Author: Traditional
The Kaivalya Upanishad is a concise and profound sacred text of Hinduism that explores the ultimate spiritual liberation known as Kaivalya. Classified among the minor Upanishads, it belongs to the Atharvaveda (and is also linked to the Krishna Yajurveda). It is highly revered in the Advaita Vedanta tradition for its direct and uncompromising teachings on non-dualism.
Kaivalya: The term stems from the Sanskrit root kevala, meaning "alone," "absolute," or "pure". It represents the state of supreme spiritual liberation (moksha) where the individual soul (jiva) realizes its ultimate oneness with the Supreme Reality (Brahman).
Oneness: The Upanishad declares that the individual Self (Atman) is identical to the universal Brahman, and that the perception of separation is simply an illusion (maya).
oṃ athāśvalāyano bhagavantaṃ parameṣṭhinamupasametyovāca | adhīhi bhagavanbrahmavidyāṃ variṣṭhāṃ sadā sadbhiḥ sevyamānāṃ nigūḍhām | yayā'cirātsarvapāpaṃ vyapohya parātparaṃ puruṣaṃ yāti vidvān 1.. ||
o athasvalayano bhagavanta paramesthinamupasametyovaca | adhihi bhagavanbrahmavidya varistha sada sadbhi sevyamana niguham | yaya'ciratsarvapapa vyapohya paratpara purusa yati vidvan 1.. ||
tasmai sa hovāca pitāmahaśca śraddhābhaktidhyānayogādavaihi | 2.. ||
tasmai sa hovaca pitamahasca sraddhabhaktidhyanayogadavaihi | 2.. ||
na karmaṇā na prajayā dhanena tyāgenaike amṛtatvamānaśuḥ | pareṇa nākaṃ nihitaṃ guhāyāṃ vibhrājate yadyatayo viśanti ||
na karmana na prajaya dhanena tyagenaike amtatvamanasu | parena naka nihita guhaya vibhrajate yadyatayo visanti ||
vedāntavijñānasuniśrcitārthāḥ saṃnyāsayogādyatayaḥ śuddhasattvāḥ | te brahmalokeṣu parāntakāle parāmṛtāḥ parimucyanti sarve ||
vedantavijnanasunisrcitartha sanyasayogadyataya suddhasattva | te brahmalokesu parantakale paramta parimucyanti sarve ||
viviktadeśe ca sukhāsanasthaḥ śuciḥ samagrīvaśiraḥśarīraḥ | atyāśramasthaḥ sakalendriyāṇi nirudhya bhaktyā svaguruṃ praṇamya | hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ viśuddhaṃ vicintya madhye viśadaṃ viśokam ||
viviktadese ca sukhasanastha suci samagrivasirasarira | atyasramastha sakalendriyani nirudhya bhaktya svaguru pranamya | htpunarika viraja visuddha vicintya madhye visada visokam ||
acintyamavyaktamanantarūpaṃ śivaṃ praśāntamamṛtaṃ brahmayonim | tathādimadhyāntavihīnamekaṃ vibhuṃ cidānandamarūpamadbhutam ..6.. ||
acintyamavyaktamanantarupa siva prasantamamta brahmayonim | tathadimadhyantavihinameka vibhu cidanandamarupamadbhutam ..6.. ||
umāsahāyaṃ parameśvaraṃ prabhuṃ trilocanaṃ nīlakaṇṭhaṃ praśāntam | dhyātvā munirgacchati bhūtayoniṃ samastasākṣiṃ tamasaḥ parastāt ||
umasahaya paramesvara prabhu trilocana nilakantha prasantam | dhyatva munirgacchati bhutayoni samastasaksi tamasa parastat ||
sa brahmā sa śivaḥ sendraḥ so'kṣaraḥ paramaḥ svarāṭ | sa eva viṣṇuḥ sa prāṇaḥ sa kālo'gniḥ sa candramāḥ ||
sa brahma sa siva sendra so'ksara parama svarat | sa eva visnu sa prana sa kalo'gni sa candrama ||
sa eva sarvaṃ yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ sanātanam | jñātvā taṃ mṛtyumatyeti nānyaḥ panthā vimuktaye ||
sa eva sarva yadbhuta yacca bhavya sanatanam | jnatva ta mtyumatyeti nanya pantha vimuktaye ||
sarvabhūtasthamātmānam sarvabhūtāni cātmani | sampaśyanbrahma paramaṃ yāti nānyena hetunā ||
sarvabhutasthamatmanam sarvabhutani catmani | sampasyanbrahma parama yati nanyena hetuna ||
ātmānamaraṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim | jñānanirmathanābhyāsātpāśaṃ dahati paṇḍitaḥ ||
atmanamarani ktva pranava cottararanim | jnananirmathanabhyasatpasa dahati panita ||
sa eva māyāparimohitātmā śarīramāsthāya karoti sarvam | stryannapānādivicitrabhogaiḥ sa eva jāgratparitṛptimeti ||
sa eva mayaparimohitatma sariramasthaya karoti sarvam | stryannapanadivicitrabhogai sa eva jagratparitptimeti ||
svapne sa jiivah sukhaduḥkhabhoktā svamāyayā kalpitajīvaloke | suṣuptikāle sakale vilīne tamo'bhibhūtaḥ sukharūpameti ||
svapne sa jiivah sukhadukhabhokta svamayaya kalpitajivaloke | susuptikale sakale viline tamo'bhibhuta sukharupameti ||
punaśca janmāntarakarmayogātsa eva jiivah svapiti prabuddhaḥ | puratraye krīḍati yaśca jīvastatastu jātaṃ sakalaṃ vicitram | ādhāramānandamakhaṇḍabodhaṃ yasmim̐llayaṃ yāti puratrayaṃ ca ||
punasca janmantarakarmayogatsa eva jiivah svapiti prabuddha | puratraye kriati yasca jivastatastu jata sakala vicitram | adharamanandamakhanabodha yasmimllaya yati puratraya ca ||
etasmājjāyate prāṇo manaḥ sarvendriyāṇi ca | khaṃ vāyurjyotirāpaśca pṛthvī viśvasya dhāriṇī ||
etasmajjayate prano mana sarvendriyani ca | kha vayurjyotirapasca pthvi visvasya dharini ||
yatparaṃ brahma sarvātmā viśvasyāyatanaṃ mahat | sūkṣmātsūkṣmataraṃ nityaṃ tattvameva tvameva tat ||
yatpara brahma sarvatma visvasyayatana mahat | suksmatsuksmatara nitya tattvameva tvameva tat ||
jāgratsvapnasuṣuptyādiprapañcaṃ yatprakāśate | tadbrahmāhamiti jñātvā sarvabandhaiḥ pramucyate ||
jagratsvapnasusuptyadiprapanca yatprakasate | tadbrahmahamiti jnatva sarvabandhai pramucyate ||
triṣu dhāmasu yadbhogyaṃ bhoktā bhogaśca yadbhavet | tebhyo vilakṣaṇaḥ sākṣī cinmātro'haṃ sadāśivaḥ ||
trisu dhamasu yadbhogya bhokta bhogasca yadbhavet | tebhyo vilaksana saksi cinmatro'ha sadasiva ||
mayyeva sakalaṃ jātaṃ mayi sarvaṃ pratiṣṭhitam | mayi sarvaṃ layaṃ yāti tadbrahmādvayamasmyaham ||
mayyeva sakala jata mayi sarva pratisthitam | mayi sarva laya yati tadbrahmadvayamasmyaham ||
aṇoraṇīyānahameva tadvanmahānahaṃ viśvamahaṃ vicitram | purātano'haṃ puruṣo'hamīśo hiraṇmayo'haṃ śivarūpamasmi ||
anoraniyanahameva tadvanmahanaha visvamaha vicitram | puratano'ha puruso'hamiso hiranmayo'ha sivarupamasmi ||
apāṇipādo'hamacintyaśaktiḥ paśyāmyacakṣuḥ sa śṛṇomyakarṇaḥ | ahaṃ vijānāmi viviktarūpo na cāsti vettā mama citsadā'ham 21 ||
apanipado'hamacintyasakti pasyamyacaksu sa snomyakarna | aha vijanami viviktarupo na casti vetta mama citsada'ham 21 ||
oṃ bhadraṃ karṇebhiḥ śṛṇuyāma devāḥ | bhadraṃ paśyema akṣabhiḥ yajatrāḥ sthiraiḥ aṅgaiḥ | tuṣṭuvāmsaḥ tanūbhiḥ vyaśema devahitaṃ yadāyūḥ | svasti naḥ indraḥ vṛddhaśravāḥ pūṣā viśvavedāḥ | tārkṣya ariṣṭanemiḥ bṛhaspatiḥ dadhātu oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
o bhadra karnebhi snuyama deva | bhadra pasyema aksabhi yajatra sthirai angai | tustuvamsa tanubhi vyasema devahita yadayu | svasti na indra vddhasrava pusa visvaveda | tarksya aristanemi bhaspati dadhatu o santi santi santi ||
vedairanekairahameva vedyo vedāntakṛdvedavideva cāham | na puṇyapāpe mama nāsti nāśo na janma dehendriyabuddhirasti ||
vedairanekairahameva vedyo vedantakdvedavideva caham | na punyapape mama nasti naso na janma dehendriyabuddhirasti ||
na bhūmirāpo na ca vahnirasti na cānilo me'sti na cāmbaraṃ ca | evaṃ viditvā paramātmarūpaṃ guhāśayaṃ niṣkalamadvitīyam 23 | samastasākṣiṃ sadasadvihīnaṃ prayāti śuddhaṃ paramātmarūpam ..24 ||
na bhumirapo na ca vahnirasti na canilo me'sti na cambara ca | eva viditva paramatmarupa guhasaya niskalamadvitiyam 23 | samastasaksi sadasadvihina prayati suddha paramatmarupam ..24 ||
yaḥ śatarudriyamadhīte so'gnipūto bhavati surāpānātpūto bhavati | sa brahmahatyāyāḥ pūto bhavati sa suvarṇasteyātpūto bhavati | sa kṛtyākṛtyātpūto bhavati tasmādavimuktamāśrito | bhavatyatyāśramī sarvadā sakṛdvā japet ||
ya satarudriyamadhite so'gniputo bhavati surapanatputo bhavati | sa brahmahatyaya puto bhavati sa suvarnasteyatputo bhavati | sa ktyaktyatputo bhavati tasmadavimuktamasrito | bhavatyatyasrami sarvada sakdva japet ||
anena jñānamāpnoti saṃsārārṇavanāśanam tasmādevaṃ | viditvainaṃ kaivalyaṃ padamaśnute kaivalyaṃ padamaśnuta ||
anena jnanamapnoti sasararnavanasanam tasmadeva | viditvaina kaivalya padamasnute kaivalya padamasnuta ||