Author: Adi Shankaracharya
The Hastamalaka Stotram is a concise and profound text of Advaita Vedanta that captures the essence of Self-realization. It consists of 12 verses in which a young realized boy outlines the nature of the Supreme Self (Atman).
The Legend and Meaning of the Name
Meaning of the Name:
Hasta means hand, and amalaka refers to the amla berry (Indian gooseberry). It means "an amla berry in one's hand."
The Origin:
When Adi Shankaracharya met a boy who was silent and seemingly indifferent to the world, he asked, "Who are you?" The boy responded with these 12 verses, detailing his direct, vivid experience of the divine.
The Significance: Because the boy’s understanding of the Self was as clear and undeniable as a berry resting on his palm, Adi Shankaracharya named him Hastamalaka and wrote a celebrated commentary on the text.
(indravajrā chanda -) | kastvaṃ śiśo kasya kuto'si gantā | kiṃ nāma te tvaṃ kuta āgato'si . | etanmayoktaṃ vada cārbhaka tvaṃ | matprītaye prīti vivardhano'si .. ||
(indravajra chanda -) | kastva siso kasya kuto'si ganta | ki nama te tva kuta agato'si . | etanmayokta vada carbhaka tva | matpritaye priti vivardhano'si .. ||
hastāmalaka uvāca . | nāhaṃ manuṣyo na ca deva-yakṣau | na brāhmaṇa-kṣatriya-vaiśya-śūdrāḥ . | na brahmacārī na gṛhī vanastho | bhikṣurna cāhaṃ nijabodha rūpaḥ .. ||
hastamalaka uvaca . | naha manusyo na ca deva-yaksau | na brahmana-ksatriya-vaisya-sudra . | na brahmacari na ghi vanastho | bhiksurna caha nijabodha rupa .. ||
(bhujaṅgaprayāta chanda -) | nimittaṃ manaścakṣurādi pravṛttau | nirastākhilopādhirākāśakalpaḥ . | ravirlokaceṣṭānimittaṃ yathā yaḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 1.. ||
(bhujangaprayata chanda -) | nimitta manascaksuradi pravttau | nirastakhilopadhirakasakalpa . | ravirlokacestanimitta yatha ya | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 1.. ||
yamagnyuṣṇavannityabodha svarūpaṃ | manaścakṣurādīnyabodhātmakāni . | pravartanta āśritya niṣkampamekaṃ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 2.. ||
yamagnyusnavannityabodha svarupa | manascaksuradinyabodhatmakani . | pravartanta asritya niskampameka | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 2.. ||
mukhābhāsako darpaṇe dṛśyamāno | mukhatvāt pṛthaktvena naivāsti vastu . | cidābhāsako dhīṣu jīvo'pi tadvat | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 3.. ||
mukhabhasako darpane dsyamano | mukhatvat pthaktvena naivasti vastu . | cidabhasako dhisu jivo'pi tadvat | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 3.. ||
yathā darpaṇābhāva ābhāsahānau | mukhaṃ vidyate kalpanāhīnamekam . | tathā dhī viyoge nirābhāsako yaḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 4.. ||
yatha darpanabhava abhasahanau | mukha vidyate kalpanahinamekam . | tatha dhi viyoge nirabhasako ya | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 4.. ||
manaścakṣurāderviyuktaḥ svayaṃ yo | manaścakṣurādermanaścakṣurādiḥ . | manaścakṣurāderagamyasvarūpaḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 7.. ||
manascaksuraderviyukta svaya yo | manascaksuradermanascaksuradi . | manascaksuraderagamyasvarupa | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 7.. ||
ya eko vibhāti svataḥ śuddhacetāḥ | prakāśasvarūpo'pi nāneva dhīṣu | śarāvodakastho yathā bhānurekaḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 6.. ||
ya eko vibhati svata suddhaceta | prakasasvarupo'pi naneva dhisu | saravodakastho yatha bhanureka | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 6.. ||
yathā'nekacakṣuḥ-prakāśo ravirna | krameṇa prakāśīkaroti prakāśyam . | anekā dhiyo yastathaikaḥ prabodhaḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 7.. ||
yatha'nekacaksu-prakaso ravirna | kramena prakasikaroti prakasyam . | aneka dhiyo yastathaika prabodha | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 7.. ||
vivasvat prabhātaṃ yathā rūpamakṣaṃ | pragṛhṇāti nābhātamevaṃ vivasvān . | yadābhāta ābhāsayatyakṣamekaḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 8.. ||
vivasvat prabhata yatha rupamaksa | praghnati nabhatameva vivasvan . | yadabhata abhasayatyaksameka | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 8.. ||
yathā sūrya eko'psvanekaścalāsu | sthirāsvapyananyadvibhāvyasvarūpaḥ | calāsu prabhinnaḥ sudhīṣveka eva | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 9.. ||
yatha surya eko'psvanekascalasu | sthirasvapyananyadvibhavyasvarupa | calasu prabhinna sudhisveka eva | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 9.. ||
ghanacchannadṛṣṭir ghanacchannamarkam | yathā niṣprabhaṃ manyate cātimūḍhaḥ . | tathā baddhavadbhāti yo mūḍha-dṛṣṭeḥ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 10.. ||
ghanacchannadstir ghanacchannamarkam | yatha nisprabha manyate catimuha . | tatha baddhavadbhati yo muha-dste | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 10.. ||
samasteṣu vastuṣvanusyūtamekaṃ | samastāni vastūni yanna spṛśanti . | viyadvatsadā śuddhamacchasvarūpaṃ | sa nityopalabdhisvarūpo'hamātmā .. 11.. ||
samastesu vastusvanusyutameka | samastani vastuni yanna spsanti . | viyadvatsada suddhamacchasvarupa | sa nityopalabdhisvarupo'hamatma .. 11.. ||
upādhau yathā bhedatā sanmaṇīnāṃ | tathā bhedatā buddhibhedeṣu te'pi . | yathā candrikāṇāṃ jale cañcalatvaṃ | tathā cañcalatvaṃ tavāpīha viṣṇo .. 12.. ||
upadhau yatha bhedata sanmanina | tatha bhedata buddhibhedesu te'pi . | yatha candrikana jale cancalatva | tatha cancalatva tavapiha visno .. 12.. ||