With commentry by Swami Shivananda
Author: Krishna
The Bhagavad Gita, often called the "Song of God," is a 700-verse sacred Hindu scripture embedded within the ancient Indian epic, the Mahabharata. It is a philosophical dialogue between the warrior Arjuna and his charioteer, the god Krishna, offering profound guidance on duty, ethics, and spiritual liberation.
The Yoga of Knowledge
sañjaya uvāca tam tathā | kṛpayā āviṣṭam aśrupūrṇākulekṣaṇam viṣīdantam | idaṃ vākyam uvāca madhusūdanaḥ ||
sanjaya uvaca tam tatha | kpaya avistam asrupurnakuleksanam visidantam | ida vakyam uvaca madhusudana ||
śrībhagavān uvāca kutaḥ tvā | kaśmalam idaṃ viṣame samupasthitam | anāryajuṣṭam asvargyam akīrtikaram arjuna ||
sribhagavan uvaca kuta tva | kasmalam ida visame samupasthitam | anaryajustam asvargyam akirtikaram arjuna ||
klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha na etat | tvayi upapadyate kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvā uttiṣṭha parantapa ||
klaibya ma sma gama partha na etat | tvayi upapadyate ksudra hdayadaurbalya tyaktva uttistha parantapa ||
arjuna uvāca kathaṃ bhīṣmam | aham saṅkhye droṇam ca madhusūdana | iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhau arisūdana ||
arjuna uvaca katha bhismam | aham sankhye dronam ca madhusudana | isubhi pratiyotsyami pujarhau arisudana ||
gurūn ahatvā hi mahānubhāvān śreyaḥ | bhoktum bhaikṣyam api iha loke | hatvā arthakāmān tu gurūn iha | eva bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||
gurun ahatva hi mahanubhavan sreya | bhoktum bhaiksyam api iha loke | hatva arthakaman tu gurun iha | eva bhunjiya bhogan rudhirapradigdhan ||
na ca etat vidmaḥ katarat naḥ | garīyaḥ yat vā jayema yadi vā | naḥ jayeyuḥ yān eva hatvā na | jijīviṣāmaḥ te avasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||
na ca etat vidma katarat na | gariya yat va jayema yadi va | na jayeyu yan eva hatva na | jijivisama te avasthita pramukhe dhartarastra ||
kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvām dharmasammūḍhacetāḥ yat | śreyaḥ syāt niścitam brūhi | tat me śiṣyaḥ te aham | śādhi mām tvām prapannam ||
karpanyadosopahatasvabhava pcchami tvam dharmasammuhaceta yat | sreya syat niscitam bruhi | tat me sisya te aham | sadhi mam tvam prapannam ||
na hi prapaśyāmi mama apanudyād | yat śokam ucchoṣaṇam indriyāṇām | avāpya bhūmau asapatnam ṛddham rājyam | surāṇām api ca ādhipatyam ||
na hi prapasyami mama apanudyad | yat sokam ucchosanam indriyanam | avapya bhumau asapatnam ddham rajyam | suranam api ca adhipatyam ||
sañjaya uvāca evam uktvā hṛṣīkeśaṃ | guḍākeśaḥ parantapa na yotsya | govindam uktvā tūṣṇīm babhūva ha ||
sanjaya uvaca evam uktva hsikesa | guakesa parantapa na yotsya | govindam uktva tusnim babhuva ha ||
tam uvāca hṛṣīkeśaḥ prahasan iva bhārata | senayoḥ ubhayor madhye viṣīdantam idaṃ vacaḥ ||
tam uvaca hsikesa prahasan iva bharata | senayo ubhayor madhye visidantam ida vaca ||
śrībhagavānuvāca aśocyān anvaśokaḥ tvaṃ | prajñāvādān ca bhāṣase gatāsūn agatāsūn | ca na anuśocanti paṇḍitāḥ ||
sribhagavanuvaca asocyan anvasoka tva | prajnavadan ca bhasase gatasun agatasun | ca na anusocanti panita ||
na tu eva aham jātu na āsam na tvam na ime | janādhipāḥ na ca eva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayam ataḥ param ||
na tu eva aham jatu na asam na tvam na ime | janadhipa na ca eva na bhavisyama sarve vayam ata param ||
dehinaḥ asmin yathā dehe kaumāram yauvanam jarā | tathā dehāntaraprāptiḥ dhīḥ tatra na muhyati ||
dehina asmin yatha dehe kaumaram yauvanam jara | tatha dehantaraprapti dhi tatra na muhyati ||
mātrāsparśāḥ tu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ āgamāpāyinaḥ | anityā stān titīkṣasva bhārata ||
matrasparsa tu kaunteya sitosnasukhadukhada agamapayina | anitya stan titiksasva bharata ||
yaṃ hi na vyathayanti ete puruṣaṃ | puruṣarṣabha samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ saḥ amṛtatvāya kalpate ||
ya hi na vyathayanti ete purusa | purusarsabha samadukhasukha dhira sa amtatvaya kalpate ||
na asataḥ vidyate bhāvaḥ na abhāvaḥ vidyate sataḥ | ubhayor api dṛṣṭaḥ antaḥ tu anayoḥ tattvadarśibhiḥ ||
na asata vidyate bhava na abhava vidyate sata | ubhayor api dsta anta tu anayo tattvadarsibhi ||
avināśi tu tat viddhi yena sarvam idam tatam | vināśam avyayasya asya na kaścit kartum arhati ||
avinasi tu tat viddhi yena sarvam idam tatam | vinasam avyayasya asya na kascit kartum arhati ||
antavantaḥ ime dehāḥ nityasya uktāḥ śarīriṇaḥ | anāśinaḥ aprameyasya tasmāt yudhyasva bhārata ||
antavanta ime deha nityasya ukta saririna | anasina aprameyasya tasmat yudhyasva bharata ||
ya enam vetti hantāram yaḥ ca enam manyate hatam | ubhau tau na vijānītaḥ na ayam hanti na hanyate ||
ya enam vetti hantaram ya ca enam manyate hatam | ubhau tau na vijanita na ayam hanti na hanyate ||
na jāyate mriyate vā kadācin | na ayam bhūtvā bhavitā vā | na bhūyaḥ ajaḥ nityaḥ śāśvataḥ ayam | purāṇaḥ na hanyate hanyamāne śarīre ||
na jayate mriyate va kadacin | na ayam bhutva bhavita va | na bhuya aja nitya sasvata ayam | purana na hanyate hanyamane sarire ||
veda avināśinam nityam yaḥ enam ajam avyayam katham | saḥ puruṣaḥ pārtha kam ghātayati hanti kam ||
veda avinasinam nityam ya enam ajam avyayam katham | sa purusa partha kam ghatayati hanti kam ||
vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya | navāni gṛhṇāti naraḥ aparāṇi | tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāni | anyāni saṃyāti navāni dehī ||
vasasi jirnani yatha vihaya | navani ghnati nara aparani | tatha sarirani vihaya jirnani | anyani sayati navani dehi ||
na enam chindanti śastrāṇi na enam dahati pāvakaḥ | na ca enam kledayanti āpaḥ na śoṣayati mārutaḥ ||
na enam chindanti sastrani na enam dahati pavaka | na ca enam kledayanti apa na sosayati maruta ||
acchedyaḥ ayam adāhyaḥ ayam akledyaḥ aśoṣyaḥ eva | ca nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuḥ acalaḥ ayam sanātanaḥ ||
acchedya ayam adahya ayam akledya asosya eva | ca nitya sarvagata sthanu acala ayam sanatana ||
avyaktaḥ ayam acintyaḥ ayam avikāryaḥ ayam ucyate | tasmāt evam viditvā enam na anuśocitum arhasi ||
avyakta ayam acintya ayam avikarya ayam ucyate | tasmat evam viditva enam na anusocitum arhasi ||
atha ca enam nityajātaṃ nityam vā manyase mṛtam | tathāpi tvam mahābāho na evam śocitum arhasi ||
atha ca enam nityajata nityam va manyase mtam | tathapi tvam mahabaho na evam socitum arhasi ||
jātasya hi dhruvaḥ mṛtyuḥ dhruvaṃ janma mṛtasya ca | tasmāt aparihārye arthe na tvaṃ śocitum arhasi ||
jatasya hi dhruva mtyu dhruva janma mtasya ca | tasmat apariharye arthe na tva socitum arhasi ||
avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata avyaktanidhanāni | eva tatra kā paridevanā ||
avyaktadini bhutani vyaktamadhyani bharata avyaktanidhanani | eva tatra ka paridevana ||
āścaryavat paśyati kaścit enam āścaryavat vadati | tathā eva ca anyaḥ āścaryavat ca | enam anyaḥ śṛṇoti śrutvā api enam | veda na ca eva kaścit ||
ascaryavat pasyati kascit enam ascaryavat vadati | tatha eva ca anya ascaryavat ca | enam anya snoti srutva api enam | veda na ca eva kascit ||
dehī nityam avadhyaḥ ayam dehe sarvasya bhārata | tasmāt sarvāṇi bhūtāni na tvam śocitum arhasi ||
dehi nityam avadhya ayam dehe sarvasya bharata | tasmat sarvani bhutani na tvam socitum arhasi ||
svadharmam api ca āvekṣya na vikampitum arhasi dharmyāt | hi yuddhāt śreyaḥ anyat kṣatriyasya na vidyate ||
svadharmam api ca aveksya na vikampitum arhasi dharmyat | hi yuddhat sreya anyat ksatriyasya na vidyate ||
yadṛcchayā ca upapannaṃ svargadvāram apāvṛtam sukhinaḥ | kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddham īdṛśam ||
yadcchaya ca upapanna svargadvaram apavtam sukhina | ksatriya partha labhante yuddham idsam ||
atha cet tvam imaṃ dharmyam saṅgrāmam na kariṣyasi | tataḥ svadharmam kīrtim ca hitvā pāpam avāpsyasi ||
atha cet tvam ima dharmyam sangramam na karisyasi | tata svadharmam kirtim ca hitva papam avapsyasi ||
akīrtiṃ ca api bhūtāni kathayiṣyanti te | avyayām sambhāvitasya ca akīrtiḥ maraṇāt atiricyate ||
akirti ca api bhutani kathayisyanti te | avyayam sambhavitasya ca akirti maranat atiricyate ||
bhayāt raṇāt uparatam maṃsyante tvām mahārathāḥ yeṣām | ca tvam bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ||
bhayat ranat uparatam masyante tvam maharatha yesam | ca tvam bahumato bhutva yasyasi laghavam ||
avācyavādān ca bahūn vadiṣyanti tava ahitāḥ nindantaḥ | tava sāmarthyam tataḥ duḥkhataraṃ nu kim ||
avacyavadan ca bahun vadisyanti tava ahita nindanta | tava samarthyam tata dukhatara nu kim ||
hataḥ vā prāpsyasi svargam jitvā vā bhokṣyase | mahīm tasmāt uttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||
hata va prapsyasi svargam jitva va bhoksyase | mahim tasmat uttistha kaunteya yuddhaya ktaniscaya ||
sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau tataḥ | yuddhāya yujyasva na evaṃ pāpam avāpsyasi ||
sukhadukhe same ktva labhalabhau jayajayau tata | yuddhaya yujyasva na eva papam avapsyasi ||
eṣā te abhihitā sāṅkhye buddhiḥ yoge tu imāṃ | śṛṇu buddhyā yuktaḥ yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||
esa te abhihita sankhye buddhi yoge tu ima | snu buddhya yukta yaya partha karmabandha prahasyasi ||
na iha abhikramanāśaḥ asti pratyavāyaḥ na vidyate svalpam | api asya dharmasya trāyate mahataḥ bhayāt ||
na iha abhikramanasa asti pratyavaya na vidyate svalpam | api asya dharmasya trayate mahata bhayat ||
vyavasāyātmikā buddhiḥ eka iha kurunandana bahuśākhāḥ | hi anantāḥ ca buddhayaḥ avyavasāyinām ||
vyavasayatmika buddhi eka iha kurunandana bahusakha | hi ananta ca buddhaya avyavasayinam ||
yām imām puṣpitām vācām pravadanti avipaścitaḥ vedavādaratāḥ | pārtha na anyat asti vādinaḥ ||
yam imam puspitam vacam pravadanti avipascita vedavadarata | partha na anyat asti vadina ||
kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām | kriyāviśeṣabahulām bhogaiśvaryagatiṃ prati ||
kamatmana svargapara janmakarmaphalapradam | kriyavisesabahulam bhogaisvaryagati prati ||
bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayā apahṛtacetasām vyavasāyātmikā | buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||
bhogaisvaryaprasaktana taya apahtacetasam vyavasayatmika | buddhi samadhau na vidhiyate ||
traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyaḥ bhava arjuna | nirdvandvaḥ nityasattvasthaḥ niryogakṣemaḥ ātmavān ||
traigunyavisaya veda nistraigunya bhava arjuna | nirdvandva nityasattvastha niryogaksema atmavan ||
yāvān arthaḥ udapāne sarvataḥ samplutodake | tāvān sarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||
yavan artha udapane sarvata samplutodake | tavan sarvesu vedesu brahmanasya vijanata ||
karmaṇi eva adhikāraḥ te mā phaleṣu kadācana mā | karmaphalahetuḥ bhūḥ mā te saṅgaḥ astu akarmaṇi ||
karmani eva adhikara te ma phalesu kadacana ma | karmaphalahetu bhu ma te sanga astu akarmani ||
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgam tyaktvā dhanañjaya | siddhyasiddhyoḥ samaḥ bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||
yogastha kuru karmani sangam tyaktva dhananjaya | siddhyasiddhyo sama bhutva samatva yoga ucyate ||
dūreṇa hi avaraṃ karma buddhiyogāt dhanañjaya | buddhau śaraṇam anviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||
durena hi avara karma buddhiyogat dhananjaya | buddhau saranam anviccha kpana phalahetava ||
buddhiyuktaḥ jahāti iha ubhe sukṛtaduṣkṛte tasmāt | yogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||
buddhiyukta jahati iha ubhe suktaduskte tasmat | yogaya yujyasva yoga karmasu kausalam ||
karmajaṃ buddhiyuktā hi phalam tyaktvā | manīṣiṇaḥ janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchanti anāmayam ||
karmaja buddhiyukta hi phalam tyaktva | manisina janmabandhavinirmukta pada gacchanti anamayam ||
yadā te mohakalilaṃ buddhiḥ vyatitariṣyati tadā | gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||
yada te mohakalila buddhi vyatitarisyati tada | gantasi nirveda srotavyasya srutasya ca ||
śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā samādhau | acalā buddhiḥ tadā yogam avāpsyasi ||
srutivipratipanna te yada sthasyati niscala samadhau | acala buddhi tada yogam avapsyasi ||
arjuna uvāca sthitaprajñasya kā bhāṣā | samādhisthasya keśava sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta | kim āsīta vrajeta kim ||
arjuna uvaca sthitaprajnasya ka bhasa | samadhisthasya kesava sthitadhi ki prabhaseta | kim asita vrajeta kim ||
śrībhagavān uvāca prajahāti yadā kāmān | sarvān pārtha manogatān ātmani eva | ātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñaḥ tadā ucyate ||
sribhagavan uvaca prajahati yada kaman | sarvan partha manogatan atmani eva | atmana tusta sthitaprajna tada ucyate ||
duḥkheṣu anudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ | vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīḥ muniḥ ucyate ||
dukhesu anudvignamana sukhesu vigataspha | vitaragabhayakrodha sthitadhi muni ucyate ||
yaḥ sarvatra anabhisnehaḥ tattat prāpya śubhāśubham na | abhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||
ya sarvatra anabhisneha tattat prapya subhasubham na | abhinandati na dvesti tasya prajna pratisthita ||
yadā saṃharate ca ayam kūrmaḥ aṅgāni iva | sarvaśaḥ indriyāṇi indriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||
yada saharate ca ayam kurma angani iva | sarvasa indriyani indriyarthebhya tasya prajna pratisthita ||
viṣayāḥ vinivartante nirāhārasya dehinaḥ rasavarjam rasaḥ | api asya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||
visaya vinivartante niraharasya dehina rasavarjam rasa | api asya para dstva nivartate ||
yatataḥ hi api kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ | indriyāṇi pramāthīni haranti prasabham manaḥ ||
yatata hi api kaunteya purusasya vipascita | indriyani pramathini haranti prasabham mana ||
tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ vaśe | hi yasya indriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||
tani sarvani sayamya yukta asita matpara vase | hi yasya indriyani tasya prajna pratisthita ||
dhyāyataḥ viṣayān puṃsaḥ saṅgaḥ teṣu upajāyate | saṅgāt sañjāyate kāmaḥ kāmāt krodhaḥ abhijāyate ||
dhyayata visayan pusa sanga tesu upajayate | sangat sanjayate kama kamat krodha abhijayate ||
krodhāt bhavati sammohaḥ sammohāt smṛtivibhramaḥ | smṛtibhraṃśāt buddhināśaḥ buddhināśāt praṇaśyati ||
krodhat bhavati sammoha sammohat smtivibhrama | smtibhrasat buddhinasa buddhinasat pranasyati ||
rāgadveṣaviyuktaiḥ tu viṣayān indriyaiḥ caran | ātmavaśyaiḥ vidheyātmā prasādam adhigacchati ||
ragadvesaviyuktai tu visayan indriyai caran | atmavasyai vidheyatma prasadam adhigacchati ||
prasāde sarvaduḥkhānām hāniḥ asya upajāyate | prasannacetasaḥ hi āśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||
prasade sarvadukhanam hani asya upajayate | prasannacetasa hi asu buddhi paryavatisthate ||
nāsti buddhiḥ ayuktasya na ca ayuktasya bhāvanā | na ca abhāvayataḥ śāntiḥ aśāntasya kutaḥ sukham ||
nasti buddhi ayuktasya na ca ayuktasya bhavana | na ca abhavayata santi asantasya kuta sukham ||
indriyāṇām hi caratām yat manaḥ anuvidhīyate tat | asya harati prajñām vāyuḥ nāvam iva ambhasi ||
indriyanam hi caratam yat mana anuvidhiyate tat | asya harati prajnam vayu navam iva ambhasi ||
tasmāt yasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ | indriyāṇi indriyārthebhyaḥ tasya prajñā pratiṣṭhitā ||
tasmat yasya mahabaho nighitani sarvasa | indriyani indriyarthebhya tasya prajna pratisthita ||
yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī yasyāṃ | jāgrati bhūtāni sā niśā paśyataḥ muneḥ ||
ya nisa sarvabhutana tasya jagarti sayami yasya | jagrati bhutani sa nisa pasyata mune ||
āpūryamāṇam acalapratiṣṭham samudram āpaḥ | praviśanti yadvat tadvat kāmāḥ | yam praviśanti sarve sa | śāntim āpnoti na kāmakāmī ||
apuryamanam acalapratistham samudram apa | pravisanti yadvat tadvat kama | yam pravisanti sarve sa | santim apnoti na kamakami ||
vihāya kāmān yaḥ sarvān pumān carati | niḥspṛhaḥ nirmamaḥ nirahaṅkāraḥ sa śāntim adhigacchati ||
vihaya kaman ya sarvan puman carati | nispha nirmama nirahankara sa santim adhigacchati ||
eṣā | brāhmī | sthitiḥ | pārtha | na enām prāpya vimuhyati sthitvā asyām antakāle api brahmanirvāṇam ṛcchati ||
esa | brahmi | sthiti | partha | na enam prapya vimuhyati sthitva asyam antakale api brahmanirvanam cchati ||