Author: Sage Ashtavakra
The Ashtavakra Gita is an ancient, radical Hindu scripture of pure non-dualism (Advaita Vedanta). It is structured as a profound, uncompromising dialogue between the realized sage Ashtavakra and King Janaka on the nature of the Self, reality, and absolute oneness.Key Pillars of the Ashtavakra GitaUnlike other texts (such as the Bhagavad Gita), the Ashtavakra Gita does not prescribe moral duties, rituals, or steps for self-improvement. Instead, it offers a direct pathway to Self-realization through these fundamental concepts:
Pure Awareness: The text insists that you are already free, limitless, and untouched by the world. You are pure consciousness, functioning simply as the witness to all things.
Unreality of the World: The material world, along with the ego, is dismissed as an illusion created by ignorance. Recognizing this instantly dissolves desire and suffering.
No Doership: The scripture emphasizes that you are not the doer of actions. True liberation comes from understanding that the Divine is the ultimate driver of everything, allowing one to accept life exactly as it
yathā iva ikṣurase klṛptā tena vyāptā iva śarkarā | tathā viśvaṃ mayi klṛptaṃ mayā vyāptaṃ nirantaram ||
yatha iva iksurase klpta tena vyapta iva sarkara | tatha visva mayi klpta maya vyapta nirantaram ||
ekaṃ sarvagatam vyoma bahiḥ-antar yathā ghaṭe | nityam nirantaraṃ brahma sarvabhūtagaṇe tathā ||
eka sarvagatam vyoma bahi-antar yatha ghate | nityam nirantara brahma sarvabhutagane tatha ||
janaka uvāca aho nirañjanaḥ śāntaḥ | bodhaḥ aham prakṛteḥ paraḥ etāvantam | aham kālam mohena eva viḍambitaḥ ||
janaka uvaca aho niranjana santa | bodha aham prakte para etavantam | aham kalam mohena eva viambita ||
yathā prakāśayāmi ekaḥ deham enam tathā jagat ataḥ | mama jagat sarvam athavā na ca kiñcana ||
yatha prakasayami eka deham enam tatha jagat ata | mama jagat sarvam athava na ca kincana ||
sa śarīram aho viśvam parityajya mayā | adhunā kutaścit kauśalāt eva paramātmā vilokyate ||
sa sariram aho visvam parityajya maya | adhuna kutascit kausalat eva paramatma vilokyate ||
yathā na toyataḥ bhinnāḥ taraṅgāḥ phenabudbudāḥ | ātmanaḥ na tathā bhinnam viśvam ātmavinirgatam ||
yatha na toyata bhinna taranga phenabudbuda | atmana na tatha bhinnam visvam atmavinirgatam ||
tantumātraḥ bhavet eva paṭaḥ yadvat vicāritaḥ | ātmatanmātram eva idaṃ tadvat viśvam vicāritam ||
tantumatra bhavet eva pata yadvat vicarita | atmatanmatram eva ida tadvat visvam vicaritam ||
atha śrīmad aṣṭāvakragītā prārabhyate janaka | uvāca kathaṃ jñānam avāpnoti kathaṃ | muktih bhaviṣyati vairāgyam ca kathaṃ | prāptam etat brūhi mama prabho ||
atha srimad astavakragita prarabhyate janaka | uvaca katha jnanam avapnoti katha | muktih bhavisyati vairagyam ca katha | praptam etat bruhi mama prabho ||
aṣṭāvakra uvāca muktim icchasi cet | tāta viṣayān viṣavat tyaja kṣamā ārjava | dayā toṣa satyaṃ pīyūṣavat bhaja ||
astavakra uvaca muktim icchasi cet | tata visayan visavat tyaja ksama arjava | daya tosa satya piyusavat bhaja ||
na pṛthvī na jalaṃ na agniḥ na vāyuḥ dyauḥ | na vā bhavān eṣām sākṣiṇam ātmānam cidrūpaṃ viddhi muktaye ||
na pthvi na jala na agni na vayu dyau | na va bhavan esam saksinam atmanam cidrupa viddhi muktaye ||
yadi deham pṛthak kṛtya citi viśrāmya | tiṣṭhasi adhunaiva sukhī śāntaḥ bandhamuktaḥ bhaviṣyasi ||
yadi deham pthak ktya citi visramya | tisthasi adhunaiva sukhi santa bandhamukta bhavisyasi ||
na tvaṃ viprādikaḥ varṇaḥ na āśramī na | akṣagocaraḥ asaṅgaḥ asi nirākāraḥ viśvasākṣī sukhī bhava ||
na tva vipradika varna na asrami na | aksagocara asanga asi nirakara visvasaksi sukhi bhava ||
dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ mānasāni na te vibho na | kartāsi na bhoktāsi mukta eva asi sarvadā ||
dharmadharmau sukha dukha manasani na te vibho na | kartasi na bhoktasi mukta eva asi sarvada ||
ekaḥ draṣṭā asi sarvasya muktaprāyaḥ asi sarvadā ayam | eva hi te bandhaḥ drashtaaram paśyasi itaram ||
eka drasta asi sarvasya muktapraya asi sarvada ayam | eva hi te bandha drashtaaram pasyasi itaram ||
aham karteti ahaṃmāna mahākṛṣṇāhi daṃśitaḥ na | aham karteti viśvāsāmṛtaṃ pītvā sukhaṃ cara ||
aham karteti ahamana mahaksnahi dasita na | aham karteti visvasamta pitva sukha cara ||
ekaḥ viśuddhabodhaḥ aham niścayavahninā | prajvālya ajñānagahanam vītaśokaḥ sukhī bhava ||
eka visuddhabodha aham niscayavahnina | prajvalya ajnanagahanam vitasoka sukhi bhava ||
yatra viśvam idaṃ bhāti kalpitam rajjusarpavat | ānandaparamānandaḥ sa bodhaḥ tvaṃ sukhaṃ bhava ||
yatra visvam ida bhati kalpitam rajjusarpavat | anandaparamananda sa bodha tva sukha bhava ||
muktābhimānī muktaḥ hi baddhaḥ baddhābhimānī api kiṃvadantī iha | satya iyam yā matiḥ sā gatiḥ bhavet ||
muktabhimani mukta hi baddha baddhabhimani api kivadanti iha | satya iyam ya mati sa gati bhavet ||
ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa ekaḥ muktaḥ cit | akriyaḥ asaṅgaḥ niḥspṛhaḥ śāntaḥ bhramāt saṃsāravān iva ||
atma saksi vibhu purna eka mukta cit | akriya asanga nispha santa bhramat sasaravan iva ||
kūṭastham bodham advaitam ātmānam paribhāvaya ābhāsaḥ aham | bhramam muktvā bhāvaṃ bāhyam atha antaram ||
kutastham bodham advaitam atmanam paribhavaya abhasa aham | bhramam muktva bhava bahyam atha antaram ||
dehābhimānapāśena ciraṃ baddho'si putraka bodho'haṃ | jñānakhaḍgena tannikṛtya sukhī bhava ||
dehabhimanapasena cira baddho'si putraka bodho'ha | jnanakhagena tanniktya sukhi bhava ||
niḥsaṅgaḥ niṣkriyaḥ asi tvam svaprakāśaḥ nirañjanaḥ ayam | eva hi te bandhaḥ samādhim anutiṣṭhasi ||
nisanga niskriya asi tvam svaprakasa niranjana ayam | eva hi te bandha samadhim anutisthasi ||
tvayā vyāptam idaṃ viśvaṃ tvayi protaṃ | yathārthataḥ śuddhabuddhasvarūpaḥ tvaṃ mā gamaḥ kṣudracittatām ||
tvaya vyaptam ida visva tvayi prota | yatharthata suddhabuddhasvarupa tva ma gama ksudracittatam ||
nirapekṣaḥ nirvikāraḥ nirbharaḥ śītalāśayaḥ | agādhabuddhiḥ akṣubdhaḥ bhava cinmātravāsanaḥ ||
nirapeksa nirvikara nirbhara sitalasaya | agadhabuddhi aksubdha bhava cinmatravasana ||
sākāram anṛtam viddhi nirākāram tu niścalam | etat tattvopadeśena na punaḥ bhavasambhavaḥ ||
sakaram antam viddhi nirakaram tu niscalam | etat tattvopadesena na puna bhavasambhava ||
yathā eva ādarśa madhyasthe rūpe antaḥ paritaḥ tu | saḥ tathā eva asmin śarīre antaḥ paritaḥ parameśvaraḥ ||
yatha eva adarsa madhyasthe rupe anta parita tu | sa tatha eva asmin sarire anta parita paramesvara ||
ātmājñānāt jagat bhāti ātmajñānāt na bhāsate rajjvajñānāt | ahiḥ bhāti tajjñānāt bhāsate na hi ||
atmajnanat jagat bhati atmajnanat na bhasate rajjvajnanat | ahi bhati tajjnanat bhasate na hi ||
prakāśaḥ me nijaṃ rūpam na atiriktaḥ asmi aham tataḥ | yadā prakāśate viśvaṃ tadā aham bhāsaḥ eva hi ||
prakasa me nija rupam na atirikta asmi aham tata | yada prakasate visva tada aham bhasa eva hi ||
aho vikalpitam viśvam ajñānāt mayi bhāsate rūpyam | śuktau phaṇī rajjau vāri sūryakare yathā ||
aho vikalpitam visvam ajnanat mayi bhasate rupyam | suktau phani rajjau vari suryakare yatha ||
mattaḥ vinirgatam viśvam mayi eva layam eṣyati | mṛdi kumbhaḥ jale vīciḥ kanake kaṭakam yathā ||
matta vinirgatam visvam mayi eva layam esyati | mdi kumbha jale vici kanake katakam yatha ||
aho aham namaḥ mahyaṃ vināśaḥ yasmin nāsti | me brahmādi stamba paryantam jagannāśaḥ api tiṣṭhataḥ ||
aho aham nama mahya vinasa yasmin nasti | me brahmadi stamba paryantam jagannasa api tisthata ||
aho aham namaḥ mahyaṃ ekaḥ aham dehavān api | kvacit na gantā na āgantā vyāpya viśvam avasthitaḥ ||
aho aham nama mahya eka aham dehavan api | kvacit na ganta na aganta vyapya visvam avasthita ||
aho aham namaḥ mahyaṃ dakṣaḥ nāsti iha | matsamaḥ asaṃspṛśya śarīreṇa yena viśvam ciram dhṛtam ||
aho aham nama mahya daksa nasti iha | matsama asaspsya sarirena yena visvam ciram dhtam ||
aho ahaṃ namaḥ mahyaṃ yasya me nāsti | kiñcana athavā yasya me sarvam yat vāṅmanasagocaram ||
aho aha nama mahya yasya me nasti | kincana athava yasya me sarvam yat vanmanasagocaram ||
jñānaṃ jñeyam tathā jnaataa tritayam nāsti vāstavam ajñānād | bhāti yatra idaṃ saḥ aham asmi nirañjanaḥ ||
jnana jneyam tatha jnaataa tritayam nasti vastavam ajnanad | bhati yatra ida sa aham asmi niranjana ||
dvaitamūlam aho duḥkham na anyat tasya asti bheṣajam dṛśyam | etat mrishaa sarvam ekaḥ aham cit rasaḥ amalaḥ ||
dvaitamulam aho dukham na anyat tasya asti bhesajam dsyam | etat mrishaa sarvam eka aham cit rasa amala ||
bodhamātraḥ aham ajñānāt upādhiḥ kalpitah mayā | evam vimṛśataḥ nityam nirvikalpe sthitiḥ mama ||
bodhamatra aham ajnanat upadhi kalpitah maya | evam vimsata nityam nirvikalpe sthiti mama ||
na me bandhaḥ asti mokṣaḥ vā bhrāntiḥ śāntā nirāśrayā | aho mayi sthitam viśvam vastutaḥ na mayi sthitam ||
na me bandha asti moksa va bhranti santa nirasraya | aho mayi sthitam visvam vastuta na mayi sthitam ||
saśarīram idaṃ viśvam na kiñcit niścitam | śuddhacinmātra ātmā ca tat kasmin kalpanaa adhunā ||
sasariram ida visvam na kincit niscitam | suddhacinmatra atma ca tat kasmin kalpanaa adhuna ||
śarīraṃ svarganarakau bandhamokṣau bhayaṃ tathā | kalpanāmātramevaitat kiṃ me kāryaṃ cidātmanaḥ ||
sarira svarganarakau bandhamoksau bhaya tatha | kalpanamatramevaitat ki me karya cidatmana ||
aho janasamūhe api na dvaitaṃ paśyataḥ mama | araṇyamiva saṃvṛttaṃ kva ratiṃ karavāṇi aham ||
aho janasamuhe api na dvaita pasyata mama | aranyamiva savtta kva rati karavani aham ||
na aham dehaḥ na me dehaḥ jiivah na aham aham hi | cit ayam eva hi me bandhaḥ āsīt yā jīvite spṛhā ||
na aham deha na me deha jiivah na aham aham hi | cit ayam eva hi me bandha asit ya jivite spha ||
aho bhuvanakallolaiḥ vicitraiḥ drāk samutthitam | mayi anantamahāmbhodhau cittavāte samudyate ||
aho bhuvanakallolai vicitrai drak samutthitam | mayi anantamahambhodhau cittavate samudyate ||
mayi anantamahāmbhodhau cittavāte praśāmyati | abhāgyāt jīvavaṇijaḥ jagatpotaḥ vinaśvaraḥ ||
mayi anantamahambhodhau cittavate prasamyati | abhagyat jivavanija jagatpota vinasvara ||
mayi anantamahāmbhodhau āścaryaṃ jīvavīcayaḥ udyanti | ghnanti khelanti praviśanti svabhāvataḥ ||
mayi anantamahambhodhau ascarya jivavicaya udyanti | ghnanti khelanti pravisanti svabhavata ||
aṣṭāvakra uvāca avināśinam ātmānam | ekaṃ vijñāya tattvataḥ tava ātmajñānasya | dhīrasya katham arthārjane ratiḥ ||
astavakra uvaca avinasinam atmanam | eka vijnaya tattvata tava atmajnanasya | dhirasya katham artharjane rati ||
ātmājñānāt aho prītiḥ viṣayabhramagocare śukteḥ | ajñānataḥ lobhaḥ yathā rajatavibhrame ||
atmajnanat aho priti visayabhramagocare sukte | ajnanata lobha yatha rajatavibhrame ||
viśvaṃ sphurati yatra idaṃ taraṅgāḥ iva sāgare saḥ | aham asmi vijñāya kiṃ dīna iva dhāvasi ||
visva sphurati yatra ida taranga iva sagare sa | aham asmi vijnaya ki dina iva dhavasi ||
śrutvā api śuddhacaitanya ātmānam ati | sundaram upasthe atyantasaṃsaktaḥ mālinyam adhigacchati ||
srutva api suddhacaitanya atmanam ati | sundaram upasthe atyantasasakta malinyam adhigacchati ||
sarvabhūteṣu ca ātmānam sarvabhūtāni ca ātmani | muneḥ jānataḥ āścaryaṃ mamatvam anuvartate ||
sarvabhutesu ca atmanam sarvabhutani ca atmani | mune janata ascarya mamatvam anuvartate ||
āsthitaḥ paramādvaitaṃ mokṣārthe api vyavasthitaḥ | āścaryaṃ kāmavaśagaḥ vikalaḥ keliśikṣayā ||
asthita paramadvaita moksarthe api vyavasthita | ascarya kamavasaga vikala kelisiksaya ||
udbhūtam jñānadurmitram avadhārya atidurbalaḥ āścaryaṃ | kāmam ākāṅkṣet kālam antam anuśritaḥ ||
udbhutam jnanadurmitram avadharya atidurbala ascarya | kamam akankset kalam antam anusrita ||
ihāmutra viraktasya nityānityavivekinaḥ āścaryaṃ | mokṣakāmasya mokṣāt eva vibhīṣikā ||
ihamutra viraktasya nityanityavivekina ascarya | moksakamasya moksat eva vibhisika ||
dhīraḥ tu bhojyamānaḥ api pīḍyamānaḥ api sarvadā | ātmānam kevalaṃ paśyan na tuṣyati na kupyati ||
dhira tu bhojyamana api piyamana api sarvada | atmanam kevala pasyan na tusyati na kupyati ||
ceṣṭamānaṃ śarīraṃ svaṃ paśyati anyaśarīravat saṃstave | ca api nindāyāṃ kathaṃ kṣubhyet mahāśayaḥ ||
cestamana sarira sva pasyati anyasariravat sastave | ca api nindaya katha ksubhyet mahasaya ||
māyāmātram idaṃ viśvaṃ paśyan vigatakautukaḥ api | sannihite mṛtyau kathaṃ trasyati dhīradhīḥ ||
mayamatram ida visva pasyan vigatakautuka api | sannihite mtyau katha trasyati dhiradhi ||
niḥspṛham mānasaṃ yasya nairāśye api mahātmanaḥ | tasya ātmajñānatṛptasya tulanā kena jāyate ||
nispham manasa yasya nairasye api mahatmana | tasya atmajnanatptasya tulana kena jayate ||
svabhāvāt eva jānānaḥ dṛśyam etat na kiñcana idaṃ | grāhyam idaṃ tyājyam sa kiṃ paśyati dhīradhīḥ ||
svabhavat eva janana dsyam etat na kincana ida | grahyam ida tyajyam sa ki pasyati dhiradhi ||
antaḥ tyakta kaṣāyasya nirdvandvasya nirāśiṣaḥ yadṛcchayā | āgataḥ bhogaḥ na duḥkhāya na tuṣṭaye ||
anta tyakta kasayasya nirdvandvasya nirasisa yadcchaya | agata bhoga na dukhaya na tustaye ||
janaka uvāca hanta ātmajñānasya | dhīrasya khelataḥ bhogalīlayā na hi | saṃsāravāhīkaiḥ mūḍhaiḥ saha samānatā ||
janaka uvaca hanta atmajnanasya | dhirasya khelata bhogalilaya na hi | sasaravahikai muhai saha samanata ||
yat padaṃ prepsavaḥ dīnāḥ śakrādyāḥ sarvadevatāḥ aho | tatra sthitaḥ yogī na harṣam upagacchati ||
yat pada prepsava dina sakradya sarvadevata aho | tatra sthita yogi na harsam upagacchati ||
tajjñasya puṇyapāpābhyāṃ sparśaḥ hi antaḥ na jāyate | na hi ākāśasya dhūmena dṛśyamānā api saṅgatiḥ ||
tajjnasya punyapapabhya sparsa hi anta na jayate | na hi akasasya dhumena dsyamana api sangati ||
ātmā eva idaṃ jagat sarvaṃ jñātaṃ yena | mahātmanā yadṛcchayā vartamānaṃ taṃ niṣeddhuṃ kṣameta kaḥ ||
atma eva ida jagat sarva jnata yena | mahatmana yadcchaya vartamana ta niseddhu ksameta ka ||
ābrahma stamba paryante bhūtagrāme caturvidhe vijñasya | eva hi sāmarthyam icchā anicchā vivarjane ||
abrahma stamba paryante bhutagrame caturvidhe vijnasya | eva hi samarthyam iccha aniccha vivarjane ||
ātmānam advayam kaścit jānāti jagadīśvaram yat vetti | tat sa kurute na bhayam tasya kutracit ||
atmanam advayam kascit janati jagadisvaram yat vetti | tat sa kurute na bhayam tasya kutracit ||
aṣṭāvakra uvāca na te saṅgaḥ asti | kenāpi kiṃ śuddhaḥ tyaktum icchasi saṅghātavilayam | kurvan evam eva layam vraja ||
astavakra uvaca na te sanga asti | kenapi ki suddha tyaktum icchasi sanghatavilayam | kurvan evam eva layam vraja ||
udeti bhavataḥ viśvam vāridheḥ iva budbudaḥ | jñātvā ekaṃ ātmānam evam eva layam vraja ||
udeti bhavata visvam varidhe iva budbuda | jnatva eka atmanam evam eva layam vraja ||
pratyakṣam api avastutvāt viśvam nāsti amale tvayi | rajjusarpa iva vyaktam evam eva layam vraja ||
pratyaksam api avastutvat visvam nasti amale tvayi | rajjusarpa iva vyaktam evam eva layam vraja ||
samaduḥkhasukhaḥ pūrṇa āśānairāśyayoḥ samaḥ samajīvitamṛtyuḥ | san evam eva layam vraja ||
samadukhasukha purna asanairasyayo sama samajivitamtyu | san evam eva layam vraja ||
janaka uvāca ākāśavat anantaḥ aham ghaṭavat | prākṛtam jagat jñānam tathā etasya | na tyāgaḥ na grahaḥ layaḥ ||
janaka uvaca akasavat ananta aham ghatavat | praktam jagat jnanam tatha etasya | na tyaga na graha laya ||
mahodadhiḥ iva aham saḥ prapañcaḥ vīci sannibhaḥ | jñānam tathā etasya na tyāgaḥ na grahaḥ layaḥ ||
mahodadhi iva aham sa prapanca vici sannibha | jnanam tatha etasya na tyaga na graha laya ||
aham sa śuktisaṅkāśaḥ rūpyavat viśvakalpanā jñānam | tathā etasya na tyāgaḥ na grahaḥ layaḥ ||
aham sa suktisankasa rupyavat visvakalpana jnanam | tatha etasya na tyaga na graha laya ||
ahaṃ vā sarvabhūteṣu sarvabhūtāni atha mayi jñānaṃ | tathā etasya na tyāgaḥ na grahaḥ layaḥ ||
aha va sarvabhutesu sarvabhutani atha mayi jnana | tatha etasya na tyaga na graha laya ||
janaka uvāca mayi anantamahāmbhodhau | viśvapota itastataḥ bhramati svāntavātena | na mama asti asahiṣṇutā ||
janaka uvaca mayi anantamahambhodhau | visvapota itastata bhramati svantavatena | na mama asti asahisnuta ||
mayi anantamahāmbhodhau jagadvīciḥ svabhāvataḥ udetu vā astamāyātu | na me vṛddhiḥ na ca kṣatiḥ ||
mayi anantamahambhodhau jagadvici svabhavata udetu va astamayatu | na me vddhi na ca ksati ||
mayi anantamahāmbhodhau viśvaṃ nāma vikalpanā | atiśāntaḥ nirākāraḥ etadeva aham āsthitaḥ ||
mayi anantamahambhodhau visva nama vikalpana | atisanta nirakara etadeva aham asthita ||
na ātmā bhāveṣu na bhāvaḥ tatra anante nirañjane | asaktaḥ aspṛhaḥ śāntaḥ etadeva aham āsthitaḥ ||
na atma bhavesu na bhava tatra anante niranjane | asakta aspha santa etadeva aham asthita ||
aho cinmātrameva aham indrajālopamaṃ jagat | mama kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā ||
aho cinmatrameva aham indrajalopama jagat | mama katha kutra heyopadeyakalpana ||
aṣṭāvakra uvāca tadā bandhaḥ yadā | cittam kiñcit vāñchati śocati kiñcit | muñcati gṛhṇāti kiñcit dhṛṣyati kupyati ||
astavakra uvaca tada bandha yada | cittam kincit vanchati socati kincit | muncati ghnati kincit dhsyati kupyati ||
tadā muktih yadā cittam na vāñchati na śocati | na muñcati na gṛhṇāti na hṛṣyati na kupyati ||
tada muktih yada cittam na vanchati na socati | na muncati na ghnati na hsyati na kupyati ||
tadā bandhaḥ yadā cittam saktam kāsvapi dṛṣṭiṣu | tadā mokṣaḥ yadā cittam asaktam sarvadṛṣṭiṣu ||
tada bandha yada cittam saktam kasvapi dstisu | tada moksa yada cittam asaktam sarvadstisu ||
yadā na aham tadā mokṣaḥ yadā aham bandhanam tadā | matvā helayā kiñcit mā gṛhāṇa vimuñca mā ||
yada na aham tada moksa yada aham bandhanam tada | matva helaya kincit ma ghana vimunca ma ||
aṣṭāvakra uvāca kṛtākṛte ca dvandvāni | kadā śāntāni kasya vā evaṃ jñātvā | iha nirvedāt bhava tyāgaparaḥ avratī ||
astavakra uvaca ktakte ca dvandvani | kada santani kasya va eva jnatva | iha nirvedat bhava tyagapara avrati ||
kasyāpi tāta dhanyasya lokaceṣṭāvalokanāt jīvitecchā | bubhukṣā ca bubhutsā upaśamam gatāḥ ||
kasyapi tata dhanyasya lokacestavalokanat jiviteccha | bubhuksa ca bubhutsa upasamam gata ||
anityam sarvam eva idam tāpatritayadūṣitam asāram | ninditam heyam niścitya śāmyati ||
anityam sarvam eva idam tapatritayadusitam asaram | ninditam heyam niscitya samyati ||
kaḥ asau kālaḥ vayaḥ kim vā yatra dvandvāni naḥ | nṛṇām tāni upekṣya yathā prāpta vartī siddhim avāpnuyāt ||
ka asau kala vaya kim va yatra dvandvani na | nnam tani upeksya yatha prapta varti siddhim avapnuyat ||
nānā mataṃ maharṣīṇām sādhūnāṃ yogināṃ tathā dṛṣṭvā | nirvedam āpannaḥ kaḥ na śāmyati mānavaḥ ||
nana mata maharsinam sadhuna yogina tatha dstva | nirvedam apanna ka na samyati manava ||
kṛtvā mūrtiparijñānam caitanyasya na kiṃ | guruḥ nirvedasamatāyuktyā yaḥ tārayati saṃsṛteḥ ||
ktva murtiparijnanam caitanyasya na ki | guru nirvedasamatayuktya ya tarayati saste ||
paśya bhūtavikārān tvaṃ bhūtamātrān yathārthataḥ | tatkṣaṇāt bandhanirmuktaḥ svarūpasthaḥ bhaviṣyasi ||
pasya bhutavikaran tva bhutamatran yatharthata | tatksanat bandhanirmukta svarupastha bhavisyasi ||
vāsanā eva saṃsāra sarvā vimuñca tāḥ | tattyāgaḥ vāsanātyāgāt sthitiḥ adya yathā tathā ||
vasana eva sasara sarva vimunca ta | tattyaga vasanatyagat sthiti adya yatha tatha ||
aṣṭāvakra uvāca vihāya vairiṇam kāmam | artham ca anarthasaṅkulam dharmam api | etayoḥ hetum sarvatra anādaram kuru ||
astavakra uvaca vihaya vairinam kamam | artham ca anarthasankulam dharmam api | etayo hetum sarvatra anadaram kuru ||
svapnendrajālavat paśya dināni trīṇi | pañca vā mitrakṣetradhanāgāradāradāyādisampadaḥ ||
svapnendrajalavat pasya dinani trini | panca va mitraksetradhanagaradaradayadisampada ||
yatra yatra bhavet tṛṣṇā saṃsāraṃ viddhi tatra | vai prauḍhavairāgyam āśritya vītatṛṣṇaḥ sukhī bhava ||
yatra yatra bhavet tsna sasara viddhi tatra | vai prauhavairagyam asritya vitatsna sukhi bhava ||
tṛṣṇāmātrātmakaḥ bandhaḥ tat nāśaḥ mokṣaḥ ucyate | bhava asaṅktimātreṇa prāpti tuṣṭiḥ muhuh muhuh ||
tsnamatratmaka bandha tat nasa moksa ucyate | bhava asanktimatrena prapti tusti muhuh muhuh ||
tvam ekaḥ cetanaḥ śuddhaḥ jaḍam viśvam asat tathā avidyā | api na kiñcit sā kā bubhutsā tathāpi te ||
tvam eka cetana suddha jaam visvam asat tatha avidya | api na kincit sa ka bubhutsa tathapi te ||
rājyam sutāḥ kalatrāṇi śarīrāṇi sukhāni ca | saṃsaktasya api naṣṭāni tava janmani janmani ||
rajyam suta kalatrani sarirani sukhani ca | sasaktasya api nastani tava janmani janmani ||
alam arthena kāmena sukṛtena api karmaṇā | ebhyaḥ saṃsārakāntāre na viśrāntam abhūt manaḥ ||
alam arthena kamena suktena api karmana | ebhya sasarakantare na visrantam abhut mana ||
kṛtaṃ na kati janmāni kāyena manasā girā | duḥkhamāyāsadaṃ karma tat adya api uparamyatām ||
kta na kati janmani kayena manasa gira | dukhamayasada karma tat adya api uparamyatam ||
aṣṭāvakra uvāca bhāvābhāvavikāraḥ ca | svabhāvāt niścayī nirvikāraḥ | gatakleśaḥ sukhena eva upaśāmyati ||
astavakra uvaca bhavabhavavikara ca | svabhavat niscayi nirvikara | gataklesa sukhena eva upasamyati ||
īśvaraḥ sarvanirmātā na iha anya | niścayī antargalitasarvāśaḥ śāntaḥ kvāpi na sajjate ||
isvara sarvanirmata na iha anya | niscayi antargalitasarvasa santa kvapi na sajjate ||
āpadaḥ sampadaḥ kāle daivādeva niścayī tṛptaḥ | svasthendriyaḥ nityaṃ na vāñchati na śocati ||
apada sampada kale daivadeva niscayi tpta | svasthendriya nitya na vanchati na socati ||
sukhaduḥkhe janmamṛtyū daivādeveti niścayī sādhyādarśī | nirāyāsaḥ kurvannapi na lipyate ||
sukhadukhe janmamtyu daivadeveti niscayi sadhyadarsi | nirayasa kurvannapi na lipyate ||
cintayā jāyate duḥkhaṃ na anyathā niścayī | tayā hīnaḥ sukhī śāntaḥ sarvatra galitaspṛhaḥ ||
cintaya jayate dukha na anyatha niscayi | taya hina sukhi santa sarvatra galitaspha ||
na aham dehaḥ na me dehaḥ bodhaḥ aham | niścayī kaivalyam iva samprāptaḥ na smarati akṛtam kṛtam ||
na aham deha na me deha bodha aham | niscayi kaivalyam iva samprapta na smarati aktam ktam ||
ābrahmastambaparyantam aham eva niścayī | nirvikalpaḥ śuciḥ śāntaḥ prāptāprāptavinirvṛtaḥ ||
abrahmastambaparyantam aham eva niscayi | nirvikalpa suci santa praptapraptavinirvta ||
nānāścaryam idaṃ viśvam na kiñcit niścayī | nirvāsanaḥ sphūrtimātraḥ na kiñcit iva śāmyati ||
nanascaryam ida visvam na kincit niscayi | nirvasana sphurtimatra na kincit iva samyati ||
janaka uvāca kāyakṛtya asahaḥ pūrvaṃ | tataḥ vāgvistara asahaḥ atha cintāsahaḥ | tasmāt evam eva aham āsthitaḥ ||
janaka uvaca kayaktya asaha purva | tata vagvistara asaha atha cintasaha | tasmat evam eva aham asthita ||
prītyabhāvena śabdādeḥ adṛśyatvena ca ātmanaḥ | vikṣepaikāgrahṛdaya evam eva aham āsthitaḥ ||
prityabhavena sabdade adsyatvena ca atmana | viksepaikagrahdaya evam eva aham asthita ||
samādhyāsādivikṣiptau vyavahāraḥ samādhaye evaṃ vilokya | niyamam evam eva aham āsthitaḥ ||
samadhyasadiviksiptau vyavahara samadhaye eva vilokya | niyamam evam eva aham asthita ||
heyopādeyavirahād evaṃ harṣaviṣādayoḥ abhāvāt adya he | brahman evam eva aham āsthitaḥ ||
heyopadeyavirahad eva harsavisadayo abhavat adya he | brahman evam eva aham asthita ||
āśramān āśramam dhyānam citta svīkṛta varjanam vikalpam | mama vīkṣya etaiḥ evam eva aham āsthitaḥ ||
asraman asramam dhyanam citta svikta varjanam vikalpam | mama viksya etai evam eva aham asthita ||
karmānuṣṭhānam ajñānāt yathā eva uparamaḥ tathā budhvā | samyak idaṃ tattvam evam eva aham āsthitaḥ ||
karmanusthanam ajnanat yatha eva uparama tatha budhva | samyak ida tattvam evam eva aham asthita ||
acintyam cintyamānaḥ api cintārūpam bhajati asau tyaktvā | tadbhāvanam tasmāt evam eva aham āsthitaḥ ||
acintyam cintyamana api cintarupam bhajati asau tyaktva | tadbhavanam tasmat evam eva aham asthita ||
evameva kṛtaṃ yena sa kṛtārthaḥ bhavet asau | evameva svabhāvaḥ yaḥ sa kṛtārthaḥ bhavet asau ||
evameva kta yena sa ktartha bhavet asau | evameva svabhava ya sa ktartha bhavet asau ||
janaka uvāca akiñcanabhavam svāsthyaṃ kaupīnatve | api durlabham tyāgādāne vihāya asmāt | aham āse yathā sukham ||
janaka uvaca akincanabhavam svasthya kaupinatve | api durlabham tyagadane vihaya asmat | aham ase yatha sukham ||
kutrāpi khedaḥ kāyasya jihvā kutrāpi khidyate manaḥ | kutrāpi tat tyaktvā puruṣārthe sthitaḥ sukham ||
kutrapi kheda kayasya jihva kutrapi khidyate mana | kutrapi tat tyaktva purusarthe sthita sukham ||
kṛtaṃ kimapi naiva syāt sañcintya tattvataḥ | yadā yatkartum āyāti tat kṛtvā ase yathāsukham ||
kta kimapi naiva syat sancintya tattvata | yada yatkartum ayati tat ktva ase yathasukham ||
karma naiṣkarmya nirbandhabhāvā dehastha yoginaḥ saṃyoga | ayoga virahāt aham āse yathā sukham ||
karma naiskarmya nirbandhabhava dehastha yogina sayoga | ayoga virahat aham ase yatha sukham ||
arthānarthau na me sthityā gatyā na śayanena vā | tiṣṭhan gacchan svapan tasmāt aham āse yathā sukham ||
arthanarthau na me sthitya gatya na sayanena va | tisthan gacchan svapan tasmat aham ase yatha sukham ||
svapataḥ na asti me hāniḥ siddhiḥ yatnavataḥ na | vā nāśollāsau vihāya asmāt aham āse yathā sukham ||
svapata na asti me hani siddhi yatnavata na | va nasollasau vihaya asmat aham ase yatha sukham ||
sukhādirūpā niyamaṃ bhāveṣu āloka bhūriśaḥ śubhāśubhe | vihāya asmāt aham āse yathāsukham ||
sukhadirupa niyama bhavesu aloka bhurisa subhasubhe | vihaya asmat aham ase yathasukham ||
janaka uvāca prakṛtyā śūnyacittaḥ | yaḥ pramādāt bhāvabhāvanaḥ nidritaḥ bodhitaḥ | iva kṣīṇasaṃsmaraṇaḥ hi saḥ ||
janaka uvaca praktya sunyacitta | ya pramadat bhavabhavana nidrita bodhita | iva ksinasasmarana hi sa ||
kva dhanāni kva mitrāṇi kva me viṣayadasyavaḥ kva | śāstraṃ kva ca vijñānaṃ yadā me galitā spṛhā ||
kva dhanani kva mitrani kva me visayadasyava kva | sastra kva ca vijnana yada me galita spha ||
vijñāte sākṣipuruṣe paramātmani ca īśvare nairāśye | bandhamokṣe ca na cintā muktaye mama ||
vijnate saksipuruse paramatmani ca isvare nairasye | bandhamokse ca na cinta muktaye mama ||
antarvikalpaśūnyasya bahiḥ svacchandacāriṇaḥ bhrāntasya iva daśāḥ | tāḥ tāḥ tādṛśāḥ eva jānate ||
antarvikalpasunyasya bahi svacchandacarina bhrantasya iva dasa | ta ta tadsa eva janate ||
aṣṭāvakra uvāca yathā tathā | upadeśena kṛtārthaḥ sattvabuddhimān ājīvam api | jijñāsuḥ paraḥ tatra vimuhyati ||
astavakra uvaca yatha tatha | upadesena ktartha sattvabuddhiman ajivam api | jijnasu para tatra vimuhyati ||
mokṣaḥ viṣayavairasyaṃ bandhaḥ vaiṣayikaḥ rasaḥ etāvat | eva vijñānaṃ yathā icchasi tathā kuru ||
moksa visayavairasya bandha vaisayika rasa etavat | eva vijnana yatha icchasi tatha kuru ||
vāgmi prājña maha udyogaṃ janaṃ mūka jaḍa | ālasam karoti tattvabodhaḥ ayam ataḥ tyaktaḥ bubhukṣabhiḥ ||
vagmi prajna maha udyoga jana muka jaa | alasam karoti tattvabodha ayam ata tyakta bubhuksabhi ||
na tvaṃ dehaḥ na te dehaḥ bhoktā kartā na | vā bhavān cidrūpaḥ asi sadā sākṣī nirapekṣaḥ sukham cara ||
na tva deha na te deha bhokta karta na | va bhavan cidrupa asi sada saksi nirapeksa sukham cara ||
rāgadveṣau manodharmau na manaḥ te kadācana | nirvikalpaḥ asi bodhātmā nirvikāraḥ sukhaṃ cara ||
ragadvesau manodharmau na mana te kadacana | nirvikalpa asi bodhatma nirvikara sukha cara ||
sarvabhūteṣu ca ātmānam sarvabhūtāni ca ātmani | vijñāya nirahaṅkāraḥ nirmamaḥ tvaṃ sukhī bhava ||
sarvabhutesu ca atmanam sarvabhutani ca atmani | vijnaya nirahankara nirmama tva sukhi bhava ||
viśvaṃ sphurati yatra idaṃ taraṅgāḥ iva sāgare | tattvam eva na sandehaḥ cinmūrte vijvaraḥ bhava ||
visva sphurati yatra ida taranga iva sagare | tattvam eva na sandeha cinmurte vijvara bhava ||
śraddhasva tāta śraddhasva na atra mohaṃ kuruṣva | bhoḥ jñānasvarūpaḥ bhagavān ātmā tvaṃ prakṛteḥ paraḥ ||
sraddhasva tata sraddhasva na atra moha kurusva | bho jnanasvarupa bhagavan atma tva prakte para ||
guṇaiḥ saṃveṣṭitaḥ dehaḥ tiṣṭhati āyāti yāti ca ātmā | na gantā na āgantā kim enam anuśocasi ||
gunai savestita deha tisthati ayati yati ca atma | na ganta na aganta kim enam anusocasi ||
dehaḥ tiṣṭhatu kalpāntam gacchatu adya eva vā punaḥ | kva vṛddhiḥ kva ca vā hāniḥ tava cinmātrarūpiṇaḥ ||
deha tisthatu kalpantam gacchatu adya eva va puna | kva vddhi kva ca va hani tava cinmatrarupina ||
tvayi anantamahāmbhodhau viśvavīciḥ svabhāvataḥ udetu vā astamāyātu | na te vṛddhiḥ na vā kṣatiḥ ||
tvayi anantamahambhodhau visvavici svabhavata udetu va astamayatu | na te vddhi na va ksati ||
tāta cinmātrarūpaḥ asi na te bhinnam idaṃ | jagat ataḥ kasya kathaṃ kutra heyopādeyakalpanā ||
tata cinmatrarupa asi na te bhinnam ida | jagat ata kasya katha kutra heyopadeyakalpana ||
ekasmin avyaye śānte cidākāśe amale tvayi kutaḥ | janma kutaḥ karma kutaḥ ahaṅkāraḥ eva ca ||
ekasmin avyaye sante cidakase amale tvayi kuta | janma kuta karma kuta ahankara eva ca ||
yat tvaṃ paśyasi tatra ekaḥ tvam eva | pratibhāsase kiṃ pṛthak bhāsate svarṇāt kaṭakāṅgadanūpuram ||
yat tva pasyasi tatra eka tvam eva | pratibhasase ki pthak bhasate svarnat katakangadanupuram ||
ayam saḥ aham ayam na aham vibhāgam | santyaja sarvam ātmā niścitya niḥsaṅkalpaḥ sukhī bhava ||
ayam sa aham ayam na aham vibhagam | santyaja sarvam atma niscitya nisankalpa sukhi bhava ||
tavaiva ajñānataḥ viśvaṃ tvam ekaḥ paramārthataḥ tvattaḥ | anyaḥ nāsti saṃsārī na asaṃsārī ca kaścana ||
tavaiva ajnanata visva tvam eka paramarthata tvatta | anya nasti sasari na asasari ca kascana ||
bhrāntimātram idaṃ viśvam na kiñcit niścayī | nirvāsanaḥ sphūrtimātraḥ na kiñcit iva śāmyati ||
bhrantimatram ida visvam na kincit niscayi | nirvasana sphurtimatra na kincit iva samyati ||
eka eva bhavāmbhodhau āsīt asti bhaviṣyati na te | bandhaḥ asti mokṣaḥ vā kṛtakṛtyaḥ sukham cara ||
eka eva bhavambhodhau asit asti bhavisyati na te | bandha asti moksa va ktaktya sukham cara ||
mā saṅkalpavikalpābhyāṃ cittaṃ kṣobhaya cinmaya | upaśāmya sukhaṃ tiṣṭha svātmani ānandavigrahe ||
ma sankalpavikalpabhya citta ksobhaya cinmaya | upasamya sukha tistha svatmani anandavigrahe ||
tyaja eva dhyānam sarvatra mā kiñcit hṛdi dhāraya | ātmā tvaṃ mukta eva asi kiṃ vimṛśya kariṣyasi ||
tyaja eva dhyanam sarvatra ma kincit hdi dharaya | atma tva mukta eva asi ki vimsya karisyasi ||
aṣṭāvakra uvāca ācakṣva śṛṇu vā | tāta nānāśāstrāṇi anekaśaḥ tathāpi na | tava svāsthyaṃ sarvavismaraṇāt ṛte ||
astavakra uvaca acaksva snu va | tata nanasastrani anekasa tathapi na | tava svasthya sarvavismaranat te ||
bhogam karma samādhim vā kuru vijña | tathāpi te cittaṃ nirastasarvāśam atyartham rocayiṣyati ||
bhogam karma samadhim va kuru vijna | tathapi te citta nirastasarvasam atyartham rocayisyati ||
āyāsāt sakalaḥ duḥkhī na enam jānāti kaścana | anena eva upadeśena dhanyaḥ prāpnoti nirvṛtim ||
ayasat sakala dukhi na enam janati kascana | anena eva upadesena dhanya prapnoti nirvtim ||
vyāpāre khidyate yaḥ tu nimeṣonmeṣayoḥ api tasya | ālasya dhurīṇasya sukhaṃ na anyasya kasyacit ||
vyapare khidyate ya tu nimesonmesayo api tasya | alasya dhurinasya sukha na anyasya kasyacit ||
idaṃ kṛtam idaṃ na dvandvaiḥ muktaṃ | yadā manaḥ dharmārthakāmamokṣeṣu nirapekṣaṃ tadā bhavet ||
ida ktam ida na dvandvai mukta | yada mana dharmarthakamamoksesu nirapeksa tada bhavet ||
viraktaḥ viṣayadveṣṭā rāgī viṣayalolupaḥ grahamokṣavihīnaḥ | tu na viraktaḥ na rāgavān ||
virakta visayadvesta ragi visayalolupa grahamoksavihina | tu na virakta na ragavan ||
heyopādeyatā tāvat saṃsāraviṭapāṅkuraḥ spṛhā | jīvati yāvat vai nirvicāradaśāspadam ||
heyopadeyata tavat sasaravitapankura spha | jivati yavat vai nirvicaradasaspadam ||
pravṛttau jāyate rāgaḥ nirvṛttau dveṣaḥ eva | hi nirdvandvaḥ bālavat dhīmān evameva vyavasthitaḥ ||
pravttau jayate raga nirvttau dvesa eva | hi nirdvandva balavat dhiman evameva vyavasthita ||
hātum icchati saṃsāram rāgī duḥkhajihāsayā vītarāgaḥ | hi nirduḥkhaḥ tasmin api na khidyati ||
hatum icchati sasaram ragi dukhajihasaya vitaraga | hi nirdukha tasmin api na khidyati ||
yasya abhimānaḥ mokṣe api dehe api mamatā tathā na | ca jñānī na vā yogī kevalaṃ duḥkhabhāgaḥ asau ||
yasya abhimana mokse api dehe api mamata tatha na | ca jnani na va yogi kevala dukhabhaga asau ||
haraḥ yadi upadeṣṭā te hariḥ kamalajaḥ api | vā tathāpi na tava svāthyam sarvavismaraṇāt ṛte ||
hara yadi upadesta te hari kamalaja api | va tathapi na tava svathyam sarvavismaranat te ||
aṣṭāvakra uvāca tena jñānaphalaṃ prāptaṃ | yogābhyāsaphalaṃ tathā tṛptaḥ svacchendriyaḥ nityam | ekākī ramate tu yaḥ ||
astavakra uvaca tena jnanaphala prapta | yogabhyasaphala tatha tpta svacchendriya nityam | ekaki ramate tu ya ||
na kadācin jagati asmin tattvajñaḥ hanta khidyati | yataḥ ekena tena idaṃ pūrṇam brahmāṇḍamaṇḍalam ||
na kadacin jagati asmin tattvajna hanta khidyati | yata ekena tena ida purnam brahmanamanalam ||
na jātu viṣayāḥ ke'pi svārāmam harṣayanti | amī sallakīpallavaprītam iva ibham nimbapallavāḥ ||
na jatu visaya ke'pi svaramam harsayanti | ami sallakipallavapritam iva ibham nimbapallava ||
yaḥ tu bhogeṣu bhukteṣu na bhavati | adhivāsitaḥ abhukteṣu nirākāṅkṣī tādṛśaḥ bhavadurlabhaḥ ||
ya tu bhogesu bhuktesu na bhavati | adhivasita abhuktesu nirakanksi tadsa bhavadurlabha ||
bubhukṣuḥ iha saṃsāre mumukṣuḥ api | dṛśyate bhogamokṣanirākāṅkṣī viralaḥ hi mahāśayaḥ ||
bubhuksu iha sasare mumuksu api | dsyate bhogamoksanirakanksi virala hi mahasaya ||
dharmārthakāmamokṣeṣu jīvite maraṇe tathā kasyāpi | udāracittasya heyopādeyatā na hi ||
dharmarthakamamoksesu jivite marane tatha kasyapi | udaracittasya heyopadeyata na hi ||
vāñchā na viśvavilaye na dveṣaḥ tasya ca sthitau | yathā jīvikayā tasmāt dhanyaḥ āste yathā sukham ||
vancha na visvavilaye na dvesa tasya ca sthitau | yatha jivikaya tasmat dhanya aste yatha sukham ||
kṛtārthaḥ anena jñānena evam galitadhīḥ kṛtī paśyan | śṛṇvan spṛśan jighran aśnan āste yathā sukham ||
ktartha anena jnanena evam galitadhi kti pasyan | snvan spsan jighran asnan aste yatha sukham ||
śūnyā dṛṣṭiḥ vṛthā ceṣṭā vikalāni indriyāṇi ca | na spṛhā na viraktiḥ vā kṣīṇasaṃsārasāgare ||
sunya dsti vtha cesta vikalani indriyani ca | na spha na virakti va ksinasasarasagare ||
na jāgarti na nidrāti nonmīlati na | mīlati aho paradaśā kvāpi vartate muktacetasaḥ ||
na jagarti na nidrati nonmilati na | milati aho paradasa kvapi vartate muktacetasa ||
sarvatra dṛśyate svasthaḥ sarvatra vimalāśayaḥ | samastavāsanā muktaḥ muktaḥ sarvatra rājate ||
sarvatra dsyate svastha sarvatra vimalasaya | samastavasana mukta mukta sarvatra rajate ||
paśyan śṛṇvan spṛśan jighrann aśnan gṛhṇan vadan | vrajan īhitānīhitaiḥ muktaḥ mukta eva mahāśayaḥ ||
pasyan snvan spsan jighrann asnan ghnan vadan | vrajan ihitanihitai mukta mukta eva mahasaya ||
na nindati na ca stauti na hṛṣyati na | kupyati na dadāti na gṛhṇāti muktaḥ sarvatra nīrasaḥ ||
na nindati na ca stauti na hsyati na | kupyati na dadati na ghnati mukta sarvatra nirasa ||
sānurāgām striyam dṛṣṭvā mṛtyum vā samupasthitam | avihvalamanāḥ svasthaḥ muktaḥ eva mahāśayaḥ ||
sanuragam striyam dstva mtyum va samupasthitam | avihvalamana svastha mukta eva mahasaya ||
sukhe duḥkhe nare nāryāṃ sampatsu ca vipatsu | ca viśeṣaḥ naiva dhīrasya sarvatra samadarśinaḥ ||
sukhe dukhe nare narya sampatsu ca vipatsu | ca visesa naiva dhirasya sarvatra samadarsina ||
na hiṃsā naiva kāruṇyaṃ nauddhatyaṃ na ca | dīnatā nāścaryaṃ naiva ca kṣobhaḥ kṣīṇasaṃsaraṇe nare ||
na hisa naiva karunya nauddhatya na ca | dinata nascarya naiva ca ksobha ksinasasarane nare ||
na muktaḥ viṣayadveṣṭā na vā | viṣayalolupaḥ asaṃsaktamanā nityaṃ prāptāprāptam upāśnute ||
na mukta visayadvesta na va | visayalolupa asasaktamana nitya praptapraptam upasnute ||
samādhāna asamādhāna hita ahita vikalpanāḥ | śūnyacittaḥ na jānāti kaivalyamiva saṃsthitaḥ ||
samadhana asamadhana hita ahita vikalpana | sunyacitta na janati kaivalyamiva sasthita ||
nirmamaḥ nirahaṅkāraḥ na kiñcit niścitaḥ | antargalitasarvāśaḥ kurvan api karoti na ||
nirmama nirahankara na kincit niscita | antargalitasarvasa kurvan api karoti na ||
manaḥ prakāśa saṃmoha svapna jāḍya vivarjitaḥ | daśām kāmapi samprāptaḥ bhavet galitamānasaḥ ||
mana prakasa samoha svapna jaya vivarjita | dasam kamapi samprapta bhavet galitamanasa ||
aṣṭāvakra uvāca yasya bodhodaye | tāvat svapnavat bhavati bhramaḥ tasmai | sukhaikarūpāya namaḥ śāntāya tejase ||
astavakra uvaca yasya bodhodaye | tavat svapnavat bhavati bhrama tasmai | sukhaikarupaya nama santaya tejase ||
arjayitvā akhilān arthān bhogān āpnoti puṣkalān | na hi sarvaparityāgam antareṇa sukhī bhavet ||
arjayitva akhilan arthan bhogan apnoti puskalan | na hi sarvaparityagam antarena sukhi bhavet ||
kartavya duḥkha mārtaṇḍa jvālā dagdha antarātmanaḥ kutaḥ | praśama pīyūṣa dhārā sāra mṛte sukham ||
kartavya dukha martana jvala dagdha antaratmana kuta | prasama piyusa dhara sara mte sukham ||
bhavaḥ ayam bhāvanāmātraḥ na kiñcit paramārthataḥ | na asti abhāvaḥ svabhāvānām bhāvābhāvavibhāvinām ||
bhava ayam bhavanamatra na kincit paramarthata | na asti abhava svabhavanam bhavabhavavibhavinam ||
na dūram na ca saṅkocāt labdham eva | ātmanaḥ padam nirvikalpam nirāyāsam nirvikāram nirañjanam ||
na duram na ca sankocat labdham eva | atmana padam nirvikalpam nirayasam nirvikaram niranjanam ||
vyāmohamātraviratau | svarūpādānamātrataḥ vītaśokāḥ virājante nirāvaraṇadṛṣṭayaḥ ||
vyamohamatraviratau | svarupadanamatrata vitasoka virajante niravaranadstaya ||
samastaṃ kalpanāmātram ātmā muktaḥ sanātanaḥ | vijñāya dhīraḥ hi kim abhyasyati bālavat ||
samasta kalpanamatram atma mukta sanatana | vijnaya dhira hi kim abhyasyati balavat ||
ātmā brahma niścitya bhāvābhāvau ca kalpitau niṣkāmaḥ | kiṃ vijānāti kiṃ brūte ca karoti kim ||
atma brahma niscitya bhavabhavau ca kalpitau niskama | ki vijanati ki brute ca karoti kim ||
ayam saḥ aham ayam na aham kṣīṇāḥ | vikalpanāḥ sarvam ātmā niścitya tūṣṇīm bhūtasya yoginaḥ ||
ayam sa aham ayam na aham ksina | vikalpana sarvam atma niscitya tusnim bhutasya yogina ||
na vikṣepaḥ na ca ekāgryam na atibodhaḥ na mūḍhatā | na sukham na ca vā duḥkham upaśāntasya yoginaḥ ||
na viksepa na ca ekagryam na atibodha na muhata | na sukham na ca va dukham upasantasya yogina ||
svārājye bhaikṣavṛttau ca lābhālābhe jane vane | nirvikalpasvabhāvasya na viśeṣaḥ asti yoginaḥ ||
svarajye bhaiksavttau ca labhalabhe jane vane | nirvikalpasvabhavasya na visesa asti yogina ||
kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ kva ca arthaḥ kva | vivekitā idaṃ kṛtam idaṃ na dvandvaiḥ muktasya yoginaḥ ||
kva dharma kva ca va kama kva ca artha kva | vivekita ida ktam ida na dvandvai muktasya yogina ||
kṛtyam kimapi naiva asti na kāpi hṛdi | rañjanā yathā jīvanam eva iha jīvanmuktasya yoginaḥ ||
ktyam kimapi naiva asti na kapi hdi | ranjana yatha jivanam eva iha jivanmuktasya yogina ||
kva mohaḥ kva ca vā viśvaṃ kva | tat dhyānaṃ kva muktatā sarvasaṅkalpasīmāyāṃ viśrāntasya mahātmanaḥ ||
kva moha kva ca va visva kva | tat dhyana kva muktata sarvasankalpasimaya visrantasya mahatmana ||
yena viśvam idaṃ dṛṣṭaṃ sa nāstīti karotu vai | nirvāsanaḥ kiṃ kurute paśyan api na paśyati ||
yena visvam ida dsta sa nastiti karotu vai | nirvasana ki kurute pasyan api na pasyati ||
yena dṛṣṭaṃ paraṃ brahma saḥ aham brahma | cintayet kiṃ cintayati niścintaḥ dvitīyam yaḥ na paśyati ||
yena dsta para brahma sa aham brahma | cintayet ki cintayati niscinta dvitiyam ya na pasyati ||
dṛṣṭaḥ yena ātmavikṣepaḥ nirodhaṃ kurute tu asau | udāraḥ tu na vikṣiptaḥ sādhyābhāvāt karoti kim ||
dsta yena atmaviksepa nirodha kurute tu asau | udara tu na viksipta sadhyabhavat karoti kim ||
dhīraḥ lokaviparyastaḥ vartamānaḥ api lokavat na samādhim | na vikṣepam na lopam svasya paśyati ||
dhira lokaviparyasta vartamana api lokavat na samadhim | na viksepam na lopam svasya pasyati ||
bhāvābhāvavihīnaḥ yaḥ tṛptaḥ nirvāsanaḥ budhaḥ na | eva kiñcit kṛtaṃ tena lokadṛṣṭyā vikurvatā ||
bhavabhavavihina ya tpta nirvasana budha na | eva kincit kta tena lokadstya vikurvata ||
pravṛttau vā nivṛttau vā naiva dhīrasya durgrahaḥ | yadā yatkartum āyāti tatkṛtvā tiṣṭhataḥ sukham ||
pravttau va nivttau va naiva dhirasya durgraha | yada yatkartum ayati tatktva tisthata sukham ||
nirvāsanaḥ nirālambaḥ svacchandaḥ muktabandhanaḥ | kṣiptaḥ saṃskāravātena ceṣṭate śuṣkaparṇavat ||
nirvasana niralamba svacchanda muktabandhana | ksipta saskaravatena cestate suskaparnavat ||
asaṃsārasya tu kvāpi na harṣaḥ na viṣādatā | saḥ śītalamanā nityaṃ videha iva rājaye ||
asasarasya tu kvapi na harsa na visadata | sa sitalamana nitya videha iva rajaye ||
kutrāpi na jihāsā asti nāśaḥ vā | api na kutracit ātmārāmasya dhīrasya śītalācchatarātmanaḥ ||
kutrapi na jihasa asti nasa va | api na kutracit atmaramasya dhirasya sitalacchataratmana ||
prakṛtyā śūnyacittasya kurvataḥ asya yadṛcchayā prākṛtasya | iva dhīrasya na mānaḥ na avamānatā ||
praktya sunyacittasya kurvata asya yadcchaya praktasya | iva dhirasya na mana na avamanata ||
kṛtaṃ dehena karma idaṃ na mayā śuddharūpiṇā | cintānurodhī yaḥ kurvan api karoti na ||
kta dehena karma ida na maya suddharupina | cintanurodhi ya kurvan api karoti na ||
atadvādīva kurute na bhavet api bāliśaḥ | jīvanmuktaḥ sukhī śrīmān saṃsaran api śobhate ||
atadvadiva kurute na bhavet api balisa | jivanmukta sukhi sriman sasaran api sobhate ||
nānāvicārasuśrāntaḥ dhīraḥ viśrāntim-āgataḥ na kalpate na | jānāti na śṛṇoti na paśyati ||
nanavicarasusranta dhira visrantim-agata na kalpate na | janati na snoti na pasyati ||
asamādheḥ avikṣepān na mumukṣuḥ na ca itaḥ | niścitya kalpitam paśyan brahma eva āste mahāśayaḥ ||
asamadhe aviksepan na mumuksu na ca ita | niscitya kalpitam pasyan brahma eva aste mahasaya ||
yasyāntaḥ syāt ahaṅkāraḥ na karoti karoti | saḥ nirahaṅkāradhīreṇa na kiñcit akṛtam kṛtam ||
yasyanta syat ahankara na karoti karoti | sa nirahankaradhirena na kincit aktam ktam ||
nodvignaṃ na ca santuṣṭam akartṛ spandavarjitam | nirāśaṃ gatasandehaṃ cittaṃ muktasya rājate ||
nodvigna na ca santustam akart spandavarjitam | nirasa gatasandeha citta muktasya rajate ||
nirdhyātum ceṣṭitum vā api yat cittam na | pravartate nirnimittam idam kintu nirdhyāya viceṣṭate ||
nirdhyatum cestitum va api yat cittam na | pravartate nirnimittam idam kintu nirdhyaya vicestate ||
tattvaṃ yathārtham ākarṇya mandaḥ prāpnoti mūḍhatām athavā | yāti saṅkocam amūḍhaḥ kaḥ api mūḍhavat ||
tattva yathartham akarnya manda prapnoti muhatam athava | yati sankocam amuha ka api muhavat ||
ekāgratā nirodhaḥ vā mūḍhaiḥ abhyasyate bhṛśam dhīrāḥ | kṛtyam na paśyanti suptavat svapade sthitāḥ ||
ekagrata nirodha va muhai abhyasyate bhsam dhira | ktyam na pasyanti suptavat svapade sthita ||
aprayatnāt prayatnād vā mūḍhaḥ na āpnoti | nirvṛtim tattvaniścayamātreṇa prājñaḥ bhavati nirvṛtaḥ ||
aprayatnat prayatnad va muha na apnoti | nirvtim tattvaniscayamatrena prajna bhavati nirvta ||
śuddhaṃ buddhaṃ priyaṃ pūrṇaṃ niṣprapañcaṃ nirāmayam ātmānam | taṃ na jānanti tatra abhyāsaparā janāḥ ||
suddha buddha priya purna nisprapanca niramayam atmanam | ta na jananti tatra abhyasapara jana ||
na āpnoti karmaṇā mokṣaṃ vimūḍhaḥ abhyāsarūpiṇā | dhanyaḥ vijñānamātreṇa muktaḥ tiṣṭhati avikriyaḥ ||
na apnoti karmana moksa vimuha abhyasarupina | dhanya vijnanamatrena mukta tisthati avikriya ||
mūḍhaḥ na āpnoti tat brahma yataḥ bhavitum | icchati anicchan api dhīraḥ hi parabrahmasvarūpabhāk ||
muha na apnoti tat brahma yata bhavitum | icchati anicchan api dhira hi parabrahmasvarupabhak ||
nirādhārā grahavyagrā mūḍhāḥ saṃsārapoṣakāḥ etasya | anarthamūlasya mūlacchedaḥ kṛtaḥ budhaih ||
niradhara grahavyagra muha sasaraposaka etasya | anarthamulasya mulaccheda kta budhaih ||
na śāntim labhate mūḍhaḥ yataḥ śamitum | icchati dhīraḥ tattvaṃ viniścitya sarvadā śāntamānasaḥ ||
na santim labhate muha yata samitum | icchati dhira tattva viniscitya sarvada santamanasa ||
kva ātmanaḥ darśanam tasya yat dṛṣṭaṃ avalambate dhīrāḥ | tam tam na paśyanti paśyanti ātmānam avyayam ||
kva atmana darsanam tasya yat dsta avalambate dhira | tam tam na pasyanti pasyanti atmanam avyayam ||
kva nirodhaḥ vimuudasya yaḥ nirbandhaṃ karoti | vai svārāmasyaiva dhīrasya sarvadā asāvakṛtrimaḥ ||
kva nirodha vimuudasya ya nirbandha karoti | vai svaramasyaiva dhirasya sarvada asavaktrima ||
bhāvasya bhāvakaḥ kaścit na kiñcit bhāvaka-uparaḥ | ubhayābhāvakaḥ kaścit evam eva nirākulaḥ ||
bhavasya bhavaka kascit na kincit bhavaka-upara | ubhayabhavaka kascit evam eva nirakula ||
śuddham advayam ātmānam bhāvayanti kubuddhayaḥ na | tu jānanti saṃmohāt yāvat jīvam anirvṛtāḥ ||
suddham advayam atmanam bhavayanti kubuddhaya na | tu jananti samohat yavat jivam anirvta ||
mumukṣoḥ buddhiḥ ālambam antareṇa na vidyate | nirālambā eva niṣkāmā buddhiḥ muktasya sarvadā ||
mumukso buddhi alambam antarena na vidyate | niralamba eva niskama buddhi muktasya sarvada ||
viṣayadvīpinaḥ vīkṣya cakitāḥ śaraṇārthinaḥ | viśanti jhaṭiti kroḍam nirodhaikāgrasiddhaye ||
visayadvipina viksya cakita saranarthina | visanti jhatiti kroam nirodhaikagrasiddhaye ||
nirvāsanam hariṃ dṛṣṭvā tūṣṇīm viṣayadantinaḥ palāyante | na śaktāḥ te sevante kṛtacāṭavaḥ ||
nirvasanam hari dstva tusnim visayadantina palayante | na sakta te sevante ktacatava ||
na muktikārikāṃ dhatte niḥśaṅkaḥ yuktamānasaḥ paśyan | śṛṇvan spṛśan jighran aśnan āste yathāsukham ||
na muktikarika dhatte nisanka yuktamanasa pasyan | snvan spsan jighran asnan aste yathasukham ||
vastuśravaṇamātreṇa śuddhabuddhiḥ nirākulaḥ na eva | ācāram anācāram audāsyam vā prapaśyati ||
vastusravanamatrena suddhabuddhi nirakula na eva | acaram anacaram audasyam va prapasyati ||
yadā yat kartum āyāti tadā tat kurute ṛjuḥ śubham | vā api aśubham vā api tasya ceṣṭā hi bālavat ||
yada yat kartum ayati tada tat kurute ju subham | va api asubham va api tasya cesta hi balavat ||
svātantryāt sukham āpnoti svātantryāt labhate param | svātantryāt nirvṛtim gacchet svātantryāt paramam padam ||
svatantryat sukham apnoti svatantryat labhate param | svatantryat nirvtim gacchet svatantryat paramam padam ||
akartṛtvam abhoktṛtvam svātmanaḥ manyate yadā tadā | kṣīṇāḥ bhavanti eva samastāḥ cittavṛttayaḥ ||
akarttvam abhokttvam svatmana manyate yada tada | ksina bhavanti eva samasta cittavttaya ||
ucchṛṅkhalā api akṛtikā sthiti dhīrasya rājate | na tu saspṛhacittasya śāntiḥ mūḍhasya kṛtrimā ||
ucchnkhala api aktika sthiti dhirasya rajate | na tu sasphacittasya santi muhasya ktrima ||
vilasanti mahābhogaiḥ viśanti girigahvarān | nirastakalpanā dhīrā abaddhā muktabuddhayaḥ ||
vilasanti mahabhogai visanti girigahvaran | nirastakalpana dhira abaddha muktabuddhaya ||
śrotriyam devatām tīrtham aṅganām bhūpatim priyam dṛṣṭvā | sampūjya dhīrasya na kāpi hṛdi vāsanā ||
srotriyam devatam tirtham anganam bhupatim priyam dstva | sampujya dhirasya na kapi hdi vasana ||
bhṛtyaiḥ putraiḥ kalatraiḥ ca dauhitraiḥ ca api gotrajaiḥ | vihasya dhikkṛtaḥ yogī na yāti vikṛtim manāk ||
bhtyai putrai kalatrai ca dauhitrai ca api gotrajai | vihasya dhikkta yogi na yati viktim manak ||
santuṣṭaḥ api na santuṣṭaḥ khinnaḥ api na ca | khidyate tasya āścaryadaśām tām tām tādṛśāḥ eva jānate ||
santusta api na santusta khinna api na ca | khidyate tasya ascaryadasam tam tam tadsa eva janate ||
kartavyatā eva saṃsāraḥ na tām paśyanti | sūrayaḥ śūnyākārā nirākārā nirvikārā nirāmayāḥ ||
kartavyata eva sasara na tam pasyanti | suraya sunyakara nirakara nirvikara niramaya ||
akurvan api saṅkṣobhāt vyagraḥ sarvatra mūḍhadhīḥ kurvan | api tu kṛtyāni kuśalaḥ hi nirākulaḥ ||
akurvan api sanksobhat vyagra sarvatra muhadhi kurvan | api tu ktyani kusala hi nirakula ||
sukham āste sukham śete sukham āyāti yāti | ca sukham vakti sukham bhuṅkte vyavahāre'pi śāntadhīḥ ||
sukham aste sukham sete sukham ayati yati | ca sukham vakti sukham bhunkte vyavahare'pi santadhi ||
svabhāvāt yasya na eva ārtiḥ lokavat | vyavahāriṇaḥ mahāhradaḥ iva akṣobhyaḥ gatakleśaḥ suśobhate ||
svabhavat yasya na eva arti lokavat | vyavaharina mahahrada iva aksobhya gataklesa susobhate ||
nivṛttiḥ api mūḍhasya pravṛttiḥ rūpa | upajāyate pravṛttiḥ api dhīrasya nivṛttiphalabhāginī ||
nivtti api muhasya pravtti rupa | upajayate pravtti api dhirasya nivttiphalabhagini ||
parigraheṣu vairāgyaṃ prāyaḥ mūḍhasya dṛśyate dehe | vigalitāśasya kva rāgaḥ kva virāgatā ||
parigrahesu vairagya praya muhasya dsyate dehe | vigalitasasya kva raga kva viragata ||
bhāvanābhāvanāsaktā dṛṣṭiḥ mūḍhasya sarvadā bhāvyabhāvanayā | sā tu svasthasya adṛṣṭirūpiṇī ||
bhavanabhavanasakta dsti muhasya sarvada bhavyabhavanaya | sa tu svasthasya adstirupini ||
sarvārambheṣu niṣkāmaḥ yaḥ caret bālavat muniḥ na | lepaḥ tasya śuddhasya kriyamāṇe api karmaṇi ||
sarvarambhesu niskama ya caret balavat muni na | lepa tasya suddhasya kriyamane api karmani ||
sa eva dhanya ātmajñaḥ sarvabhāveṣu yaḥ samaḥ | paśyan śṛṇvan spṛśan jighran aśnan nistarṣamānasaḥ ||
sa eva dhanya atmajna sarvabhavesu ya sama | pasyan snvan spsan jighran asnan nistarsamanasa ||
kva saṃsāraḥ kva ca ābhāsaḥ kva sādhyaṃ kva | ca sādhanam ākāśasya iva dhīrasya nirvikalpasya sarvadā ||
kva sasara kva ca abhasa kva sadhya kva | ca sadhanam akasasya iva dhirasya nirvikalpasya sarvada ||
sa jayati arthasaṃnyāsī pūrṇasvarasavigrahaḥ akṛtrimaḥ | anavacchinne samādhiḥ yasya vartate ||
sa jayati arthasanyasi purnasvarasavigraha aktrima | anavacchinne samadhi yasya vartate ||
bahunā atra kim uktena jñātatattvaḥ | mahāśayaḥ bhogamokṣanirākāṅkṣī sadā sarvatra nīrasaḥ ||
bahuna atra kim uktena jnatatattva | mahasaya bhogamoksanirakanksi sada sarvatra nirasa ||
mahadādi jagaddvaitaṃ nāmamātravijṛmbhitam vihāya | śuddhabodhasya kiṃ kṛtyam avaśiṣyate ||
mahadadi jagaddvaita namamatravijmbhitam vihaya | suddhabodhasya ki ktyam avasisyate ||
bhramabhūtam idaṃ sarvam kiñcit na asti | niścayī alakṣyasphuraṇaḥ śuddhaḥ svabhāvena eva śāmyati ||
bhramabhutam ida sarvam kincit na asti | niscayi alaksyasphurana suddha svabhavena eva samyati ||
śuddhasphuraṇarūpasya dṛśyabhāvam apaśyataḥ kva vidhiḥ kva ca | vairāgyam kva tyāgaḥ kva śamaḥ api vā ||
suddhasphuranarupasya dsyabhavam apasyata kva vidhi kva ca | vairagyam kva tyaga kva sama api va ||
sphurataḥ anantarūpeṇa prakṛtiṃ ca na paśyataḥ kva bandhaḥ | kva ca vā mokṣaḥ kva harṣaḥ kva viṣāditā ||
sphurata anantarupena prakti ca na pasyata kva bandha | kva ca va moksa kva harsa kva visadita ||
buddhiparyantasaṃsāre māyāmātraṃ vivartate nirmamaḥ | nirahaṅkāraḥ niṣkāmaḥ śobhate budhaḥ ||
buddhiparyantasasare mayamatra vivartate nirmama | nirahankara niskama sobhate budha ||
akṣayam gatasantāpam ātmānam paśyataḥ muneḥ kva vidyā ca kva | vā viśvam kva dehaḥ aham mama vā ||
aksayam gatasantapam atmanam pasyata mune kva vidya ca kva | va visvam kva deha aham mama va ||
nirodhādīni karmāṇi jahāti jaḍadhīḥ yadi manorathān | pralāpān ca kartum āpnoti atatkṣaṇāt ||
nirodhadini karmani jahati jaadhi yadi manorathan | pralapan ca kartum apnoti atatksanat ||
mandaḥ śrutvā api tat vastu na jahāti | vimūḍhatām nirvikalpaḥ bahiḥ yatnāt antaḥ viṣayalālasaḥ ||
manda srutva api tat vastu na jahati | vimuhatam nirvikalpa bahi yatnat anta visayalalasa ||
jñānāt galitakarmā yaḥ lokadṛṣṭyā api karmakṛt na | āpnoti avasaraṃ kartuṃ vaktum eva na kiñcana ||
jnanat galitakarma ya lokadstya api karmakt na | apnoti avasara kartu vaktum eva na kincana ||
kva tamaḥ kva prakāśaḥ vā hānaṃ kva | ca na kiñcana nirvikārasya dhīrasya nirātaṅkasya sarvadā ||
kva tama kva prakasa va hana kva | ca na kincana nirvikarasya dhirasya niratankasya sarvada ||
kva dhairyam kva vivekitvam kva nirātaṅkatā | api vā anirvācyasvabhāvasya niḥsvabhāvasya yoginaḥ ||
kva dhairyam kva vivekitvam kva niratankata | api va anirvacyasvabhavasya nisvabhavasya yogina ||
na svargaḥ naiva narakaḥ jīvanmuktiḥ na caiva hi | bahunā atra kim uktena yogadṛṣṭyā na kiñcana ||
na svarga naiva naraka jivanmukti na caiva hi | bahuna atra kim uktena yogadstya na kincana ||
naiva prārthayate lābhaṃ na alābhena anuśocati | dhīrasya śītalaṃ cittam amṛtenaiva pūritam ||
naiva prarthayate labha na alabhena anusocati | dhirasya sitala cittam amtenaiva puritam ||
na śāntaṃ stauti niṣkāmaḥ na duṣṭam api | nindati samaduḥkhasukhastṛptaḥ kiñcit kṛtyam na paśyati ||
na santa stauti niskama na dustam api | nindati samadukhasukhastpta kincit ktyam na pasyati ||
dhīraḥ na dveṣṭi saṃsāram ātmānam na didṛkṣati | harṣāmarṣavinirmuktaḥ na mṛtaḥ na ca jīvati ||
dhira na dvesti sasaram atmanam na didksati | harsamarsavinirmukta na mta na ca jivati ||
niḥsnehaḥ putradārādau niṣkāmaḥ viṣayeṣu ca | niścintaḥ svaśarīre'pi nirāśaḥ śobhate budhaḥ ||
nisneha putradaradau niskama visayesu ca | niscinta svasarire'pi nirasa sobhate budha ||
tuṣṭiḥ sarvatra dhīrasya yathāpatitavartinaḥ svacchandaṃ | carato deśān yatra astamitaśāyinaḥ ||
tusti sarvatra dhirasya yathapatitavartina svacchanda | carato desan yatra astamitasayina ||
patatu udetu vā dehaḥ na | asya cintā mahātmanaḥ svabhāvabhūmiviśrāntivismṛtāśeṣasaṃsṛteḥ ||
patatu udetu va deha na | asya cinta mahatmana svabhavabhumivisrantivismtasesasaste ||
akiñcanaḥ kāmacāraḥ nirdvandvaḥ chinnasaṃśayaḥ asaktaḥ | sarvabhāveṣu kevalaḥ ramate budhaḥ ||
akincana kamacara nirdvandva chinnasasaya asakta | sarvabhavesu kevala ramate budha ||
nirmamaḥ śobhate dhīraḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ | subhinnahṛdayagranthiḥ vinirdhūta rajastamaḥ ||
nirmama sobhate dhira samalostasmakancana | subhinnahdayagranthi vinirdhuta rajastama ||
sarvatra anavadhānasya na kiñcit vāsanā hṛdi | muktātmanaḥ vitṛptasya tulanā kena jāyate ||
sarvatra anavadhanasya na kincit vasana hdi | muktatmana vitptasya tulana kena jayate ||
jānan api na jānāti paśyan api na paśyati | bruvann api na ca brūte kaḥ anyaḥ nirvāsanādṛte ||
janan api na janati pasyan api na pasyati | bruvann api na ca brute ka anya nirvasanadte ||
bhikṣuḥ vā bhūpatiḥ vā api yaḥ niṣkāmaḥ | sa śobhate bhāveṣu galitā yasya śobhanāśobhanā matiḥ ||
bhiksu va bhupati va api ya niskama | sa sobhate bhavesu galita yasya sobhanasobhana mati ||
kva svācchandyaṃ kva saṅkocaḥ kva | vā tattvaviniścayaḥ nirvyājārjavabhūtasya caritārthasya yoginaḥ ||
kva svacchandya kva sankoca kva | va tattvaviniscaya nirvyajarjavabhutasya caritarthasya yogina ||
ātmaviśrāntitṛptena nirāśena gatārtinā antaḥ yat | anubhūyeta tat kathaṃ kasya kathyate ||
atmavisrantitptena nirasena gatartina anta yat | anubhuyeta tat katha kasya kathyate ||
suptaḥ api na suṣuptau ca svapne api śayitaḥ na | ca jāgare api na jāgarti dhīraḥ tṛptaḥ pade pade ||
supta api na susuptau ca svapne api sayita na | ca jagare api na jagarti dhira tpta pade pade ||
jñaḥ sacintaḥ api niścintaḥ sendriyaḥ api | nirindriyaḥ subuddhiḥ api nirbuddhiḥ sāhaṅkāraḥ anahaṅkṛtiḥ ||
jna sacinta api niscinta sendriya api | nirindriya subuddhi api nirbuddhi sahankara anahankti ||
na sukhī na ca vā duḥkhī na viraktaḥ na saṅgavān | na mumukṣuḥ na vā muktaḥ na kiñcit na ca kiñcana ||
na sukhi na ca va dukhi na virakta na sangavan | na mumuksu na va mukta na kincit na ca kincana ||
vikṣepe'pi na vikṣiptaḥ samādhau na samādhimān jāḍye'pi | na jaḍaḥ dhanyaḥ pāṇḍitye'pi na paṇḍitaḥ ||
viksepe'pi na viksipta samadhau na samadhiman jaye'pi | na jaa dhanya panitye'pi na panita ||
muktaḥ yathā sthitisvasthaḥ kṛtakartavyanirvṛtaḥ samaḥ sarvatra | vaitṛṣṇyāt na smarati akṛtam kṛtam ||
mukta yatha sthitisvastha ktakartavyanirvta sama sarvatra | vaitsnyat na smarati aktam ktam ||
na prīyate vandyamānaḥ na nindyamānaḥ na kupyati | na eva udvijati maraṇe jīvane na abhinandati ||
na priyate vandyamana na nindyamana na kupyati | na eva udvijati marane jivane na abhinandati ||
na dhāvati janākīrṇaṃ na araṇyam upaśāntadhīḥ yathā | tathā yatra tatra samaḥ eva avatiṣṭhate ||
na dhavati janakirna na aranyam upasantadhi yatha | tatha yatra tatra sama eva avatisthate ||
janaka uvāca tattvavijñānasandaṃśam | ādāya hṛdaya udarāt | nānāvidhaparāmarśaśalyoddhāraḥ kṛtaḥ mayā ||
janaka uvaca tattvavijnanasandasam | adaya hdaya udarat | nanavidhaparamarsasalyoddhara kta maya ||
kva dharmaḥ kva ca vā kāmaḥ kva ca arthaḥ kva | vivekitā kva dvaitaṃ kva ca vā advaitaṃ svamahimni sthitasya me ||
kva dharma kva ca va kama kva ca artha kva | vivekita kva dvaita kva ca va advaita svamahimni sthitasya me ||
kva bhūtaṃ kva bhaviṣyad vā vartamānam api kva vā | kva deśaḥ kva ca vā nityam svamahimni sthitasya me ||
kva bhuta kva bhavisyad va vartamanam api kva va | kva desa kva ca va nityam svamahimni sthitasya me ||
kva ca ātmā kva ca vānātmā kva śubham kva aśubham | yathā kva cintā kva ca vācintā svamahimni sthitasya me ||
kva ca atma kva ca vanatma kva subham kva asubham | yatha kva cinta kva ca vacinta svamahimni sthitasya me ||
kva svapnah kva sushuptih vā kva ca jāgaraṇam tathā | kva turīyam bhayam vā api svamahimni sthitasya me ||
kva svapnah kva sushuptih va kva ca jagaranam tatha | kva turiyam bhayam va api svamahimni sthitasya me ||
kva dūram kva samīpam vā bāhyam kva abhyantaram kva vā | kva sthūlam kva ca vā sūkṣmam svamahimni sthitasya me ||
kva duram kva samipam va bahyam kva abhyantaram kva va | kva sthulam kva ca va suksmam svamahimni sthitasya me ||
kva mṛtyuḥ jīvitaṃ vā kva lokāḥ kva asya kva | laukikam kva layaḥ kva samādhiḥ vā svamahimni sthitasya me ||
kva mtyu jivita va kva loka kva asya kva | laukikam kva laya kva samadhi va svamahimni sthitasya me ||
alam trivargakathayā yogasya kathayā api | alam vijñānakathayā viśrāntasya mama ātmani ||
alam trivargakathaya yogasya kathaya api | alam vijnanakathaya visrantasya mama atmani ||
janaka uvāca kva bhūtāni kva dehaḥ | vā kva indriyāṇi kva vā manaḥ kva | śūnyam kva ca nairāśyam matsvarūpe nirañjane ||
janaka uvaca kva bhutani kva deha | va kva indriyani kva va mana kva | sunyam kva ca nairasyam matsvarupe niranjane ||
kva śāstraṃ kva ātmavijñānaṃ kva vā nirviṣayaṃ manaḥ | kva tṛptiḥ kva vitṛṣṇātvaṃ gatadvandvasya me sadā ||
kva sastra kva atmavijnana kva va nirvisaya mana | kva tpti kva vitsnatva gatadvandvasya me sada ||
kva vidyā kva ca vā avidyā kva aham kva idam mama | kva vā kva bandha kva ca vā mokṣaḥ svarūpasya kva rūpitā ||
kva vidya kva ca va avidya kva aham kva idam mama | kva va kva bandha kva ca va moksa svarupasya kva rupita ||
kva prārabdhāni karmāṇi jīvanmuktiḥ api kva | vā kva tat videhakaivalyam nirviśeṣasya sarvadā ||
kva prarabdhani karmani jivanmukti api kva | va kva tat videhakaivalyam nirvisesasya sarvada ||
kva kartā kva ca vā bhoktā niṣkriyaṃ sphuraṇaṃ kva | vā kva aparokṣaṃ phalam vā kva niḥsvabhāvasya me sadā ||
kva karta kva ca va bhokta niskriya sphurana kva | va kva aparoksa phalam va kva nisvabhavasya me sada ||
kva lokaṃ kva mumukṣuḥ vā kva yogī jñānavān kva vā | kva baddhaḥ kva ca vā muktaḥ svasvarūpe aham advaye ||
kva loka kva mumuksu va kva yogi jnanavan kva va | kva baddha kva ca va mukta svasvarupe aham advaye ||
kva sṛṣṭiḥ kva ca saṃhāraḥ kva sādhyaṃ kva ca | sādhanam kva sādhakaḥ kva siddhiḥ vā svasvarūpe aham advaye ||
kva ssti kva ca sahara kva sadhya kva ca | sadhanam kva sadhaka kva siddhi va svasvarupe aham advaye ||
kva pramātā pramāṇaṃ vā kva prameyam kva ca pramā | kva kiñcit kva na kiñcit vā sarvadā vimalasya me ||
kva pramata pramana va kva prameyam kva ca prama | kva kincit kva na kincit va sarvada vimalasya me ||
kva vikṣepaḥ kva ca ekāgryam kva nirbodhaḥ kva mūḍhatā | kva harṣaḥ kva viṣādaḥ vā sarvadā nishkriyasya me ||
kva viksepa kva ca ekagryam kva nirbodha kva muhata | kva harsa kva visada va sarvada nishkriyasya me ||
kva ca eṣa vyavahāraḥ vā kva ca sā paramārthatā | kva sukham kva ca vā duḥkham nirvimarśasya me sadā ||
kva ca esa vyavahara va kva ca sa paramarthata | kva sukham kva ca va dukham nirvimarsasya me sada ||
kva māyā kva ca saṃsāraḥ kva prītiḥ viratiḥ kva | vā kva jiivah kva ca tadbrahma sarvadā vimalasya me ||
kva maya kva ca sasara kva priti virati kva | va kva jiivah kva ca tadbrahma sarvada vimalasya me ||
kva pravṛttiḥ nirvṛttiḥ vā kva muktih kva | ca bandhanam kūṭasthanirvibhāgasya svasthasya mama sarvadā ||
kva pravtti nirvtti va kva muktih kva | ca bandhanam kutasthanirvibhagasya svasthasya mama sarvada ||
kva upadeśaḥ kva vā śāstraṃ kva śiṣyaḥ kva ca vā | guruḥ kva ca asti puruṣārthaḥ vā nirupādheḥ śivasya me ||
kva upadesa kva va sastra kva sisya kva ca va | guru kva ca asti purusartha va nirupadhe sivasya me ||
kva ca asti kva ca vā nāsti kva asti ca ekaṃ | kva ca dvayam bahunā atra kim uktena kiñcit na uttiṣṭhate mama ||
kva ca asti kva ca va nasti kva asti ca eka | kva ca dvayam bahuna atra kim uktena kincit na uttisthate mama ||
aṣṭāvakragītā samāptā oṃ tatsat ||
astavakragita samapta o tatsat ||