istan bhogan hi va deva dasyante yajnabhavita tai | dattan apradaya ebhya ya bhunkte stena eva sa ||
yajñaśiṣṭāśinaḥ santaḥ mucyante sarvakilbiṣaiḥ bhuñjate te | tu agham pāpāḥ ye pacanti ātmakāraṇāt ||
yajnasistasina santa mucyante sarvakilbisai bhunjate te | tu agham papa ye pacanti atmakaranat ||
annāt bhavanti bhūtāni parjanyāt annasambhavaḥ | yajñāt bhavati parjanyaḥ yajñaḥ karmasamudbhavaḥ ||
annat bhavanti bhutani parjanyat annasambhava | yajnat bhavati parjanya yajna karmasamudbhava ||
karma brahmodbhavam viddhi brahmākṣarasamudbhavam tasmāt | sarvagatam brahma nityam yajñe pratiṣṭhitam ||
karma brahmodbhavam viddhi brahmaksarasamudbhavam tasmat | sarvagatam brahma nityam yajne pratisthitam ||
evam pravartitaṃ cakraṃ na anuvartayati iha yaḥ | aghāyuḥ indriyārāmaḥ moghaṃ pārtha sa jīvati ||
evam pravartita cakra na anuvartayati iha ya | aghayu indriyarama mogha partha sa jivati ||
yaḥ tu ātmaratiḥ eva syāt ātmatṛptaḥ ca mānavaḥ | ātmani eva ca santuṣṭaḥ tasya kāryaṃ na vidyate ||
ya tu atmarati eva syat atmatpta ca manava | atmani eva ca santusta tasya karya na vidyate ||
na eva tasya kṛtena arthaḥ na akṛtena iha | kaścana na ca asya sarvabhūteṣu kaścit arthavyapāśrayaḥ ||
na eva tasya ktena artha na aktena iha | kascana na ca asya sarvabhutesu kascit arthavyapasraya ||
tasmāt asaktaḥ satatam kāryaṃ karma samācara asaktaḥ | hi ācaran karma parama āpnoti pūruṣaḥ ||
tasmat asakta satatam karya karma samacara asakta | hi acaran karma parama apnoti purusa ||
karmaṇaiva hi saṃsiddhim āsthitāḥ janakādayaḥ lokasaṅgraham | eva api sampaśyan kartum arhasi ||
karmanaiva hi sasiddhim asthita janakadaya lokasangraham | eva api sampasyan kartum arhasi ||
yadyat ācarati śreṣṭhaḥ tattat eva itaraḥ janaḥ | sa yat pramāṇaṃ kurute lokaḥ tadanuvartate ||
yadyat acarati srestha tattat eva itara jana | sa yat pramana kurute loka tadanuvartate ||
na me pārtha asti kartavyam triṣu lokeṣu kiñcana | na anavāptam avāptavyam varta eva ca karmaṇi ||
na me partha asti kartavyam trisu lokesu kincana | na anavaptam avaptavyam varta eva ca karmani ||
yadi hi aham na varteyam jātu karmaṇi | atandritaḥ mama vartma anuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||
yadi hi aham na varteyam jatu karmani | atandrita mama vartma anuvartante manusya partha sarvasa ||
utsīdeyuḥ ime lokāḥ na kuryām karma cet aham | saṅkarasya ca kartā syām upahanyām imāḥ prajāḥ ||
utsideyu ime loka na kuryam karma cet aham | sankarasya ca karta syam upahanyam ima praja ||
saktāḥ karmaṇi avidvāṃsaḥ yathā kurvanti bhārata | kuryāt vidvān tathā asaktaḥ cikīrṣuḥ lokasaṅgraham ||
sakta karmani avidvasa yatha kurvanti bharata | kuryat vidvan tatha asakta cikirsu lokasangraham ||
na buddhibhedaṃ janayet ajñānām karmasaṅginām | joṣayet sarvakarmāṇi vidvān yuktaḥ samācaran ||
na buddhibheda janayet ajnanam karmasanginam | josayet sarvakarmani vidvan yukta samacaran ||
prakṛteḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ | ahaṅkāravimūḍhātmā kartā'ham manyate ||
prakte kriyamanani gunai karmani sarvasa | ahankaravimuhatma karta'ham manyate ||
tattvavit tu mahābāho guṇakarmavibhāgayoḥ guṇāḥ guṇeṣu | vartanta matvā na sajjate ||
tattvavit tu mahabaho gunakarmavibhagayo guna gunesu | vartanta matva na sajjate ||
prakṛteḥ guṇasammūḍhāḥ sajjante guṇakarmasu tān | akṛtsnavidaḥ mandān kṛtsnavit na vicālayet ||
prakte gunasammuha sajjante gunakarmasu tan | aktsnavida mandan ktsnavit na vicalayet ||
mayi sarvāṇi karmāṇi saṃnyasya adhyātmacetasā | nirāśīḥ nirmamaḥ bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ ||
mayi sarvani karmani sanyasya adhyatmacetasa | nirasi nirmama bhutva yudhyasva vigatajvara ||
ye me matam idam nityam anutiṣṭhanti mānavāḥ | śraddhāvantaḥ anasūyantaḥ mucyante te api karmabhiḥ ||
ye me matam idam nityam anutisthanti manava | sraddhavanta anasuyanta mucyante te api karmabhi ||
ye tu etat abhyasūyantaḥ na anutiṣṭhanti | me matam sarvajñānavimūḍhān tān viddhi naṣṭānacetasaḥ ||
ye tu etat abhyasuyanta na anutisthanti | me matam sarvajnanavimuhan tan viddhi nastanacetasa ||
sadṛśam ceṣṭate svasyāḥ prakṛteḥ jñānavān api | prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati ||
sadsam cestate svasya prakte jnanavan api | prakti yanti bhutani nigraha ki karisyati ||
indriyasya indriyasya arthe rāgadveṣau vyavasthitau tayoḥ na | vaśam āgacchet tau hi asya paripanthinau ||
indriyasya indriyasya arthe ragadvesau vyavasthitau tayo na | vasam agacchet tau hi asya paripanthinau ||
śreyān svadharmaḥ viguṇaḥ paradharmāt svanuṣṭhitāt | svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmaḥ bhayāvahaḥ ||
sreyan svadharma viguna paradharmat svanusthitat | svadharme nidhana sreya paradharma bhayavaha ||
arjuna uvāca atha kena prayuktaḥ | ayam pāpam carati puruṣaḥ anicchan | api vārṣṇeya balāt iva niyojitaḥ ||
arjuna uvaca atha kena prayukta | ayam papam carati purusa anicchan | api varsneya balat iva niyojita ||
śrībhagavānuvāca kāma eṣa krodha | eṣa rajoguṇasamudbhavaḥ mahāśanaḥ mahāpāpmā | viddhi enam iha vairiṇam ||
sribhagavanuvaca kama esa krodha | esa rajogunasamudbhava mahasana mahapapma | viddhi enam iha vairinam ||
dhūmena āvriyate vahniḥ yathā ādarśaḥ malena ca yathā | ulbena āvṛtaḥ garbhaḥ tathā tena idam āvṛtam ||
dhumena avriyate vahni yatha adarsa malena ca yatha | ulbena avta garbha tatha tena idam avtam ||
āvṛtaṃ jñānam etena jñāninaḥ nityavairiṇā | kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇa analena ca ||
avta jnanam etena jnanina nityavairina | kamarupena kaunteya duspurena analena ca ||
indriyāṇi mano buddhiḥ asya adhiṣṭhānam ucyate | etaiḥ vimohayati eṣaḥ jñānam āvṛtya dehinam ||
indriyani mano buddhi asya adhisthanam ucyate | etai vimohayati esa jnanam avtya dehinam ||
tasmāt tvam indriyāṇi ādau niyamya bharatarṣabha | pāpmānam prajahi hi enam jñānavijñānanāśanam ||
tasmat tvam indriyani adau niyamya bharatarsabha | papmanam prajahi hi enam jnanavijnananasanam ||
indriyāṇi parāṇi āhuḥ indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ manasaḥ tu | parā buddhiḥ yaḥ buddheḥ parataḥ tu saḥ ||
indriyani parani ahu indriyebhya para mana manasa tu | para buddhi ya buddhe parata tu sa ||
evam | buddheḥ | paraṃ | buddhvā | saṃstabhyā ātmānam ātmanā jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam ||
evam | buddhe | para | buddhva | sastabhya atmanam atmana jahi satru mahabaho kamarupa durasadam ||