With commentry by Swami Shivananda
Author: Krishna
The Bhagavad Gita, often called the "Song of God," is a 700-verse sacred Hindu scripture embedded within the ancient Indian epic, the Mahabharata. It is a philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, the god Krishna, offering profound guidance on duty, ethics, and spiritual liberation.
The Yoga of Liberation and Renunciation
arjuna uvāca saṃnyāsasya mahābāho | tattvam icchāmi veditum tyāgasya | ca hṛṣīkeśa pṛthak keśiniṣūdana ||
arjuna uvaca sanyasasya mahabaho | tattvam icchami veditum tyagasya | ca hsikesa pthak kesinisudana ||
śrībhagavānuvāca kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ | saṃnyāsaṃ kavayaḥ viduḥ sarvakarmaphalatyāgaṃ | prāhuḥ tyāgaṃ vicakṣaṇāḥ ||
sribhagavanuvaca kamyana karmana nyasa | sanyasa kavaya vidu sarvakarmaphalatyaga | prahu tyaga vicaksana ||
tyājyam doṣavat eke karma prāhuḥ manīṣiṇaḥ | yajñadānatapaḥkarma na tyājyam ca apare ||
tyajyam dosavat eke karma prahu manisina | yajnadanatapakarma na tyajyam ca apare ||
niścayam śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama | tyāgaḥ hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ ||
niscayam snu me tatra tyage bharatasattama | tyaga hi purusavyaghra trividha samprakirtita ||
yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryaṃ eva tat yajñaḥ | dānaṃ tapaḥ ca eva pāvanāni manīṣiṇām ||
yajnadanatapakarma na tyajya karya eva tat yajna | dana tapa ca eva pavanani manisinam ||
etāni api tu karmāṇi saṅgam tyaktvā phalāni ca | kartavyāni me pārtha niścitam matam uttamam ||
etani api tu karmani sangam tyaktva phalani ca | kartavyani me partha niscitam matam uttamam ||
niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇaḥ na upapadyate | mohāt tasya parityāgaḥ tāmasaḥ parikīrtitaḥ ||
niyatasya tu sanyasa karmana na upapadyate | mohat tasya parityaga tamasa parikirtita ||
duḥkham eva yat karma kāyakleśabhayāt tyajet sa | kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ na eva tyāgaphalaṃ labhet ||
dukham eva yat karma kayaklesabhayat tyajet sa | ktva rajasa tyaga na eva tyagaphala labhet ||
kāryam eva yat karma niyatam kriyate arjuna saṅgam | tyaktvā phalam ca eva saḥ tyāgaḥ sāttvikaḥ mataḥ ||
karyam eva yat karma niyatam kriyate arjuna sangam | tyaktva phalam ca eva sa tyaga sattvika mata ||
na dveṣṭi akuśalaṃ karma kuśale na | anuṣajjate tyāgī sattvasamāviṣṭaḥ medhāvī chinnasaṃśayaḥ ||
na dvesti akusala karma kusale na | anusajjate tyagi sattvasamavista medhavi chinnasasaya ||
na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇi aśeṣataḥ | yaḥ tu karmaphalatyāgī sa tyāgī abhidhīyate ||
na hi dehabhta sakya tyaktu karmani asesata | ya tu karmaphalatyagi sa tyagi abhidhiyate ||
aniṣṭam iṣṭam miśram ca trividham karmaṇaḥ phalam | bhavati atyāginām pretya na tu saṃnyāsinām kvacit ||
anistam istam misram ca trividham karmana phalam | bhavati atyaginam pretya na tu sanyasinam kvacit ||
pañca etāni mahābāho kāraṇāni nibodha me | sāṅkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām ||
panca etani mahabaho karanani nibodha me | sankhye ktante proktani siddhaye sarvakarmanam ||
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇam ca pṛthagvidham vividhāḥ ca | pṛthak ceṣṭā daivam ca eva atra pañcamam ||
adhisthana tatha karta karanam ca pthagvidham vividha ca | pthak cesta daivam ca eva atra pancamam ||
śarīravāṅmanobhiḥ yat karma prārabhate naraḥ nyāyyam vā | viparītam vā pañca ete tasya hetavaḥ ||
sariravanmanobhi yat karma prarabhate nara nyayyam va | viparitam va panca ete tasya hetava ||
tatra evaṃ sati kartāram ātmānam kevalaṃ tu | yaḥ paśyati akṛtabuddhitvāt na sa paśyati durmatiḥ ||
tatra eva sati kartaram atmanam kevala tu | ya pasyati aktabuddhitvat na sa pasyati durmati ||
yasya na ahaṅkṛtaḥ bhāvaḥ buddhiḥ yasya na lipyate hatvā | api saḥ imān lokān na hanti na nibadhyate ||
yasya na ahankta bhava buddhi yasya na lipyate hatva | api sa iman lokan na hanti na nibadhyate ||
jñānaṃ jñeyam parijñātā trividhā karmacodanā | karaṇam karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ ||
jnana jneyam parijnata trividha karmacodana | karanam karma karteti trividha karmasangraha ||
jñānaṃ karma ca kartā ca tridhā eva | guṇabhedataḥ procyate guṇasaṅkhyāne yathāvat śṛṇu tāni api ||
jnana karma ca karta ca tridha eva | gunabhedata procyate gunasankhyane yathavat snu tani api ||
sarvabhūteṣu yena ekaṃ bhāvam avyayam īkṣate | avibhaktam vibhakteṣu tat jñānam viddhi sāttvikam ||
sarvabhutesu yena eka bhavam avyayam iksate | avibhaktam vibhaktesu tat jnanam viddhi sattvikam ||
pṛthaktvena tu yat jñānam nānābhāvān pṛthagvidhān vetti | sarveṣu bhūteṣu tat jñānam viddhi rājasam ||
pthaktvena tu yat jnanam nanabhavan pthagvidhan vetti | sarvesu bhutesu tat jnanam viddhi rajasam ||
yat tu kṛtsnavat ekasmin kārye saktam ahaitukam | atattvārthavat alpam ca tat tāmasam udāhṛtam ||
yat tu ktsnavat ekasmin karye saktam ahaitukam | atattvarthavat alpam ca tat tamasam udahtam ||
niyatam saṅgarahitam arāgadveṣataḥ kṛtam aphalaprepsunā | karma yat tat sāttvikam ucyate ||
niyatam sangarahitam aragadvesata ktam aphalaprepsuna | karma yat tat sattvikam ucyate ||
yat tu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā | punaḥ kriyate bahulāyāsaṃ tat rājasam udāhṛtam ||
yat tu kamepsuna karma sahankarena va | puna kriyate bahulayasa tat rajasam udahtam ||
anubandhaṃ kṣayam hiṃsām anapekṣya ca pauruṣam mohāt | ārabhyate karma yat tat tāmasam ucyate ||
anubandha ksayam hisam anapeksya ca paurusam mohat | arabhyate karma yat tat tamasam ucyate ||
muktasaṅgaḥ anahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ siddhyasiddhyoḥ | nirvikāraḥ kartā sāttvikaḥ ucyate ||
muktasanga anahavadi dhtyutsahasamanvita siddhyasiddhyo | nirvikara karta sattvika ucyate ||
rāgī karmaphalaprepsuḥ lubdhaḥ hiṃsātmakaḥ aśuciḥ | harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ ||
ragi karmaphalaprepsu lubdha hisatmaka asuci | harsasokanvita karta rajasa parikirtita ||
ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭhaḥ naiṣkṛtikaḥ alasaḥ | viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasaḥ ucyate ||
ayukta prakta stabdha satha naisktika alasa | visadi dirghasutri ca karta tamasa ucyate ||
buddheḥ bhedaṃ dhṛteḥ ca eva guṇataḥ | trividhaṃ śṛṇu procyamānam aśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya ||
buddhe bheda dhte ca eva gunata | trividha snu procyamanam asesena pthaktvena dhananjaya ||
pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kārye akārye bhayābhaye bandhaṃ | mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī ||
pravtti ca nivtti ca karye akarye bhayabhaye bandha | moksa ca ya vetti buddhi sa partha sattviki ||
yayā dharmam adharmam ca kāryaṃ ca akāryam eva | ca ayathāvat prajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī ||
yaya dharmam adharmam ca karya ca akaryam eva | ca ayathavat prajanati buddhi sa partha rajasi ||
adharmaṃ dharmam yā manye tamasā āvṛtā | sarvārthān viparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī ||
adharma dharmam ya manye tamasa avta | sarvarthan viparitasca buddhi sa partha tamasi ||
dhṛtyā yā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ yogena | avyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī ||
dhtya ya dharayate manapranendriyakriya yogena | avyabhicarinya dhti sa partha sattviki ||
yayā tu dharmakāmārthān dhṛtyā dhārayate arjuna | prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī ||
yaya tu dharmakamarthan dhtya dharayate arjuna | prasangena phalakanksi dhti sa partha rajasi ||
yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madam eva ca | na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī ||
yaya svapna bhaya soka visada madam eva ca | na vimuncati durmedha dhti sa partha tamasi ||
sukhaṃ tu idānīm trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha | abhyāsāt ramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati ||
sukha tu idanim trividha snu me bharatarsabha | abhyasat ramate yatra dukhanta ca nigacchati ||
yat tat agre viṣamiva pariṇāme amṛtopamam | tat sukhaṃ sāttvikaṃ proktam ātmabuddhiprasādajam ||
yat tat agre visamiva pariname amtopamam | tat sukha sattvika proktam atmabuddhiprasadajam ||
viṣaya indriya saṃyogāt yat tat agre amṛtopamam | pariṇāme viṣamiva tat sukhaṃ rājasaṃ smṛtam ||
visaya indriya sayogat yat tat agre amtopamam | pariname visamiva tat sukha rajasa smtam ||
yat agre ca anubandhe ca sukham | mohanam ātmanaḥ nidrālasyapramādottham tat tāmasam udāhṛtam ||
yat agre ca anubandhe ca sukham | mohanam atmana nidralasyapramadottham tat tamasam udahtam ||
na tat asti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ | sattvaṃ prakṛtijaiḥ muktaṃ yad ebhiḥ syāt tribhiḥ guṇaiḥ ||
na tat asti pthivya va divi devesu va puna | sattva praktijai mukta yad ebhi syat tribhi gunai ||
brāhmaṇakṣatriyaviśām śūdrāṇām ca parantapa | karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavaiḥ guṇaiḥ ||
brahmanaksatriyavisam sudranam ca parantapa | karmani pravibhaktani svabhavaprabhavai gunai ||
śamaḥ damaḥ tapaḥ śaucam kṣāntiḥ ārjavam eva | ca jñānam vijñānam āstikyam brahmakarma svabhāvajam ||
sama dama tapa saucam ksanti arjavam eva | ca jnanam vijnanam astikyam brahmakarma svabhavajam ||
śauryam tejaḥ dhṛtiḥ dākṣyam yuddhe ca api | apalāyanam dānam īśvarabhāvaḥ ca kṣātram karma svabhāvajam ||
sauryam teja dhti daksyam yuddhe ca api | apalayanam danam isvarabhava ca ksatram karma svabhavajam ||
kṛṣi gaurakṣya vāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam | paricaryātmakaṃ karma śūdrasya api svabhāvajam ||
ksi gauraksya vanijya vaisyakarma svabhavajam | paricaryatmaka karma sudrasya api svabhavajam ||
sve sve karmaṇi abhirataḥ saṃsiddhim labhate naraḥ | svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tat śṛṇu ||
sve sve karmani abhirata sasiddhim labhate nara | svakarmanirata siddhi yatha vindati tat snu ||
yataḥ pravṛttiḥ bhūtānām yena sarvam idam tatam | svakarmaṇā tam abhyarcya siddhim vindati mānavaḥ ||
yata pravtti bhutanam yena sarvam idam tatam | svakarmana tam abhyarcya siddhim vindati manava ||
śreyān svadharmaḥ viguṇaḥ paradharmāt svanuṣṭhitāt svabhāvaniyataṃ | karma kurvan na āpnoti kilbiṣam ||
sreyan svadharma viguna paradharmat svanusthitat svabhavaniyata | karma kurvan na apnoti kilbisam ||
sahajam karma kaunteya sadoṣam api na tyajet | sarvārambhāḥ hi doṣeṇa dhūmena agniḥ iva āvṛtāḥ ||
sahajam karma kaunteya sadosam api na tyajet | sarvarambha hi dosena dhumena agni iva avta ||
asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ | naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsena adhigacchati ||
asaktabuddhi sarvatra jitatma vigataspha | naiskarmyasiddhi parama sanyasena adhigacchati ||
siddhiṃ prāptaḥ yathā brahma tathā āpnoti nibodha me | samāsena eva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā ||
siddhi prapta yatha brahma tatha apnoti nibodha me | samasena eva kaunteya nistha jnanasya ya para ||
buddhyā viśuddhayā yuktaḥ dhṛtyā ātmānam niyamya ca | śabdādīn viṣayān tyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca ||
buddhya visuddhaya yukta dhtya atmanam niyamya ca | sabdadin visayan tyaktva ragadvesau vyudasya ca ||
viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ dhyānayogaparo | nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ ||
viviktasevi laghvasi yatavakkayamanasa dhyanayogaparo | nitya vairagya samupasrita ||
ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham | vimucya nirmamaḥ śāntaḥ brahmabhūyāya kalpate ||
ahankara bala darpa kama krodha parigraham | vimucya nirmama santa brahmabhuyaya kalpate ||
brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati | samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām ||
brahmabhuta prasannatma na socati na kanksati | sama sarvesu bhutesu madbhakti labhate param ||
bhaktyā mām abhijānāti yāvān yaḥ ca asmi | tattvataḥ tataḥ mām tattvataḥ jñātvā viśate tadanantaram ||
bhaktya mam abhijanati yavan ya ca asmi | tattvata tata mam tattvata jnatva visate tadanantaram ||
sarvakarmāṇi api sadā kurvāṇaḥ madvyapāśrayaḥ | matprasādāt avāpnoti śāśvataṃ padam avyayam ||
sarvakarmani api sada kurvana madvyapasraya | matprasadat avapnoti sasvata padam avyayam ||
cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ | buddhiyogam upāśritya maccittaḥ satataṃ bhava ||
cetasa sarvakarmani mayi sanyasya matpara | buddhiyogam upasritya maccitta satata bhava ||
maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāt tariṣyasi atha cet | tvam ahaṅkārāt na śroṣyasi vinaṅkṣyasi ||
maccitta sarvadurgani matprasadat tarisyasi atha cet | tvam ahankarat na srosyasi vinanksyasi ||
yat ahaṅkāram āśritya na yotsya manyase | mithyā eṣa vyavasāyaḥ te prakṛtiḥ tvām niyokṣyati ||
yat ahankaram asritya na yotsya manyase | mithya esa vyavasaya te prakti tvam niyoksyati ||
svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā kartum na | icchasi yat mohāt kariṣyasi avaśaḥ api tat ||
svabhavajena kaunteya nibaddha svena karmana kartum na | icchasi yat mohat karisyasi avasa api tat ||
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe arjuna tiṣṭhati | bhrāmayan sarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||
isvara sarvabhutana hddese arjuna tisthati | bhramayan sarvabhutani yantraruhani mayaya ||
tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata tatprasādāt | parāṃ śāntim sthānam prāpsyasi śāśvatam ||
tameva sarana gaccha sarvabhavena bharata tatprasadat | para santim sthanam prapsyasi sasvatam ||
te jñānam ākhyātam guhyādguhyataraṃ mayā vimṛśya | etat aśeṣeṇa yathā icchasi tathā kuru ||
te jnanam akhyatam guhyadguhyatara maya vimsya | etat asesena yatha icchasi tatha kuru ||
sarvaguhyatamam bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ iṣṭaḥ asi | me dṛḍham tataḥ vakṣyāmi te hitam ||
sarvaguhyatamam bhuya snu me parama vaca ista asi | me dham tata vaksyami te hitam ||
manmanā bhava madbhaktaḥ madyājī mām namaskuru mām eva | eṣyasi satyaṃ te pratijāne priyaḥ asi me ||
manmana bhava madbhakta madyaji mam namaskuru mam eva | esyasi satya te pratijane priya asi me ||
sarvadharmān parityajya mām ekaṃ śaraṇaṃ vraja | aham tvā sarvapāpebhyaḥ mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ||
sarvadharman parityajya mam eka sarana vraja | aham tva sarvapapebhya moksayisyami ma suca ||
idaṃ te na atapaskāya na abhaktāya kadācana na | ca aśuśrūṣave vācyam na ca mām yaḥ abhyasūyati ||
ida te na atapaskaya na abhaktaya kadacana na | ca asusrusave vacyam na ca mam ya abhyasuyati ||
ya idaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣu abhidhāsyati bhaktiṃ | mayi parāṃ kṛtvā mām eva eṣyati asaṃśayaḥ ||
ya ida parama guhya madbhaktesu abhidhasyati bhakti | mayi para ktva mam eva esyati asasaya ||
na ca tasmāt manuṣyeṣu kaścit me priyakṛttamaḥ bhavitā | na ca me tasmāt anyaḥ priyataro bhuvi ||
na ca tasmat manusyesu kascit me priyakttama bhavita | na ca me tasmat anya priyataro bhuvi ||
adhyeṣyate ca yaḥ imaṃ dharmyam saṃvādam āvayoḥ jñānayajñena | tena aham iṣṭaḥ syām me matiḥ ||
adhyesyate ca ya ima dharmyam savadam avayo jnanayajnena | tena aham ista syam me mati ||
śraddhāvān anasūyaḥ ca śṛṇuyāt api yaḥ naraḥ | saḥ api muktaḥ śubhān lokān prāpnuyāt puṇyakarmaṇām ||
sraddhavan anasuya ca snuyat api ya nara | sa api mukta subhan lokan prapnuyat punyakarmanam ||
kaccit etat śrutam pārtha tvayā ekāgreṇa | cetasā kaccit ajñānasammohaḥ pranaṣṭaḥ te dhanañjaya ||
kaccit etat srutam partha tvaya ekagrena | cetasa kaccit ajnanasammoha pranasta te dhananjaya ||
arjuna uvāca naṣṭaḥ mohaḥ smṛtiḥ | labdhā tvat-prasādāt mayā acyuta sthitaḥ | asmi gata-sandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava ||
arjuna uvaca nasta moha smti | labdha tvat-prasadat maya acyuta sthita | asmi gata-sandeha karisye vacana tava ||
sañjaya uvāca aham | vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ saṃvādam | imam aśrauṣam adbhutam romaharṣaṇam ||
sanjaya uvaca aham | vasudevasya parthasya ca mahatmana savadam | imam asrausam adbhutam romaharsanam ||
vyāsaprasādāt śrutavān etat guhyam aham param | yogam yogeśvarāt kṛṣṇāt sākṣāt kathayataḥ svayam ||
vyasaprasadat srutavan etat guhyam aham param | yogam yogesvarat ksnat saksat kathayata svayam ||
rājan saṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādam imam adbhutam | keśava-arjunayoḥ puṇyam hṛṣyāmi ca muhuḥ-muhuḥ ||
rajan sasmtya sasmtya savadam imam adbhutam | kesava-arjunayo punyam hsyami ca muhu-muhu ||
tat ca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpam atyadbhutam hareḥ vismayaḥ | me mahān rājan hṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ ||
tat ca sasmtya sasmtya rupam atyadbhutam hare vismaya | me mahan rajan hsyami ca puna puna ||
yatra | yogeśvaraḥ | kṛṣṇaḥ | yatra | pārthaḥ dhanurdharaḥ tatra śrīḥ vijayaḥ bhūtiḥ dhruvā nītiḥ matiḥ mama ||
yatra | yogesvara | ksna | yatra | partha dhanurdhara tatra sri vijaya bhuti dhruva niti mati mama ||