With commentry by Swami Shivananda
Author: Krishna
The Bhagavad Gita, often called the "Song of God," is a 700-verse sacred Hindu scripture embedded within the ancient Indian epic, the Mahabharata. It is a philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, the god Krishna, offering profound guidance on duty, ethics, and spiritual liberation.
The Yoga of the Cosmic Vision
arjuna uvāca madanugrahāya paramaṃ guhyam | adhyātmasaṃjñitam yat tvayā uktam vacaḥ | tena mohaḥ ayam vigataḥ mama ||
arjuna uvaca madanugrahaya parama guhyam | adhyatmasajnitam yat tvaya uktam vaca | tena moha ayam vigata mama ||
bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśaḥ mayā | tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyam api ca avyayam ||
bhavapyayau hi bhutana srutau vistarasa maya | tvatta kamalapatraksa mahatmyam api ca avyayam ||
evam etat yathā attha tvam ātmānam parameśvara | draṣṭum icchāmi te rūpam aiśvaram puruṣottama ||
evam etat yatha attha tvam atmanam paramesvara | drastum icchami te rupam aisvaram purusottama ||
manyase yadi tat śakyam mayā draṣṭum prabho | yogeśvara tataḥ me tvaṃ darśaya ātmānam avyayam ||
manyase yadi tat sakyam maya drastum prabho | yogesvara tata me tva darsaya atmanam avyayam ||
śrībhagavān uvāca paśya me | pārtha rūpāṇi śataśaḥ atha sahasraśaḥ | nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca ||
sribhagavan uvaca pasya me | partha rupani satasa atha sahasrasa | nanavidhani divyani nanavarnaktini ca ||
paśya ādityān vasūn rudrān aśvinau marutaḥ | tathā bahūni adṛṣṭapūrvāṇi paśya āścaryāṇi bhārata ||
pasya adityan vasun rudran asvinau maruta | tatha bahuni adstapurvani pasya ascaryani bharata ||
iha ekasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśya adya sacarācaram mama | dehe guḍākeśa yat ca anyat draṣṭum icchasi ||
iha ekastha jagatktsna pasya adya sacaracaram mama | dehe guakesa yat ca anyat drastum icchasi ||
na tu mām śakyase draṣṭum anena eva svacakṣuṣā | divyam dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogam aiśvaram ||
na tu mam sakyase drastum anena eva svacaksusa | divyam dadami te caksu pasya me yogam aisvaram ||
sañjaya uvāca evam uktvā | tataḥ rājan mahāyogeśvaraḥ hariḥ darśayāmāsa | pārthāya paramaṃ rūpam aiśvaram ||
sanjaya uvaca evam uktva | tata rajan mahayogesvara hari darsayamasa | parthaya parama rupam aisvaram ||
anekavaktranayanam | anekādbhutadarśanam anekadivyābharaṇam divyānekodyatāyudham ||
anekavaktranayanam | anekadbhutadarsanam anekadivyabharanam divyanekodyatayudham ||
divyamālyāmbaradharam divyagandhānulepanam sarvāścaryamayam | devam anantam viśvatomukham ||
divyamalyambaradharam divyagandhanulepanam sarvascaryamayam | devam anantam visvatomukham ||
divi sūryasahasrasya bhavet yugapadutthitā yadi bhāḥ | sadṛśī sā syāt bhāsaḥ tasya mahātmanaḥ ||
divi suryasahasrasya bhavet yugapadutthita yadi bha | sadsi sa syat bhasa tasya mahatmana ||
tatra ekasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktam anekadhā | apaśyat devadevasya śarīre pāṇḍavaḥ tadā ||
tatra ekastha jagatktsna pravibhaktam anekadha | apasyat devadevasya sarire panava tada ||
tataḥ sa vismayāviṣṭaḥ hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ | praṇamya śirasā devam kṛtāñjaliḥ abhāṣata ||
tata sa vismayavista hstaroma dhananjaya | pranamya sirasa devam ktanjali abhasata ||
arjuna uvāca paśyāmi devān | tava deva dehe sarvān | tathā bhūtaviśeṣasaṅghān brahmāṇam īśam | kamalāsanastham ṛṣīn ca sarvān | uragān ca divyān ||
arjuna uvaca pasyami devan | tava deva dehe sarvan | tatha bhutavisesasanghan brahmanam isam | kamalasanastham sin ca sarvan | uragan ca divyan ||
anekabāhūdaravaktranetram paśyāmi tvām sarvataḥ | anantarūpam na antam na | madhyam na punaḥ tava | ādim paśyāmi viśveśvara viśvarūpa ||
anekabahudaravaktranetram pasyami tvam sarvata | anantarupam na antam na | madhyam na puna tava | adim pasyami visvesvara visvarupa ||
kirīṭinam gadinam cakriṇam | ca tejorāśim sarvataḥ | dīptimantam paśyāmi tvāṃ durnirīkṣyam | samantāt dīptānalārkadyutim aprameyam ||
kiritinam gadinam cakrinam | ca tejorasim sarvata | diptimantam pasyami tva durniriksyam | samantat diptanalarkadyutim aprameyam ||
tvam akṣaram paramam veditavyam | tvam asya viśvasya param | nidhānam tvam avyayaḥ śāśvatadharmagoptā sanātanaḥ | tvam puruṣaḥ mataḥ me ||
tvam aksaram paramam veditavyam | tvam asya visvasya param | nidhanam tvam avyaya sasvatadharmagopta sanatana | tvam purusa mata me ||
anādimadhyāntam | anantavīryam | anantabāhum | śaśisūryanetram paśyāmi tvām dīptahutāśavaktram svatejasā viśvam idam tapantam ||
anadimadhyantam | anantaviryam | anantabahum | sasisuryanetram pasyami tvam diptahutasavaktram svatejasa visvam idam tapantam ||
dyāvā pṛthivyoḥ idam antaram hi | vyāptam tvayā ekena diśaḥ ca | sarvāḥ dṛṣṭvā adbhutam rūpam ugram | tava idam lokatrayam pravyathitam mahātman ||
dyava pthivyo idam antaram hi | vyaptam tvaya ekena disa ca | sarva dstva adbhutam rupam ugram | tava idam lokatrayam pravyathitam mahatman ||
amī hi tvām surasaṅghāḥ | viśanti kecit bhītāḥ prāñjalayaḥ | gṛṇanti svasti uktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ | stuvanti tvām stutibhiḥ puṣkalābhiḥ ||
ami hi tvam surasangha | visanti kecit bhita pranjalaya | gnanti svasti uktva maharsisiddhasangha | stuvanti tvam stutibhi puskalabhi ||
rudra ādityā vasavaḥ ye ca sādhyāḥ | viśve aśvinau marutaḥ ca uṣmapāḥ ca | gandharva yakṣa asura siddha saṅghāḥ vīkṣante | tvām vismitāḥ ca eva sarve ||
rudra aditya vasava ye ca sadhya | visve asvinau maruta ca usmapa ca | gandharva yaksa asura siddha sangha viksante | tvam vismita ca eva sarve ||
rūpam mahat te | bahuvaktranetram mahābāho bahubāhūrupādam | bahūdaram bahudaṃṣṭrākarālam dṛṣṭvā lokāḥ | pravyathitāḥ tathā aham ||
rupam mahat te | bahuvaktranetram mahabaho bahubahurupadam | bahudaram bahudastrakaralam dstva loka | pravyathita tatha aham ||
nabhaḥspṛśam dīptam anekavarṇam vyāttānanam | dīptaviśālanetram dṛṣṭvā hi tvām | pravyathitāntarātmā dhṛtim na vindāmi | śamam ca viṣṇo ||
nabhaspsam diptam anekavarnam vyattananam | diptavisalanetram dstva hi tvam | pravyathitantaratma dhtim na vindami | samam ca visno ||
daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni | dṛṣṭvā eva kālānalasannibhāni diśaḥ | na jāne na labhe ca | śarma prasīda deveśa jagannivāsa ||
dastrakaralani ca te mukhani | dstva eva kalanalasannibhani disa | na jane na labhe ca | sarma prasida devesa jagannivasa ||
amī ca tvāṃ dhṛtarāṣṭrasya | putrāḥ sarve sahaiva vanipālasaṅghaiḥ | bhīṣmaḥ droṇaḥ sūtaputraḥ tathā asau | saha asmadīyaiḥ api yodhamukhyaiḥ ||
ami ca tva dhtarastrasya | putra sarve sahaiva vanipalasanghai | bhisma drona sutaputra tatha asau | saha asmadiyai api yodhamukhyai ||
vaktrāṇi te tvaramāṇāḥ | viśanti daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni | kecit vilagnāḥ daśanāntareṣu | sandṛśyante cūrṇitaiḥ uttamāṅgaiḥ ||
vaktrani te tvaramana | visanti dastrakaralani bhayanakani | kecit vilagna dasanantaresu | sandsyante curnitai uttamangai ||
yathā nadīnām bahavaḥ ambuvegāḥ | samudram eva abhimukhāḥ dravanti | tathā tava amī naralokavīrāḥ | viśanti vaktrāṇi abhivijvalanti ||
yatha nadinam bahava ambuvega | samudram eva abhimukha dravanti | tatha tava ami naralokavira | visanti vaktrani abhivijvalanti ||
yathā pradīptaṃ jvalanaṃ pataṅgāḥ | viśanti nāśāya samṛddhavegāḥ tathaiva | nāśāya viśanti lokāḥ tava | api vaktrāṇi samṛddhavegāḥ ||
yatha pradipta jvalana patanga | visanti nasaya samddhavega tathaiva | nasaya visanti loka tava | api vaktrani samddhavega ||
lelihyase grasamānaḥ samantāt lokān | samagrān vadanaiḥ jvaladbhiḥ tejobhiḥ | āpūrya jagat samagram bhāsaḥ | tava ugrāḥ pratapanti viṣṇo ||
lelihyase grasamana samantat lokan | samagran vadanai jvaladbhi tejobhi | apurya jagat samagram bhasa | tava ugra pratapanti visno ||
ākhyāhi me kaḥ bhavān ugrarūpaḥ | namaḥ astu te devavara prasīda | vijñātum icchāmi bhavantam ādyaṃ na | hi prajānāmi tava pravṛttim ||
akhyahi me ka bhavan ugrarupa | nama astu te devavara prasida | vijnatum icchami bhavantam adya na | hi prajanami tava pravttim ||
śrībhagavānuvāca kālaḥ asmi lokakṣayakṛt | pravṛddhaḥ lokān samāhartum iha | pravṛttaḥ ṛte api tvām | na bhaviṣyanti sarve ye | avasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ ||
sribhagavanuvaca kala asmi lokaksayakt | pravddha lokan samahartum iha | pravtta te api tvam | na bhavisyanti sarve ye | avasthita pratyanikesu yodha ||
tasmāt tvam uttiṣṭha yaśaḥ labhasva | jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyam | samṛddham mayā eva ete nihatāḥ | pūrvam nimittamātram bhava savyasācin ||
tasmat tvam uttistha yasa labhasva | jitva satrun bhunksva rajyam | samddham maya eva ete nihata | purvam nimittamatram bhava savyasacin ||
droṇam ca bhīṣmam ca jayadratham | ca karṇam tathā anyān api | yodhavīrān mayā hatān tvaṃ jahi mā | vyathiṣṭhā yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān ||
dronam ca bhismam ca jayadratham | ca karnam tatha anyan api | yodhaviran maya hatan tva jahi ma | vyathistha yudhyasva jetasi rane sapatnan ||
sañjaya uvāca etat | śrutvā vacanaṃ keśavasya kṛtāñjaliḥ | vepamānaḥ kirīṭī namaskṛtvā | bhūyaḥ eva āha kṛṣṇam | sagadgadam bhītabhītaḥ praṇamya ||
sanjaya uvaca etat | srutva vacana kesavasya ktanjali | vepamana kiriti namasktva | bhuya eva aha ksnam | sagadgadam bhitabhita pranamya ||
arjuna uvāca sthāne hṛṣīkeśa | tava prakīrtyā jagat prahṛṣyati | anurajyate ca rakṣāṃsi | bhītāni diśaḥ dravanti sarve | namasyanti ca siddhasaṅghāḥ ||
arjuna uvaca sthane hsikesa | tava prakirtya jagat prahsyati | anurajyate ca raksasi | bhitani disa dravanti sarve | namasyanti ca siddhasangha ||
kasmāt ca te na nameran | mahātman garīyase brahmaṇaḥ api ādikartre | ananta deveśa jagannivāsa tvam akṣaram | sadasat tat param yat ||
kasmat ca te na nameran | mahatman gariyase brahmana api adikartre | ananta devesa jagannivasa tvam aksaram | sadasat tat param yat ||
tvam ādidevaḥ puruṣaḥ purāṇaḥ tvam | asya viśvasya paraṃ nidhānam vettā | asi vedyam ca paraṃ ca | dhāma tvayā tatam viśvam anantarūpa ||
tvam adideva purusa purana tvam | asya visvasya para nidhanam vetta | asi vedyam ca para ca | dhama tvaya tatam visvam anantarupa ||
vāyuḥ yamaḥ agniḥ varuṇaḥ śaśāṅkaḥ | prajāpatiḥ tvaṃ prapitāmahaḥ ca namaḥ | namaḥ te astu sahasrakṛtvaḥ punaḥ ca | bhūyaḥ api namaḥ namaḥ te ||
vayu yama agni varuna sasanka | prajapati tva prapitamaha ca nama | nama te astu sahasraktva puna ca | bhuya api nama nama te ||
namaḥ purastāt atha pṛṣṭhataḥ te | namaḥ astu te sarvataḥ eva | sarva anantavīrya amitavikrama tvaṃ sarvam | samāpnoṣi tataḥ asi sarvaḥ ||
nama purastat atha psthata te | nama astu te sarvata eva | sarva anantavirya amitavikrama tva sarvam | samapnosi tata asi sarva ||
sakheti matvā prasabhaṃ yaduktaṃ he | kṛṣṇa he yādava he sakheti | ajānatā mahimānaṃ tava idaṃ mayā | pramādāt praṇayena vā api ||
sakheti matva prasabha yadukta he | ksna he yadava he sakheti | ajanata mahimana tava ida maya | pramadat pranayena va api ||
yat ca avahāsārtham asatkṛtaḥ asi | vihāra śayyā āsana bhojaneṣu ekaḥ | athavā api acyuta tat samakṣam | tatkṣāmaye tvām aham aprameyam ||
yat ca avahasartham asatkta asi | vihara sayya asana bhojanesu eka | athava api acyuta tat samaksam | tatksamaye tvam aham aprameyam ||
pitā asi lokasya carācarasya tvam | asya pūjyaḥ ca guruḥ garīyān | na tvatsamaḥ asti abhyadhikaḥ kutaḥ | anyaḥ lokatraye api apratimaprabhāva ||
pita asi lokasya caracarasya tvam | asya pujya ca guru gariyan | na tvatsama asti abhyadhika kuta | anya lokatraye api apratimaprabhava ||
tasmāt praṇamya praṇidhāya kāyam prasādaye | tvām aham īśam īḍyam pitā | iva putrasya sakhā iva sakhyuḥ | priyaḥ priyāya arhasi deva soḍhum ||
tasmat pranamya pranidhaya kayam prasadaye | tvam aham isam iyam pita | iva putrasya sakha iva sakhyu | priya priyaya arhasi deva sohum ||
adṛṣṭapūrvam hṛṣitaḥ asmi dṛṣṭvā bhayena | ca pravyathitam manaḥ me | tat eva me darśaya deva | rūpam prasīda deveśa jagannivāsa ||
adstapurvam hsita asmi dstva bhayena | ca pravyathitam mana me | tat eva me darsaya deva | rupam prasida devesa jagannivasa ||
kirīṭinam gadinam cakrahastam icchāmi | tvāṃ draṣṭum aham | tathaiva tenaiva rūpeṇa caturbhujena | sahasrabāho bhava viśvamūrte ||
kiritinam gadinam cakrahastam icchami | tva drastum aham | tathaiva tenaiva rupena caturbhujena | sahasrabaho bhava visvamurte ||
śrībhagavānuvāca mayā prasannena tava | arjuna idaṃ rūpam paraṃ | darśitam ātmayogāt tejomayaṃ viśvam | anantam ādyaṃ yat me | tvad anyena na dṛṣṭapūrvam ||
sribhagavanuvaca maya prasannena tava | arjuna ida rupam para | darsitam atmayogat tejomaya visvam | anantam adya yat me | tvad anyena na dstapurvam ||
na vedayajñādhyayanair na dānaiḥ na | ca kriyābhiḥ na tapobhiḥ | ugraiḥ evaṃrūpaḥ śakyaḥ aham nṛloke | draṣṭum tvad anyena kurupravīra ||
na vedayajnadhyayanair na danai na | ca kriyabhi na tapobhi | ugrai evarupa sakya aham nloke | drastum tvad anyena kurupravira ||
mā te vyathā mā ca vimūḍhabhāvaḥ | dṛṣṭvā rūpam ghoram īdṛk mama | idam vyapetabhīḥ prītamanāḥ punaḥ tvaṃ tat | eva me rūpam idam prapaśya ||
ma te vyatha ma ca vimuhabhava | dstva rupam ghoram idk mama | idam vyapetabhi pritamana puna tva tat | eva me rupam idam prapasya ||
sañjaya uvāca arjunam | vāsudevaḥ tathā uktvā svakam | rūpam darśayāmāsa bhūyaḥ āśvāsayāmāsa | ca bhītam enam bhūtvā | punaḥ saumyavapuḥ mahātmā ||
sanjaya uvaca arjunam | vasudeva tatha uktva svakam | rupam darsayamasa bhuya asvasayamasa | ca bhitam enam bhutva | puna saumyavapu mahatma ||
arjuna uvāca dṛṣṭvā idaṃ mānuṣam | rūpam tava saumyam janārdana idānīm | asmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ ||
arjuna uvaca dstva ida manusam | rupam tava saumyam janardana idanim | asmi savtta saceta prakti gata ||
śrībhagavān uvāca sudurdarśam idaṃ rūpam | dṛṣṭavān asi yat mama devāḥ | api asya rūpasya nityam darśanakāṅkṣiṇaḥ ||
sribhagavan uvaca sudurdarsam ida rupam | dstavan asi yat mama deva | api asya rupasya nityam darsanakanksina ||
na aham vedaiḥ na tapasā na dānena na ca | ijyayā śakyaḥ evaṃvidhaḥ draṣṭum dṛṣṭavān asi mām yathā ||
na aham vedai na tapasa na danena na ca | ijyaya sakya evavidha drastum dstavan asi mam yatha ||
bhaktyā tva ananyayā śakya aham evaṃvidhaḥ arjuna | jñātum draṣṭum ca tattvena praveṣṭum ca parantapa ||
bhaktya tva ananyaya sakya aham evavidha arjuna | jnatum drastum ca tattvena pravestum ca parantapa ||
matkarmakṛt | matparamaḥ | madbhaktaḥ | saṅgavarjitaḥ | nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ saḥ mām eti pāṇḍava ||
matkarmakt | matparama | madbhakta | sangavarjita | nirvaira sarvabhutesu ya sa mam eti panava ||