Author: Adi Shankaracharya
The Vivekachudamani (meaning "Crest-Jewel of Discrimination") is a celebrated philosophical treatise in the Advaita Vedanta tradition of Hindu philosophy. Traditionally attributed to the 8th-century philosopher Adi Shankara, it serves as a comprehensive, step-by-step manual for spiritual seekers aiming for self-realization and liberation (moksha).The text is structured as a teaching dialogue between a qualified student and an enlightened spiritual master. It emphasizes that recognizing the oneness of the individual soul (Atman) with the ultimate universal reality (Brahman) is the central task of spiritual life.
Core Philosophical Themes
Discrimination (Viveka): The faculty to distinguish between the eternal, unchanging Reality and the temporary, changing phenomenal world.
The Nature of Self: Distinguishing the true, witnessing Self from the gross body, subtle mind, and ego.
Illusion (Maya): The concept that the material universe and our perceived separation from the divine are indescribable and caused by cosmic delusion.
Oneness: The realization that "You are That" (Tat Tvam Asi), which completely shatters the illusion of individuality and suffering.
uddharet ātmanā ātmānaṃ magnaṃ | saṃsāra-vāridhau yogārūḍhatvam āsādya samyag-darśana-niṣṭhayā ||
uddharet atmana atmana magna | sasara-varidhau yogaruhatvam asadya samyag-darsana-nisthaya ||
saṃnyasya sarvakarmāṇi bhava-bandha-vimuktaye yatyatāṃ | paṇḍitaiḥ dhīraiḥ ātmābhyāse upasthitaiḥ ||
sanyasya sarvakarmani bhava-bandha-vimuktaye yatyata | panitai dhirai atmabhyase upasthitai ||
cittasya śuddhaye karma na tu vastu-upalabdhaye | vastu-siddhiḥ vicāreṇa na kiṃcit karmakoṭibhiḥ ||
cittasya suddhaye karma na tu vastu-upalabdhaye | vastu-siddhi vicarena na kicit karmakotibhi ||
sarva-vedānta-siddhānta-gocaram tam agocaram govindaṃ | paramānandaṃ | sadguruṃ praṇataḥ asmi aham ||
sarva-vedanta-siddhanta-gocaram tam agocaram govinda | paramananda | sadguru pranata asmi aham ||
jantūnāṃ narajanma durlabham ataḥ puṃstvaṃ tataḥ vipratā vaidikadharmamārgaparatā vidvattvam ātmānātmavivecanam svanubhavaḥ brahmātmanā saṃsthitiḥ muktih | śatajanmakoṭisukṛtaiḥ | puṇyair vinā na labhyate ||
jantuna narajanma durlabham ata pustva tata viprata vaidikadharmamargaparata vidvattvam atmanatmavivecanam svanubhava brahmatmana sasthiti muktih | satajanmakotisuktai | punyair vina na labhyate ||
durlabhaṃ trayam eva etat devānugraha-hetukam manuṣyatvaṃ | mumukṣutvaṃ | mahāpuruṣa-saṃśrayaḥ ||
durlabha trayam eva etat devanugraha-hetukam manusyatva | mumuksutva | mahapurusa-sasraya ||
labdhvā kathaṃcit narajanma durlabhaṃ tatrāpi puṃstvaṃ śrutipāradarśanam yaḥ tu ātmamuktau na yateta mūḍhadhīḥ saḥ hi ātmahā | svaṃ vinihanty | asadgrahāt ||
labdhva kathacit narajanma durlabha tatrapi pustva srutiparadarsanam ya tu atmamuktau na yateta muhadhi sa hi atmaha | sva vinihanty | asadgrahat ||
itaḥ kaḥ nu asti mūḍhātmā yaḥ tu svārthe | pramādyati durlabhaṃ mānuṣaṃ deham prāpya pauruṣam ||
ita ka nu asti muhatma ya tu svarthe | pramadyati durlabha manusa deham prapya paurusam ||
vadantu śāstrāṇi yajantu devān kurvantu karmāṇi bhajantu devatāḥ | ātmaikyabodhena vinā api muktiḥ na sidhyati brahmaśatāntare api ||
vadantu sastrani yajantu devan kurvantu karmani bhajantu devata | atmaikyabodhena vina api mukti na sidhyati brahmasatantare api ||
amṛtatvasya na āśā asti vittena iti eva hi śrutiḥ bravīti | karmaṇaḥ mukteḥ ahetutvaṃ sphuṭaṃ yataḥ ||
amtatvasya na asa asti vittena iti eva hi sruti braviti | karmana mukte ahetutva sphuta yata ||
ataḥ vimuktyai prayateta vidvān saṃnyasta-bāhyārtha-sukha-spṛhaḥ san santaṃ mahāntaṃ samupetya | deśikaṃ | tena upadiṣṭa-artha-samāhita-ātmā ||
ata vimuktyai prayateta vidvan sanyasta-bahyartha-sukha-spha san santa mahanta samupetya | desika | tena upadista-artha-samahita-atma ||
samyag-vicārataḥ siddhā rajju-tattva-avadhāraṇā | bhrānta-udita mahāsarpa bhaya-duḥkha-vināśinī ||
samyag-vicarata siddha rajju-tattva-avadharana | bhranta-udita mahasarpa bhaya-dukha-vinasini ||
arthasya niścayaḥ dṛṣṭaḥ vicāreṇa hita-uktitaḥ | na snānena na dānena prāṇāyāma-śatena vā ||
arthasya niscaya dsta vicarena hita-uktita | na snanena na danena pranayama-satena va ||
adhikāriṇam āśāste phala-siddhiḥ viśeṣataḥ upāyāḥ deśa-kāla-ādyāḥ santi | asmin | sahakāriṇaḥ ||
adhikarinam asaste phala-siddhi visesata upaya desa-kala-adya santi | asmin | sahakarina ||
ataḥ vicāraḥ kartavyah jijñāsoḥ ātma-vastunaḥ | samāsādya dayā-sindhuṃ guruṃ brahmaviduttamam ||
ata vicara kartavyah jijnaso atma-vastuna | samasadya daya-sindhu guru brahmaviduttamam ||
medhāvī puruṣaḥ vidvān ūhāpoha-vicakṣaṇaḥ | adhikārī ātma-vidyāyām ukta-lakṣaṇa-lakṣitaḥ ||
medhavi purusa vidvan uhapoha-vicaksana | adhikari atma-vidyayam ukta-laksana-laksita ||
vivekinaḥ viraktasya śama-ādi-guṇa-śālinaḥ mumukṣoḥ eva | hi brahma-jijñāsā-yogyatā matā ||
vivekina viraktasya sama-adi-guna-salina mumukso eva | hi brahma-jijnasa-yogyata mata ||
sādhanāni atra catvāri kathitāni manīṣibhiḥ yeṣu satsu eva sanniṣṭhā | yad abhāve | na sidhyati ||
sadhanani atra catvari kathitani manisibhi yesu satsu eva sannistha | yad abhave | na sidhyati ||
ādau nityānitya-vastu-vivekaḥ parigamyate iha amutra phala-bhoga-virāgaḥ | tad anantaram śama-ādi-ṣaṭka-sampattiḥ mumukṣutvam iti sphuṭam ||
adau nityanitya-vastu-viveka parigamyate iha amutra phala-bhoga-viraga | tad anantaram sama-adi-satka-sampatti mumuksutvam iti sphutam ||
brahma satyaṃ jagat mithyā iti evaṃrūpaḥ viniścayaḥ | saḥ ayam nityānitya-vastu-vivekaḥ samudāhṛtaḥ ||
brahma satya jagat mithya iti evarupa viniscaya | sa ayam nityanitya-vastu-viveka samudahta ||
tad vairāgyam jihāsā yā darśana-śravaṇa-ādibhiḥ | deha-ādi-brahma-paryante hi anitye bhoga-vastuni ||
tad vairagyam jihasa ya darsana-sravana-adibhi | deha-adi-brahma-paryante hi anitye bhoga-vastuni ||
virajya viṣaya-vrātāt doṣa-dṛṣṭyā muhurmuhuḥ sva-lakṣye | niyata-avasthā manasaḥ śamaḥ ucyate ||
virajya visaya-vratat dosa-dstya muhurmuhu sva-laksye | niyata-avastha manasa sama ucyate ||
viṣayebhyaḥ parāvartya sthāpanaṃ svasva-golake ubhayeṣām indriyāṇām saḥ damaḥ | parikīrtitaḥ bāhya-anālambanaṃ vṛtteḥ eṣā uparatiḥ uttamā ||
visayebhya paravartya sthapana svasva-golake ubhayesam indriyanam sa dama | parikirtita bahya-analambana vtte esa uparati uttama ||
sahanaṃ sarva-duḥkhānām apratīkāra-pūrvakam cintā-vilāpa-rahitam | saa titikṣā nigadyate ||
sahana sarva-dukhanam apratikara-purvakam cinta-vilapa-rahitam | saa titiksa nigadyate ||
śāstrasya guru-vākyasya satya-buddhyā avadhāraṇam saa | śraddhā kathitā sadbhiḥ yayā vastu upalabhyate ||
sastrasya guru-vakyasya satya-buddhya avadharanam saa | sraddha kathita sadbhi yaya vastu upalabhyate ||
sarvadā sthāpanaṃ buddheḥ śuddhe brahmaṇi tat | samādhānam iti uktam na tu cittasya lālanam ||
sarvada sthapana buddhe suddhe brahmani tat | samadhanam iti uktam na tu cittasya lalanam ||
ahaṃkāra-ādi-deha-antān bandhān ajñāna-kalpitān | sva-svarūpa-avabodhena moktum icchā mumukṣutā ||
ahakara-adi-deha-antan bandhan ajnana-kalpitan | sva-svarupa-avabodhena moktum iccha mumuksuta ||
manda-madhyama-rūpā api vairāgyeṇa śama-ādinā prasādena guroḥ | sā iyam pravṛddhā sūyate phalam ||
manda-madhyama-rupa api vairagyena sama-adina prasadena guro | sa iyam pravddha suyate phalam ||
vairāgyam ca mumukṣutvam tīvram yasya tu vidyate | tasmin eva arthavantaḥ syuḥ phalavantaḥ śama-ādayaḥ ||
vairagyam ca mumuksutvam tivram yasya tu vidyate | tasmin eva arthavanta syu phalavanta sama-adaya ||
etayoḥ mandatā yatra viraktatva-mumukṣayoḥ marau | salila-vat tatra śama-ādeḥ bhāna-mātratatā ||
etayo mandata yatra viraktatva-mumuksayo marau | salila-vat tatra sama-ade bhana-matratata ||
mokṣa-kāraṇa-sāmagryām bhaktiḥ eva garīyasī sva-svarūpa-anusandhānam | bhaktiḥ | iti abhidhīyate ||
moksa-karana-samagryam bhakti eva gariyasi sva-svarupa-anusandhanam | bhakti | iti abhidhiyate ||
svātma-tattva-anusandhānam bhaktiḥ iti apare jaguḥ ukta-sādhana-sampannaḥ tattva-jijñāsuḥ ātmanaḥ upasīdet gurum prājñam | yasmaat | bandha-vimokṣaṇam ||
svatma-tattva-anusandhanam bhakti iti apare jagu ukta-sadhana-sampanna tattva-jijnasu atmana upasidet gurum prajnam | yasmaat | bandha-vimoksanam ||
śrotriyaḥ avṛjinaḥ akāmahataḥ yah brahmavit-tamaḥ brahmaṇi uparataḥ | śāntaḥ nirindhana iva analaḥ ahetuka-dayā-sindhuḥ bandhuḥ ānamatāṃ satām ||
srotriya avjina akamahata yah brahmavit-tama brahmani uparata | santa nirindhana iva anala ahetuka-daya-sindhu bandhu anamata satam ||
tam ārādhya gurum bhaktyā prahva-praśraya-sevanaih | prasannam tam anuprāpya pṛcchet jñātavyam ātmanaḥ ||
tam aradhya gurum bhaktya prahva-prasraya-sevanaih | prasannam tam anuprapya pcchet jnatavyam atmana ||
svāmin namaḥ te nata-loka-bandho kāruṇya-sindho patitam | bhava-abdhau mām uddhar ātmīya-kaṭākṣa-dṛṣṭyā ṛjvyā ati-kāruṇya-sudhā-abhivṛṣṭyā ||
svamin nama te nata-loka-bandho karunya-sindho patitam | bhava-abdhau mam uddhar atmiya-kataksa-dstya jvya ati-karunya-sudha-abhivstya ||
durvāra-saṃsāra-dava-agni-taptam dodhūyamānam duradṛṣṭa-vātaiḥ bhītam prapannam | paripāhi mṛtyoḥ śaraṇyam anyad yad aham na jāne ||
durvara-sasara-dava-agni-taptam dodhuyamanam duradsta-vatai bhitam prapannam | paripahi mtyo saranyam anyad yad aham na jane ||
śāntāḥ mahāntaḥ nivasanti santaḥ vasanta-vat loka-hitam carantaḥ | tīrṇāḥ svayam bhīma-bhava-arṇavam janān ahetunā yān api tārayantaḥ ||
santa mahanta nivasanti santa vasanta-vat loka-hitam caranta | tirna svayam bhima-bhava-arnavam janan ahetuna yan api tarayanta ||
ayam svabhāvaḥ svataḥ eva yat para-śrama-apanoda-pravaṇam mahātmanām sudhāṃśuḥ | eṣaḥ svayam arka-karkaśa-prabhā-abhitaptām avati kṣitim kila ||
ayam svabhava svata eva yat para-srama-apanoda-pravanam mahatmanam sudhasu | esa svayam arka-karkasa-prabha-abhitaptam avati ksitim kila ||
brahmānanda-rasa-anubhūti-kalitaiḥ pūrtaiḥ suśītaiḥ yuṣmad-vāk-kalaśa-ujjhitaiḥ śruti-sukhaiḥ vākya-amṛtaiḥ secaya saṃtaptam | bhavat-tāpa-dāva-dahana-jvālābhiḥ enam prabho dhanyāḥ te bhavad-īkṣaṇa-kṣaṇa-gateḥ pātrī-kṛtāḥ svī-kṛtāḥ ||
brahmananda-rasa-anubhuti-kalitai purtai susitai yusmad-vak-kalasa-ujjhitai sruti-sukhai vakya-amtai secaya sataptam | bhavat-tapa-dava-dahana-jvalabhi enam prabho dhanya te bhavad-iksana-ksana-gate patri-kta svi-kta ||
katham tareyam bhava-sindhum etam kā vā gatiḥ me katamaḥ | asti upāyaḥ jāne na kiñcit kṛpayā ava mām prabho saṃsāra-duḥkha-kṣatim ātanuṣva ||
katham tareyam bhava-sindhum etam ka va gati me katama | asti upaya jane na kincit kpaya ava mam prabho sasara-dukha-ksatim atanusva ||
tathā vadantam śaraṇa-āgatam svam saṃsāra-dāva-anala-tāpa-taptam nirīkṣya kāruṇya-rasa-ārdra-dṛṣṭyā dadyāt abhītim | sahasā | mahātmā ||
tatha vadantam sarana-agatam svam sasara-dava-anala-tapa-taptam niriksya karunya-rasa-ardra-dstya dadyat abhitim | sahasa | mahatma ||
vidvān saḥ tasmai upasattim īyuṣe mumukṣave sādhu | yathoktakāriṇe praśānta-cittāya śama-anvitāya tattva-upadeśam kṛpayā eva kuryāt ||
vidvan sa tasmai upasattim iyuse mumuksave sadhu | yathoktakarine prasanta-cittaya sama-anvitaya tattva-upadesam kpaya eva kuryat ||
mā bhaiṣṭa vidvan tava na asti apāyaḥ saṃsāra-sindhoḥ taraṇe | asti upāyaḥ yena eva yātāḥ yatayaḥ asya pāram tam eva mārgam tava nirdiśāmi ||
ma bhaista vidvan tava na asti apaya sasara-sindho tarane | asti upaya yena eva yata yataya asya param tam eva margam tava nirdisami ||
asti upāyaḥ mahān kaścit saṃsāra-bhaya-nāśanaḥ | tena tīrtvā bhava-ambhodhim paramānandaṃ āpsyasi ||
asti upaya mahan kascit sasara-bhaya-nasana | tena tirtva bhava-ambhodhim paramananda apsyasi ||
vedānta-artha-vicāreṇa jāyate jñānam uttamam tena | ātyantika saṃsāra-duḥkha-nāśaḥ bhavati anu ||
vedanta-artha-vicarena jayate jnanam uttamam tena | atyantika sasara-dukha-nasa bhavati anu ||
śraddhā-bhakti-dhyāna-yogān mumukṣoḥ mukteḥ hetūn vakti sākṣāt śruteḥ gīḥ yaḥ vā | eteṣu eva tiṣṭhati amuṣya mokṣaḥ avidyā-kalpitāt deha-bandhāt ||
sraddha-bhakti-dhyana-yogan mumukso mukte hetun vakti saksat srute gi ya va | etesu eva tisthati amusya moksa avidya-kalpitat deha-bandhat ||
ajñāna-yogāt param aatmanah tava hi anātma-bandhaḥ tataḥ eva | samsritih tayoḥ viveka-udita-bodha-vanhiḥ ajñāna-kāryam pradahet samūlam ||
ajnana-yogat param aatmanah tava hi anatma-bandha tata eva | samsritih tayo viveka-udita-bodha-vanhi ajnana-karyam pradahet samulam ||
shishya uvaaca kṛpayā śrūyatāṃ svāmin praśnaḥ ayam kriyate māyā yat uttaram aham śrutvā kṛtārthaḥ | syām | bhavat mukhāt ||
shishya uvaaca kpaya sruyata svamin prasna ayam kriyate maya yat uttaram aham srutva ktartha | syam | bhavat mukhat ||
kaḥ nāma bandhaḥ katham eṣaḥ āgataḥ katham pratiṣṭhā asya katham vimokṣaḥ | kaḥ asau anātmā paramaḥ kaḥ ātmā tayoḥ vivekaḥ katham etad ucyatām ||
ka nama bandha katham esa agata katham pratistha asya katham vimoksa | ka asau anatma parama ka atma tayo viveka katham etad ucyatam ||
śrīguruḥ uvāca dhanyaḥ asi kṛtakṛtyaḥ asi pāvitam te kulam tvayaa yad avidyā-bandha-muktyā | brahmībhavitum | icchasi ||
sriguru uvaca dhanya asi ktaktya asi pavitam te kulam tvayaa yad avidya-bandha-muktya | brahmibhavitum | icchasi ||
ṛṇa-mocana-kartāraḥ pituḥ santi suta-ādayaḥ bandha-mocana-kartā | tu | svasmāt anyaḥ na kaścana ||
na-mocana-kartara pitu santi suta-adaya bandha-mocana-karta | tu | svasmat anya na kascana ||
mastaka-nyasta-bhāra-ādeḥ duḥkham anyaiḥ nivāryate | kṣudhā-ādi-kṛta-duḥkham tu vinā svena na kenacit ||
mastaka-nyasta-bhara-ade dukham anyai nivaryate | ksudha-adi-kta-dukham tu vina svena na kenacit ||
pathyam auṣadha-sevā ca kriyate yena rogiṇā | ārogya-siddhiḥ dṛṣṭā asya na anya-anuṣṭhita-karmaṇā ||
pathyam ausadha-seva ca kriyate yena rogina | arogya-siddhi dsta asya na anya-anusthita-karmana ||
vastu-svarūpam sphuṭa-bodha-cakṣuṣā svena eva vedyam na tu paṇḍitena | candra-svarūpam nija-cakṣuṣā eva jñātavyam anyaiḥ avagamyate kim ||
vastu-svarupam sphuta-bodha-caksusa svena eva vedyam na tu panitena | candra-svarupam nija-caksusa eva jnatavyam anyai avagamyate kim ||
avidyā-kāma-karma-ādi-pāśa-bandham | vimocitum kaḥ śaknuyāt vinā ātmānam kalpa-koṭi-śataiḥ api ||
avidya-kama-karma-adi-pasa-bandham | vimocitum ka saknuyat vina atmanam kalpa-koti-satai api ||
na yogena na sāṃkhyena karmaṇā no na vidyayā brahma-ātma-aikatva-bodhena mokṣaḥ | sidhyati | na anyathā ||
na yogena na sakhyena karmana no na vidyaya brahma-atma-aikatva-bodhena moksa | sidhyati | na anyatha ||
vīṇāyāḥ rūpa-saundaryam tantrī-vādana-sauṣṭhavam prajā-rañjana-mātram | tat na sāmrājyāya kalpate ||
vinaya rupa-saundaryam tantri-vadana-sausthavam praja-ranjana-matram | tat na samrajyaya kalpate ||
vāk-vaikharī śabda-jharī śāstra-vyākhyāna-kauśalam vaiduṣyam | viduṣāṃ tadvat bhuktaye na tu muktaye ||
vak-vaikhari sabda-jhari sastra-vyakhyana-kausalam vaidusyam | vidusa tadvat bhuktaye na tu muktaye ||
avijñāte pare tattve śāstra-adhītiḥ tu niṣphalā | vijñāte api pare tattve śāstra-adhītiḥ tu niṣphalā ||
avijnate pare tattve sastra-adhiti tu nisphala | vijnate api pare tattve sastra-adhiti tu nisphala ||
śabda-jālam mahā-araṇyam citta-bhramaṇa-kāraṇam ataḥ | prayatnaat jñātavyam tattva-jñaiḥ tattvam ātmanaḥ ||
sabda-jalam maha-aranyam citta-bhramana-karanam ata | prayatnaat jnatavyam tattva-jnai tattvam atmana ||
ajñāna-sarpa-daṣṭasya brahma-jñāna-auṣadham vinā kimu | vedaiḥ ca śāstraiḥ ca mantraiḥ auṣadhaiḥ ||
ajnana-sarpa-dastasya brahma-jnana-ausadham vina kimu | vedai ca sastrai ca mantrai ausadhai ||
na gacchati vinā pānam vyādhiḥ auṣadha-śabdataḥ vinā aparokṣa-anubhavam | brahma-śabdaiḥ | na mucyate ||
na gacchati vina panam vyadhi ausadha-sabdata vina aparoksa-anubhavam | brahma-sabdai | na mucyate ||
akṛtvā dṛśya-vilayam ajñātvā tattvam ātmanaḥ | brahma-śabdaiḥ kutaḥ muktiḥ ukti-mātra-phalaih nṛṇām ||
aktva dsya-vilayam ajnatva tattvam atmana | brahma-sabdai kuta mukti ukti-matra-phalaih nnam ||
akṛtvā śatru-saṃhāram agatvā akhila-bhū-śriyam rājā aham iti | śabdāt no rājā bhavitum arhati ||
aktva satru-saharam agatva akhila-bhu-sriyam raja aham iti | sabdat no raja bhavitum arhati ||
āpta-uktim khananam upari-śilā-ādi-utkarṣaṇam svīkṛtim nikṣepaḥ samapekṣate na hi bahiḥ śabdaiḥ | nirgacchati tadvat brahma-vid-upadeśa-manana-dhyāna-ādibhiḥ labhyate māyā-kārya-tirohitam sva-amalam tattvam na duryuktibhiḥ ||
apta-uktim khananam upari-sila-adi-utkarsanam sviktim niksepa samapeksate na hi bahi sabdai | nirgacchati tadvat brahma-vid-upadesa-manana-dhyana-adibhi labhyate maya-karya-tirohitam sva-amalam tattvam na duryuktibhi ||
tasmāt sarva-prayatnena bhava-bandha-vimuktaye svaiḥ eva | yatnaḥ kartavyah roga-ādau iva paṇḍitaiḥ ||
tasmat sarva-prayatnena bhava-bandha-vimuktaye svai eva | yatna kartavyah roga-adau iva panitai ||
yah tvayaa adya kṛtaḥ praśnaḥ varīyān śāstra-vin-mataḥ sūtra-prāyaḥ nigūḍha-arthaḥ | jñātavyaḥ ca | mumukṣubhiḥ ||
yah tvayaa adya kta prasna variyan sastra-vin-mata sutra-praya niguha-artha | jnatavya ca | mumuksubhi ||
śṛṇuṣva avahitaḥ vidvan yat māyā samudīryate | tad etat śravaṇāt sadyah bhava-bandhāt vimokṣyase ||
snusva avahita vidvan yat maya samudiryate | tad etat sravanat sadyah bhava-bandhat vimoksyase ||
mokṣasya hetuḥ prathamaḥ nigadyate vairāgyam atyantam anitya-vastuṣu | tataḥ śamaḥ ca api damaḥ titikṣā nyāsaḥ prasakta-akhila-karmaṇām bhṛśam ||
moksasya hetu prathama nigadyate vairagyam atyantam anitya-vastusu | tata sama ca api dama titiksa nyasa prasakta-akhila-karmanam bhsam ||
tataḥ śrutiḥ tan-mananam sa-tattva-dhyānam ciram nitya-nirantaram muneḥ | tataḥ avikalpam param etya vidvān iha eva nirvāṇa-sukhaṃ samṛcchati ||
tata sruti tan-mananam sa-tattva-dhyanam ciram nitya-nirantaram mune | tata avikalpam param etya vidvan iha eva nirvana-sukha samcchati ||
yad boddhavyam tava idānīm ātmānātma-vivecanam tad ucyate | māyā samyak śrutvā ātmani avadhāraya ||
yad boddhavyam tava idanim atmanatma-vivecanam tad ucyate | maya samyak srutva atmani avadharaya ||
majjā asthi medaḥ pala rakta carma tvak-āhvayaiḥ dhātubhiḥ ebhiḥ anvitam pāda-ūru-vakṣa-bhuja-pṛṣṭha-mastakaiḥ aṅgaiḥ upāṅgaiḥ | upayuktam | etat ||
majja asthi meda pala rakta carma tvak-ahvayai dhatubhi ebhi anvitam pada-uru-vaksa-bhuja-pstha-mastakai angai upangai | upayuktam | etat ||
aham-mama-iti-prathitam śarīram moha-āspadam sthūlam iti īryate budhaih nabhaḥ nabhasvat | dahana ambu bhūmayaḥ sūkṣmāṇi bhūtāni bhavanti tāni ||
aham-mama-iti-prathitam sariram moha-aspadam sthulam iti iryate budhaih nabha nabhasvat | dahana ambu bhumaya suksmani bhutani bhavanti tani ||
paraspara-aṃśaiḥ militāni bhūtvā sthūlāni sthūla-śarīra-hetavaḥ mātrāḥ tadīyāḥ | viṣayāḥ bhavanti śabda-ādayaḥ pañca sukhāya bhoktuh ||
paraspara-asai militani bhutva sthulani sthula-sarira-hetava matra tadiya | visaya bhavanti sabda-adaya panca sukhaya bhoktuh ||
ye eṣu mūḍhāḥ viṣayeṣu baddhāḥ rāga-uru-pāśena sudurdamena | āyānti niryānti adhaḥ ūrdhvam uccaiḥ sva-karma-dūtena javena nītāḥ ||
ye esu muha visayesu baddha raga-uru-pasena sudurdamena | ayanti niryanti adha urdhvam uccai sva-karma-dutena javena nita ||
śabda-ādibhiḥ pañcabhiḥ eva pañca pañcatvam āpuḥ sva-guṇena baddhāḥ kuraṅgaḥ mātaṅgaḥ pataṅgaḥ mīnaḥ bhṛṅgāḥ narah | pañcabhiḥ añcitaḥ | kim ||
sabda-adibhi pancabhi eva panca pancatvam apu sva-gunena baddha kuranga matanga patanga mina bhnga narah | pancabhi ancita | kim ||
doṣeṇa tīvraḥ viṣayaḥ kṛṣṇa-sarpa-viṣāt api viṣam | nihanti bhoktāram drashtaaram cakṣuṣā api ayam ||
dosena tivra visaya ksna-sarpa-visat api visam | nihanti bhoktaram drashtaaram caksusa api ayam ||
viṣaya-āśā-mahā-pāśāt yah vimuktaḥ sudustyajāt saḥ eva | kalpate muktyai na anyaḥ ṣaṭ-śāstra-vedyaḥ api ||
visaya-asa-maha-pasat yah vimukta sudustyajat sa eva | kalpate muktyai na anya sat-sastra-vedya api ||
āpāta-vairāgya-vataḥ mumukṣūn bhava-abdhi-pāram prati yātum udyatān āśā-grahaḥ majjayate | antarāle nigṛhya kaṇṭhe vinivartya vegāt ||
apata-vairagya-vata mumuksun bhava-abdhi-param prati yatum udyatan asa-graha majjayate | antarale nighya kanthe vinivartya vegat ||
viṣaya-ākhya-grahaḥ yena su-virakti-asinā hataḥ saḥ | gacchati bhava-ambhodheḥ pāram pratyūha-varjitaḥ ||
visaya-akhya-graha yena su-virakti-asina hata sa | gacchati bhava-ambhodhe param pratyuha-varjita ||
viṣama-viṣaya-mārgaiḥ gacchataḥ anachha-buddheḥ pratipadam abhiyātaḥ mṛtyuḥ | viddhi hita-sujana-guru-uktyā svasya yuktyā prabhavati phala-siddhiḥ satyam iti eva viddhi ||
visama-visaya-margai gacchata anachha-buddhe pratipadam abhiyata mtyu | viddhi hita-sujana-guru-uktya svasya yuktya prabhavati phala-siddhi satyam iti eva viddhi ||
mokṣasya kāṃkṣā yadi vai tava asti tyaja ati-dūrāt viṣayān | viṣam yathā pīyūṣa-vat toṣa-dayā-kṣamā-ārjava praśānti-dāntīḥ bhaja nityam ādarāt ||
moksasya kaksa yadi vai tava asti tyaja ati-durat visayan | visam yatha piyusa-vat tosa-daya-ksama-arjava prasanti-danti bhaja nityam adarat ||
anukṣaṇam yat parihṛtya kṛtyam anādi-avidyā-kṛta-bandha-mokṣaṇam dehaḥ para-arthaḥ ayam amuṣya poṣaṇe yah | sajjate | saḥ svam anena hanti ||
anuksanam yat parihtya ktyam anadi-avidya-kta-bandha-moksanam deha para-artha ayam amusya posane yah | sajjate | sa svam anena hanti ||
śarīra-poṣaṇa-arthī san yah ātmānam didṛkṣati | grāham dāru-dhiyā dhṛtvā nadīm tartum saḥ gacchati ||
sarira-posana-arthi san yah atmanam didksati | graham daru-dhiya dhtva nadim tartum sa gacchati ||
mohaḥ eva mahāmṛtyuḥ mumukṣoḥ vapuḥ-ādiṣu mohaḥ | vinirjitaḥ yena saḥ mukti-padam arhati ||
moha eva mahamtyu mumukso vapu-adisu moha | vinirjita yena sa mukti-padam arhati ||
moham jahi mahāmṛtyum deha-dāra-suta-ādiṣu yam | jitvā munayaḥ yānti tad viṣṇoḥ paramam padam ||
moham jahi mahamtyum deha-dara-suta-adisu yam | jitva munaya yanti tad visno paramam padam ||
tvak māṃsa rudhira snāyu medaḥ majjā asthi saṃkulam pūrṇam mūtra-purīṣābhyām sthūlam | nindyam | idam vapuḥ ||
tvak masa rudhira snayu meda majja asthi sakulam purnam mutra-purisabhyam sthulam | nindyam | idam vapu ||
pañcīkṛta-bhūtebhyaḥ sthūlebhyaḥ pūrva-karmaṇā samutpannam idam sthūlam bhoga-āyatanam | ātmanaḥ avasthā jāgaraḥ tasya sthūla-artha-anubhavaḥ yataḥ ||
pancikta-bhutebhya sthulebhya purva-karmana samutpannam idam sthulam bhoga-ayatanam | atmana avastha jagara tasya sthula-artha-anubhava yata ||
bāhya-indriyaiḥ sthūla-padārtha-sevām srak-candana-strī-ādi-vicitra-rūpām karoti jiivah | svayam etad-ātmanā tasmāt praśastiḥ vapuṣaḥ jāgare ||
bahya-indriyai sthula-padartha-sevam srak-candana-stri-adi-vicitra-rupam karoti jiivah | svayam etad-atmana tasmat prasasti vapusa jagare ||
sarvaḥ api bāhya-saṃsāraḥ puruṣasya yat āśrayaḥ | viddhi deham idam sthūlam gṛha-vat gṛhamedhinaḥ ||
sarva api bahya-sasara purusasya yat asraya | viddhi deham idam sthulam gha-vat ghamedhina ||
sthūlasya saṃbhava-jarā-maraṇāni dharmāḥ sthaulya-ādayaḥ bahu-vidhāḥ śiśutā-ādy-avasthāḥ | varṇa-āśrama-ādi-niyamāḥ bahudhā-amayāḥ syuḥ pūjā-avamāna-bahumāna-mukhāḥ viśeṣāḥ ||
sthulasya sabhava-jara-maranani dharma sthaulya-adaya bahu-vidha sisuta-ady-avastha | varna-asrama-adi-niyama bahudha-amaya syu puja-avamana-bahumana-mukha visesa ||
buddhi-indriyāṇi śravaṇam tvak akṣi ghrāṇam jivhā viṣaya-avabodhanāt vāk pāṇi pādā gudam upasthaḥ karma-indriyāṇi | pravaṇena | karmasu ||
buddhi-indriyani sravanam tvak aksi ghranam jivha visaya-avabodhanat vak pani pada gudam upastha karma-indriyani | pravanena | karmasu ||
atra abhimānāt | aham iti ahaṃkṛtiḥ sva-artha-anusandhāna-guṇena cittam | padārtha-adhyavasāya-dharmataḥ ||
atra abhimanat | aham iti ahakti sva-artha-anusandhana-gunena cittam | padartha-adhyavasaya-dharmata ||
prāṇa-apāna-vyāna-udāna-samānāḥ bhavati asau prāṇaḥ svayam eva | vṛtti-bhedāt | vikṛti-bhedāt suvarṇa-salila-ādivat ||
prana-apana-vyana-udana-samana bhavati asau prana svayam eva | vtti-bhedat | vikti-bhedat suvarna-salila-adivat ||
vāk-ādi pañca śravaṇa-ādi pañca prāṇa-ādi pañca abhra-mukhāni pañca buddhi-ādy-avidyā kāma-karmaṇī pury-aṣṭakam | sūkṣma-śarīram | āhuḥ ||
vak-adi panca sravana-adi panca prana-adi panca abhra-mukhani panca buddhi-ady-avidya kama-karmani pury-astakam | suksma-sariram | ahu ||
idam śarīram śṛṇu sūkṣma-saṃjñitam liṅgam apañcīkṛta-saṃbhavam | sa-vāsanam karma-phala-anubhāvakam sva-ajñānataḥ anādi-upādhiḥ ātmanaḥ ||
idam sariram snu suksma-sajnitam lingam apancikta-sabhavam | sa-vasanam karma-phala-anubhavakam sva-ajnanata anadi-upadhi atmana ||
kartri aadi bhaavam pratipadya rājate svayam bhaati hi ayam para-ātmā dhii maatra ka upaadhih aśeṣa-sākṣī | na lipyate tat krita karma leshaih yasmaat asaṅgaḥ tatah eva karmabhih kiñcit upaadhina kritaih ||
kartri aadi bhaavam pratipadya rajate svayam bhaati hi ayam para-atma dhii maatra ka upaadhih asesa-saksi | na lipyate tat krita karma leshaih yasmaat asanga tatah eva karmabhih kincit upaadhina kritaih ||
sarva-vyāpṛti-karaṇam liṅgam idam syāt cid-ātmanaḥ puṃsaḥ vāsya-ādikaṃ iva | takṣṇaḥ tena eva ātmā bhavati asaṅgaḥ ayam ||
sarva-vyapti-karanam lingam idam syat cid-atmana pusa vasya-adika iva | taksna tena eva atma bhavati asanga ayam ||
andhatva mandatva paṭutva dharmāḥ sauguṇya-vaiguṇya-vaśāt hi cakṣuṣaḥ | bādhirya mūkatva mukhāḥ tathaiva śrotra-ādi-dharmāḥ na tu vettuḥ ātmanaḥ ||
andhatva mandatva patutva dharma saugunya-vaigunya-vasat hi caksusa | badhirya mukatva mukha tathaiva srotra-adi-dharma na tu vettu atmana ||
ucchvāsa-niḥśvāsa vijṛmbhaṇa kṣut prasyandana utkramaṇa-ādikāḥ kriyāḥ prāṇa-ādi-karmāṇi vadanti tajñāḥ prāṇasya | dharmau | aśanā-apipāse ||
ucchvasa-nisvasa vijmbhana ksut prasyandana utkramana-adika kriya prana-adi-karmani vadanti tajna pranasya | dharmau | asana-apipase ||
antaḥkaraṇam eteṣu cakṣuḥ-ādiṣu varṣmaṇi aham iti abhimānena | tiṣṭhati | ābhāsa-tejasā ||
antakaranam etesu caksu-adisu varsmani aham iti abhimanena | tisthati | abhasa-tejasa ||
ahaṃkāraḥ saḥ vijñeyaḥ kartaa bhoktaa abhimānī | ayam sattva-ādi-guṇa-yogena ca avasthā-trayam ashnute ||
ahakara sa vijneya kartaa bhoktaa abhimani | ayam sattva-adi-guna-yogena ca avastha-trayam ashnute ||
viṣayāṇām ānukūlye sukhī duḥkhī viparyaye | sukham duḥkham ca tad dharmāḥ sadā-ānandasya na ātmanaḥ ||
visayanam anukulye sukhi dukhi viparyaye | sukham dukham ca tad dharma sada-anandasya na atmana ||
ātma-arthatvena hi preyān viṣayaḥ na svataḥ priyaḥ svataḥ eva hi sarveṣām ātmā priyatamaḥ yataḥ tataḥ ātmā sadā-ānandaḥ | na asya duḥkham | kadācana ||
atma-arthatvena hi preyan visaya na svata priya svata eva hi sarvesam atma priyatama yata tata atma sada-ananda | na asya dukham | kadacana ||
yat suṣuptau nirviṣaya ātmānandaḥ anubhūyate | śrutiḥ pratyakṣam aitihyam anumānam ca jāgrati ||
yat susuptau nirvisaya atmananda anubhuyate | sruti pratyaksam aitihyam anumanam ca jagrati ||
avyakta-nāmnī parameśa-śaktiḥ anādi-avidyā tri-guṇa-ātmikā parā kārya-anumeyā sudhiyā eva maayaa yayā | jagat sarvam idam | prasūyate ||
avyakta-namni paramesa-sakti anadi-avidya tri-guna-atmika para karya-anumeya sudhiya eva maayaa yaya | jagat sarvam idam | prasuyate ||
san api asan api ubhayātmikā no bhinna api abhinna api ubhayātmikā no | sāṅga api anaṅga api ubhayātmikā no mahādbhutā anirvacanīya-rūpā ||
san api asan api ubhayatmika no bhinna api abhinna api ubhayatmika no | sanga api ananga api ubhayatmika no mahadbhuta anirvacaniya-rupa ||
śuddha-advaya-brahma-vibhodhana-āśyā sarpa-bhramaḥ rajju-vivekataḥ yathā rajaḥ-tamaḥ-sattvam iti | prasiddhāḥ guṇāḥ tadīyāḥ prathitaiḥ sva-kāryaiḥ ||
suddha-advaya-brahma-vibhodhana-asya sarpa-bhrama rajju-vivekata yatha raja-tama-sattvam iti | prasiddha guna tadiya prathitai sva-karyai ||
vikṣepa-śaktiḥ rajasaḥ kriyā-ātmikā yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī rāga-ādayaḥ asyāḥ prabhavanti nityam duḥkha-ādayaḥ | ye | manasaḥ vikārāḥ ||
viksepa-sakti rajasa kriya-atmika yata pravtti prasta purani raga-adaya asya prabhavanti nityam dukha-adaya | ye | manasa vikara ||
kāmaḥ krodhaḥ lobhaḥ dambha asūyā ahaṃkāra īrṣyā | matsara ādyāḥ tu ghorāḥ dharmāḥ ete rājasāḥ pum-pravṛttiḥ yasmāt eṣā tad rajaḥ bandha-hetuḥ ||
kama krodha lobha dambha asuya ahakara irsya | matsara adya tu ghora dharma ete rajasa pum-pravtti yasmat esa tad raja bandha-hetu ||
eṣā āvṛtiḥ nāma tamoguṇasya śaktiḥ māyā vastu avabhāsate anyathā sā eṣā nidānam puruṣasya saṃsṛteḥ vikṣepa-śakteḥ | pravaṇasya | hetuḥ ||
esa avti nama tamogunasya sakti maya vastu avabhasate anyatha sa esa nidanam purusasya saste viksepa-sakte | pravanasya | hetu ||
prajñāvān api paṇḍitaḥ api caturaḥ api atyanta-sūkṣma-ātma-dṛk vyālīḍhaḥ tamasaa na vetti bahudhā saṃbodhitaḥ api | bhrāntyā āropitam eva sādhu kalayati ālambate tad-guṇān hanta prabalā dur-anta-tamasaḥ mahatī āvṛtiḥ ||
prajnavan api panita api catura api atyanta-suksma-atma-dk vyaliha tamasaa na vetti bahudha sabodhita api | bhrantya aropitam eva sadhu kalayati alambate tad-gunan hanta prabala dur-anta-tamasa mahati avti ||
abhāvanā vā viparīta-bhāvanā asaṃbhāvanā vipratiprattiḥ asyāḥ | saṃsarga-yuktam na vimuñcati dhruvam vikṣepa-śaktiḥ kshapayati ajasram ||
abhavana va viparita-bhavana asabhavana vipratipratti asya | sasarga-yuktam na vimuncati dhruvam viksepa-sakti kshapayati ajasram ||
ajñānam ālasya jaḍatva nidrā pramāda mūḍhatva mukhāḥ | tamo-guṇāḥ etaiḥ prayuktaḥ na hi vetti kiñcit nidrāluvat stambhavat eva tiṣṭhati ||
ajnanam alasya jaatva nidra pramada muhatva mukha | tamo-guna etai prayukta na hi vetti kincit nidraluvat stambhavat eva tisthati ||
sattvam viśuddham jala-vat tathāpi tābhyām militvā saraṇāya kalpate yatra ātma-bimbaḥ pratibimbitaḥ san prakāśayati arkaḥ iva | akhilam | jaḍam ||
sattvam visuddham jala-vat tathapi tabhyam militva saranaya kalpate yatra atma-bimba pratibimbita san prakasayati arka iva | akhilam | jaam ||
miśrasya sattvasya bhavanti dharmāḥ tu amānitā-ādyāḥ niyamāḥ yama-ādyāḥ | śraddhā ca bhaktiḥ ca mumukṣatā ca daivī sampattiḥ asat-nivṛttiḥ ||
misrasya sattvasya bhavanti dharma tu amanita-adya niyama yama-adya | sraddha ca bhakti ca mumuksata ca daivi sampatti asat-nivtti ||
viśuddha-sattvasya guṇāḥ prasādaḥ sva-ātma-anubhūtiḥ paramā praśāntiḥ tṛptiḥ | praharṣaḥ paramātma-niṣṭhā yayā sadā-ānanda-rasam samṛcchati ||
visuddha-sattvasya guna prasada sva-atma-anubhuti parama prasanti tpti | praharsa paramatma-nistha yaya sada-ananda-rasam samcchati ||
avyaktam etat tri-guṇaiḥ niruktam tat kāraṇam nāma śarīram ātmanaḥ sushuptih etasya | vibhakti-avasthā | pralīna-sarva-indriya-buddhi-vṛttiḥ ||
avyaktam etat tri-gunai niruktam tat karanam nama sariram atmana sushuptih etasya | vibhakti-avastha | pralina-sarva-indriya-buddhi-vtti ||
sarva prakaara pramiti prashaantih biija aatmanaa avasthitih eva buddhe sushuptih | etasya kila pratiitih kimcin na vedmiiti jagat prasiddheh ||
sarva prakaara pramiti prashaantih biija aatmanaa avasthitih eva buddhe sushuptih | etasya kila pratiitih kimcin na vedmiiti jagat prasiddheh ||
deha indriya praana mano aham aadayah sarve vikaaraa vishayaah sukha aadayah vyoma aadi bhuutaani | akhilam vishvam | avyakta paryantam idam hi anaatmaa ||
deha indriya praana mano aham aadayah sarve vikaaraa vishayaah sukha aadayah vyoma aadi bhuutaani | akhilam vishvam | avyakta paryantam idam hi anaatmaa ||
maayaa maayaa kaaryam sarvam mahad aadi deha paryantam | asad idam anaatma tattvam viddhi tvam maru mariicikaa kalpam ||
maayaa maayaa kaaryam sarvam mahad aadi deha paryantam | asad idam anaatma tattvam viddhi tvam maru mariicikaa kalpam ||
atha te sampravakshaami svarūpam param aatmanah yad vijnaaya narah | bandhaan muktah | kaivalyam ashnute ||
atha te sampravakshaami svarupam param aatmanah yad vijnaaya narah | bandhaan muktah | kaivalyam ashnute ||
asti kaścit svayam nityam | aham pratyaya lambhanah avasthā-traya-sākṣī san pañca-kośa-vilakṣaṇaḥ ||
asti kascit svayam nityam | aham pratyaya lambhanah avastha-traya-saksi san panca-kosa-vilaksana ||
yaḥ vijānāti sakalam jāgrat-svapna-suṣuptiṣu buddhi tad vritti | sad bhaavam abhaavam aham iti ayam ||
ya vijanati sakalam jagrat-svapna-susuptisu buddhi tad vritti | sad bhaavam abhaavam aham iti ayam ||
yah pashyati svayam sarvam yam na pashyati kashcana yash cetayati | buddhi aadi na tad yam cetayati ayam ||
yah pashyati svayam sarvam yam na pashyati kashcana yash cetayati | buddhi aadi na tad yam cetayati ayam ||
yena vishvam idam vyaaptam | yam na vyaapnoti kimcana aabhaa ruupam idam sarvam yam bhaanti anu bhaati ayam ||
yena vishvam idam vyaaptam | yam na vyaapnoti kimcana aabhaa ruupam idam sarvam yam bhaanti anu bhaati ayam ||
yasya sannidhi maatrenaa | deha indriya mano dhiyah vishaayeshu svaakiiyeshu vartante preritaa iva ||
yasya sannidhi maatrenaa | deha indriya mano dhiyah vishaayeshu svaakiiyeshu vartante preritaa iva ||
ahamkaara aadi deha antaa vishaayaash ca sukha aadayah vedyante | ghata vad yena nitya bodha svaruupinaa ||
ahamkaara aadi deha antaa vishaayaash ca sukha aadayah vedyante | ghata vad yena nitya bodha svaruupinaa ||
esho antar aatmaa purushah puraanah nirantara akhanda sukha anubhuutih sadaa eka ruupah | prati bodha maatrah yena ishitaa vaag asavash caranti ||
esho antar aatmaa purushah puraanah nirantara akhanda sukha anubhuutih sadaa eka ruupah | prati bodha maatrah yena ishitaa vaag asavash caranti ||
atra eva sattva aatmani dhii guhaayaam avyaakrita aakaashe ushat prakashah | aakaashe uccai ravi vat prakaashate sva tejasaa vishvam idam prakaashayan ||
atra eva sattva aatmani dhii guhaayaam avyaakrita aakaashe ushat prakashah | aakaashe uccai ravi vat prakaashate sva tejasaa vishvam idam prakaashayan ||
jnaataa mano aham kriti vikriyaanaam deha indriya praana krita kriyaanaam ayo agni vat | taan anuvartamaanah na ceshtate no vikaroti kimcana ||
jnaataa mano aham kriti vikriyaanaam deha indriya praana krita kriyaanaam ayo agni vat | taan anuvartamaanah na ceshtate no vikaroti kimcana ||
na jaayate no mriyate na vardhate na kshiiyate no vikaroti nityah | viliiyamaane api vapushi amusmin na liiyate kumbha iva ambaram svayam ||
na jaayate no mriyate na vardhate na kshiiyate no vikaroti nityah | viliiyamaane api vapushi amusmin na liiyate kumbha iva ambaram svayam ||
prakriti vikrti bhinnah shuddha bodha svabhaavah sad asad idam ashesham bhaasayan nirvisheshuh | vilasati param aatmaa jaagrat aadishu avasthaa sva aham aham iti saakshaat saakshi ruupena buddheḥ ||
prakriti vikrti bhinnah shuddha bodha svabhaavah sad asad idam ashesham bhaasayan nirvisheshuh | vilasati param aatmaa jaagrat aadishu avasthaa sva aham aham iti saakshaat saakshi ruupena buddhe ||
niyamita manasaa amum tvam svam aatmaanam ātmani ayam aham iti saakshaad viddhi buddhi prasaadaat jani marana taranga apaara samsaara sindhum pratara bhava | kṛta-arthaḥ | brahma ruupena samsthah ||
niyamita manasaa amum tvam svam aatmaanam atmani ayam aham iti saakshaad viddhi buddhi prasaadaat jani marana taranga apaara samsaara sindhum pratara bhava | kta-artha | brahma ruupena samsthah ||
karma indriyaih pancabhih ancitah ayam praanah bhavet praana maayaas tu koshah yena aatma vaan anna mayo anupuurno | pravartate asau | sakala kriyaashu ||
karma indriyaih pancabhih ancitah ayam praanah bhavet praana maayaas tu koshah yena aatma vaan anna mayo anupuurno | pravartate asau | sakala kriyaashu ||
atra anaatmani aham iti matih bandha esho asya pumsah praapto ajnaanaat janana marana klesha sampaata hetuh yena eva ayam vapuh idam asat satyam iti aatma buddhyaa pushyati ukshati avati | vishaayais tantubhih | kosha krit vat ||
atra anaatmani aham iti matih bandha esho asya pumsah praapto ajnaanaat janana marana klesha sampaata hetuh yena eva ayam vapuh idam asat satyam iti aatma buddhyaa pushyati ukshati avati | vishaayais tantubhih | kosha krit vat ||
atasmin tad buddhih prabhavati vimuudasya tamasaa viveka abhaavaat vai sphurati | bhujage rajju dhishanaa tato anarthavraato nipatati sam aadaatuh adhikah tato yo asad graahah sa hi bhavati bandhah shrinu sakhe ||
atasmin tad buddhih prabhavati vimuudasya tamasaa viveka abhaavaat vai sphurati | bhujage rajju dhishanaa tato anarthavraato nipatati sam aadaatuh adhikah tato yo asad graahah sa hi bhavati bandhah shrinu sakhe ||
akhanda nitya advaya bodha shaktyaa sphurantam ātmānam ananta vaibhavam sam aavrinoti | aavrti shaktir eshaa tamo mayii raahu iva arka bimbam ||
akhanda nitya advaya bodha shaktyaa sphurantam atmanam ananta vaibhavam sam aavrinoti | aavrti shaktir eshaa tamo mayii raahu iva arka bimbam ||
tiro bhuute sva-ātmani amala tara tejo vati pumaan anaatmaanam mohaad aham iti shariram kalayati | tataḥ kaama krodha prabhritibhih amum bandhana gunaih param vikshepa aakhyaa rajasa uru shaktir vyathayati ||
tiro bhuute sva-atmani amala tara tejo vati pumaan anaatmaanam mohaad aham iti shariram kalayati | tata kaama krodha prabhritibhih amum bandhana gunaih param vikshepa aakhyaa rajasa uru shaktir vyathayati ||
mahaa moha graaha grasana galita aatma avagamanah dhiyo naanaa avasthaam svayam abhinayan tad gunatayaa apaare samsaare | vishaya visha puure jala nidhau nimajya unmajya ayam bhramati kumatih kutsita gatih ||
mahaa moha graaha grasana galita aatma avagamanah dhiyo naanaa avasthaam svayam abhinayan tad gunatayaa apaare samsaare | vishaya visha puure jala nidhau nimajya unmajya ayam bhramati kumatih kutsita gatih ||
bhaanu prabhaa sam janita abhra panktih bhaanum tiro dhaaya vijrimbhate yathaa aatma uditaa | aham kritih aatma tattvam tathaa tiro dhaaya vijrimbhate svayam ||
bhaanu prabhaa sam janita abhra panktih bhaanum tiro dhaaya vijrimbhate yathaa aatma uditaa | aham kritih aatma tattvam tathaa tiro dhaaya vijrimbhate svayam ||
kavalita dina aarthe dur dine saandra meghais vyathayati hima jhanjhaa vaayuh ugro yathaa etaan avirata tamasaa aatmani aavrite muudha buddhim kshapayati | bahu duhkhais | tiivra vikshepa shaktih ||
kavalita dina aarthe dur dine saandra meghais vyathayati hima jhanjhaa vaayuh ugro yathaa etaan avirata tamasaa aatmani aavrite muudha buddhim kshapayati | bahu duhkhais | tiivra vikshepa shaktih ||
etaabhyaam eva shaktibhyaam | bandhah pumsah samaagataah yaabhyaam vimohitah deham matvaa aatmaanam bhramaty ayam ||
etaabhyaam eva shaktibhyaam | bandhah pumsah samaagataah yaabhyaam vimohitah deham matvaa aatmaanam bhramaty ayam ||
biijam samsriti bhuumijasya tu tamo deha aatma dhii ankuro raagah pallavam ambu karma tu vapuh skandhah asavah shaakhikaa agra indriya samhatih ca vishaayaah pushpaani duhkham phalam | naanaa karma sam udbhavam bahu vidham | bhoktaa atra jiivah khagah ||
biijam samsriti bhuumijasya tu tamo deha aatma dhii ankuro raagah pallavam ambu karma tu vapuh skandhah asavah shaakhikaa agra indriya samhatih ca vishaayaah pushpaani duhkham phalam | naanaa karma sam udbhavam bahu vidham | bhoktaa atra jiivah khagah ||
ajnaana muulah ayam anaatma bandhah naisargikah anaadir ananta iiritah | janma apyaya vyaadhi jaraa aadi duhkha pravaaha paatam janayati amuṣya ||
ajnaana muulah ayam anaatma bandhah naisargikah anaadir ananta iiritah | janma apyaya vyaadhi jaraa aadi duhkha pravaaha paatam janayati amusya ||
na astrair na shastrair anilena vanhinaa chettum na shakyah na ca karma kotibhih viveka vijnaana mahaa asinaa vinā dhaatuh prasaadena | shitena | manjunaa ||
na astrair na shastrair anilena vanhinaa chettum na shakyah na ca karma kotibhih viveka vijnaana mahaa asinaa vina dhaatuh prasaadena | shitena | manjunaa ||
shruti pramaana eka mateh sva dharma nishthaa tayaa eva aatma vishuddhih asya | vishuddha buddhe param aatma vedanam tena eva samsaara samuula naashaha ||
shruti pramaana eka mateh sva dharma nishthaa tayaa eva aatma vishuddhih asya | vishuddha buddhe param aatma vedanam tena eva samsaara samuula naashaha ||
koshaih anna mayaa aadyaih pancabhih aatmaa na samvrto bhaati | nija shakti sam utpannaih shaivaalaa patalai iva ambu vaapii stham ||
koshaih anna mayaa aadyaih pancabhih aatmaa na samvrto bhaati | nija shakti sam utpannaih shaivaalaa patalai iva ambu vaapii stham ||
tac chaivaalaa apanaye samyak saliilam pratiiyate śuddham | trishnaa santaapa haram sadyah saukhya pradam param pumsah ||
tac chaivaalaa apanaye samyak saliilam pratiiyate suddham | trishnaa santaapa haram sadyah saukhya pradam param pumsah ||
pañcānām api kośānām apavaade vibhaaty ayam śuddhaḥ | nitya ananda eka rasah pratyag ruupah parah svayam jyotih ||
pancanam api kosanam apavaade vibhaaty ayam suddha | nitya ananda eka rasah pratyag ruupah parah svayam jyotih ||
aatmaa anaatma vivekah kartavyah bandha-muktaye viduṣā | tena eva aanandii bhavati svam vijnaaya sac cid aanandam ||
aatmaa anaatma vivekah kartavyah bandha-muktaye vidusa | tena eva aanandii bhavati svam vijnaaya sac cid aanandam ||
munja aadi shiikaam iva drishya vargaat pratyancam aatmaanam asangam akriyam vivicya | tatra pravilaapya sarvam tad-ātmanā tishtati yah sa muktah ||
munja aadi shiikaam iva drishya vargaat pratyancam aatmaanam asangam akriyam vivicya | tatra pravilaapya sarvam tad-atmana tishtati yah sa muktah ||
deho ayam anna bhavanah anna maayaas tu koshah ca annena jiivati vinashyati tad viihinah tvak carma maamsaa rudhira asthi puriisha raashih | na ayam svayam bhavitum arhati | nitya shuddhah ||
deho ayam anna bhavanah anna maayaas tu koshah ca annena jiivati vinashyati tad viihinah tvak carma maamsaa rudhira asthi puriisha raashih | na ayam svayam bhavitum arhati | nitya shuddhah ||
puurvam janer adhi mriter api na ayam asti jaata kshanah kshana gunah aniyata svabhaavah na ekah | jadash ca ghata vad pari drishyamaanah sva aatmaa katham bhavati bhaava vikaara vettaa ||
puurvam janer adhi mriter api na ayam asti jaata kshanah kshana gunah aniyata svabhaavah na ekah | jadash ca ghata vad pari drishyamaanah sva aatmaa katham bhavati bhaava vikaara vettaa ||
paani paada aadi maan deho na aatmaa vyange api jiivanaah | tat tac shakter anaashaash ca na niyamyah niyaamakaah ||
paani paada aadi maan deho na aatmaa vyange api jiivanaah | tat tac shakter anaashaash ca na niyamyah niyaamakaah ||
deha tad dharma tat karma tad avasthaa aadi saakshinah | sata eva svataḥ-siddham tad vailaksanyam aatmanah ||
deha tad dharma tat karma tad avasthaa aadi saakshinah | sata eva svata-siddham tad vailaksanyam aatmanah ||
shalya raashih maamsaa lipto mala puurno ati kashmala | katham bhaved ayam vettaa svayam etad vilakshanah ||
shalya raashih maamsaa lipto mala puurno ati kashmala | katham bhaved ayam vettaa svayam etad vilakshanah ||
tvang maamsaa medo asthi puriisha raashaa vaham matim muudha janah karoti vilakshanam vetti | vicaara shiilo nija svaruupam paramārtha-bhūtam ||
tvang maamsaa medo asthi puriisha raashaa vaham matim muudha janah karoti vilakshanam vetti | vicaara shiilo nija svaruupam paramartha-bhutam ||
deho aham ity eva jadhasya buddhih dehe ca jiive vidushah tv aham dhii | viveka vijnaana vatah mahaa aatmanah brahma aham ity eva matih sadā ātmani ||
deho aham ity eva jadhasya buddhih dehe ca jiive vidushah tv aham dhii | viveka vijnaana vatah mahaa aatmanah brahma aham ity eva matih sada atmani ||
atra aatma buddhim tyaja muudha buddhe tvang maamsaa medo asthi puriisha raashau sarva aatmani brahmani | nirvikalpe kurusha shaantim paramaam bhajasva ||
atra aatma buddhim tyaja muudha buddhe tvang maamsaa medo asthi puriisha raashau sarva aatmani brahmani | nirvikalpe kurusha shaantim paramaam bhajasva ||
deha-indriya-ādau asati bhrama uditaam vidvān aham taam na jahaati | yaavat taavannat tasya asti vimukti vaartaa apy astu esha vedaanta naya anta darshii ||
deha-indriya-adau asati bhrama uditaam vidvan aham taam na jahaati | yaavat taavannat tasya asti vimukti vaartaa apy astu esha vedaanta naya anta darshii ||
chaayaa shariire pratibimba gaatre yat svapna dehe hridi kalpita ange | yathaa aatma buddhih tava naasti kaacij jiivac chariire ca tathaa eva maastu ||
chaayaa shariire pratibimba gaatre yat svapna dehe hridi kalpita ange | yathaa aatma buddhih tava naasti kaacij jiivac chariire ca tathaa eva maastu ||
deha aatma dhiih eva nrinaaam asad dhiyaam janma aadi duhkha prabhaavasya biijam yatas tatas tvam jahi taam | prayatnaat tyakte tu citte na punar bhava aashaa ||
deha aatma dhiih eva nrinaaam asad dhiyaam janma aadi duhkha prabhaavasya biijam yatas tatas tvam jahi taam | prayatnaat tyakte tu citte na punar bhava aashaa ||
na eva aatmaa api praana mayah vaayu vikaarah gantaa agantaa vaayuvad antar bahih eshah | yasmaat kimcit kvaapi na vetti ishtam anishtam svam vaa anyam vaa nityam para tantrah ||
na eva aatmaa api praana mayah vaayu vikaarah gantaa agantaa vaayuvad antar bahih eshah | yasmaat kimcit kvaapi na vetti ishtam anishtam svam vaa anyam vaa nityam para tantrah ||
jnaana indriyaani ca manash ca mano maayaah syaat koshah mama aham iti vastu vikalpa hetuh samjnaa aadi bheda kalanaa kalitah | baliiyaan | tat puurva kosham abhi puurya vijrimbhate yah ||
jnaana indriyaani ca manash ca mano maayaah syaat koshah mama aham iti vastu vikalpa hetuh samjnaa aadi bheda kalanaa kalitah | baliiyaan | tat puurva kosham abhi puurya vijrimbhate yah ||
panca indriyaih pancabhih eva hotribhih praciiyamaanah vishaya aajya dhaarayaa | jaajvalyamaanah bahu vaasana indhanai mano maya agnih dahati prapancam ||
panca indriyaih pancabhih eva hotribhih praciiyamaanah vishaya aajya dhaarayaa | jaajvalyamaanah bahu vaasana indhanai mano maya agnih dahati prapancam ||
na hi asty avidyaa manasah atiriktaa mano hi avidyaa bhava-bandha-hetuḥ | tasmin vinashte sakalam vinastam vijrimbhite asmin sakalam vijrimbhate ||
na hi asty avidyaa manasah atiriktaa mano hi avidyaa bhava-bandha-hetu | tasmin vinashte sakalam vinastam vijrimbhite asmin sakalam vijrimbhate ||
svapne artha shuunye srijati sva shaktyaa bhoktri aadi vishvam mana eva sarvam | tathā eva jaagraty api no visheshah tat sarvam etat manaso vijrimbhanam ||
svapne artha shuunye srijati sva shaktyaa bhoktri aadi vishvam mana eva sarvam | tatha eva jaagraty api no visheshah tat sarvam etat manaso vijrimbhanam ||
sushupti kaale manasi praliine na eva asti kimcit sakala prasiddheh ataḥ | manah kalpita eva pumsah samsaara etasya na vastu to asti ||
sushupti kaale manasi praliine na eva asti kimcit sakala prasiddheh ata | manah kalpita eva pumsah samsaara etasya na vastu to asti ||
vaayunaa niiyate medhah punas tena eva niiyate | manasaa kalpyate bandhah mokṣaḥ tena eva kalpyate ||
vaayunaa niiyate medhah punas tena eva niiyate | manasaa kalpyate bandhah moksa tena eva kalpyate ||
deha aadi sarva vishaye parikalpya raagam badhnati tena puruṣam pashu vad gunena vairasyam atra | visha vat suvudhaya pashcaad enam vimocayati tan mana eva bandhaat ||
deha aadi sarva vishaye parikalpya raagam badhnati tena purusam pashu vad gunena vairasyam atra | visha vat suvudhaya pashcaad enam vimocayati tan mana eva bandhaat ||
tasmāt manah kaaranam asya jantoh bandhasya mokshasya ca vaa vidhaane | bandhasya hetuh malinam rajo gunaih mokshasya shuddham virajas tamaskam ||
tasmat manah kaaranam asya jantoh bandhasya mokshasya ca vaa vidhaane | bandhasya hetuh malinam rajo gunaih mokshasya shuddham virajas tamaskam ||
viveka vairaagya guna atirekaac chuddhatvam aasaadya mano vimuktyai bhavati | ataḥ buddhi mato mumukshoh taabhyaam dridhhaabhyaam bhavitavyam agre ||
viveka vairaagya guna atirekaac chuddhatvam aasaadya mano vimuktyai bhavati | ata buddhi mato mumukshoh taabhyaam dridhhaabhyaam bhavitavyam agre ||
mano naama mahaa vyaaghrah vishaya aranya bhuumishu carati | atra na gacchantu saadhaavo ye mumukshavah ||
mano naama mahaa vyaaghrah vishaya aranya bhuumishu carati | atra na gacchantu saadhaavo ye mumukshavah ||
manah prasuute vishayaan asheshaan sthuula aatmanaa suukshmatayaa ca | bhoktuh shariira varna aashrama jaati bhedaan guna kriyaa hetu phalaani nityam ||
manah prasuute vishayaan asheshaan sthuula aatmanaa suukshmatayaa ca | bhoktuh shariira varna aashrama jaati bhedaan guna kriyaa hetu phalaani nityam ||
asanga cid ruupam amum vimohya deha indriya praana gunaih nibaddhya aham mama iti | bhramāt ajasram manah sva krityeshu phala upabhuktiishu ||
asanga cid ruupam amum vimohya deha indriya praana gunaih nibaddhya aham mama iti | bhramat ajasram manah sva krityeshu phala upabhuktiishu ||
adhyaasa doshaat purushasya samsritih adhyaasa bandhash tu amunaa eva kalpitah | rajas tamo dosha vatah avivekino janma aadi duhkhasya nidaanam etat ||
adhyaasa doshaat purushasya samsritih adhyaasa bandhash tu amunaa eva kalpitah | rajas tamo dosha vatah avivekino janma aadi duhkhasya nidaanam etat ||
ataḥ praahuh mano avidyaam panditaah tattva darshinah | yena eva bhraamyate viśvam vaayuneva abhra mandalam ||
ata praahuh mano avidyaam panditaah tattva darshinah | yena eva bhraamyate visvam vaayuneva abhra mandalam ||
tan manah shodhanam kāryam prayatnena mumukshinaa | vishuddhe sati ca etasmin muktih kara phalaaayate ||
tan manah shodhanam karyam prayatnena mumukshinaa | vishuddhe sati ca etasmin muktih kara phalaaayate ||
moksha eka saktyaa vishayeshu raagam nirmuulya samnyasya ca sarva karma | sac chraddhayaa yah shravana aadi nishthah rajah svabhaavam sa dhunoti buddhe ||
moksha eka saktyaa vishayeshu raagam nirmuulya samnyasya ca sarva karma | sac chraddhayaa yah shravana aadi nishthah rajah svabhaavam sa dhunoti buddhe ||
mano mayo na api bhavet param aatmaa hi aadi anta vat tvaat parinaami bhaavaat duhkha aatmakatvaat | vishaya tvat hetoh draṣṭā hi drishya aatmatayaa na drishtah ||
mano mayo na api bhavet param aatmaa hi aadi anta vat tvaat parinaami bhaavaat duhkha aatmakatvaat | vishaya tvat hetoh drasta hi drishya aatmatayaa na drishtah ||
buddhih buddhi indriyaih saardham sa vrittih kartri lakshanah vijnaana maayaa koshah syāt | puṃsaḥ | samsaara kaaranam ||
buddhih buddhi indriyaih saardham sa vrittih kartri lakshanah vijnaana maayaa koshah syat | pusa | samsaara kaaranam ||
anu vrajat cit prati bimba shaktih vijnaana samjnah prakriter vikaarah jnaana kriyaa vaan | aham iti ajasram deha indriya aadishu abhimanyate bhrisham ||
anu vrajat cit prati bimba shaktih vijnaana samjnah prakriter vikaarah jnaana kriyaa vaan | aham iti ajasram deha indriya aadishu abhimanyate bhrisham ||
bhuṅkte vicitraasu yonishu vrajan na aayaati niryaati atha uurdhvam | eṣaḥ asya eva vijnyaanam aayaasya jaagrat svapna aadi avasthah sukha duhkha bhogah ||
bhunkte vicitraasu yonishu vrajan na aayaati niryaati atha uurdhvam | esa asya eva vijnyaanam aayaasya jaagrat svapna aadi avasthah sukha duhkha bhogah ||
deha aadi nishthaa ashrama dharma karma guna abhimaanah satatam mama iti | vijnaana kosha ayam ati prakaashaha prakrishta saannidhi vashaad param aatmanah | ato bhavati esha upaadhi asya yad aatma dhiih samsarati bhramena ||
deha aadi nishthaa ashrama dharma karma guna abhimaanah satatam mama iti | vijnaana kosha ayam ati prakaashaha prakrishta saannidhi vashaad param aatmanah | ato bhavati esha upaadhi asya yad aatma dhiih samsarati bhramena ||
yo ayam vijnaana maayaah praanashu hridi sphuraty ayam jyotih kuuta sthah san ātmā kartaa bhoktaa | bhavati | upaadhi sthah ||
yo ayam vijnaana maayaah praanashu hridi sphuraty ayam jyotih kuuta sthah san atma kartaa bhoktaa | bhavati | upaadhi sthah ||
svayam parichedam upetya buddheḥ taadaatmya doshenaa param mrishaa aatmanah | sarva aatmakah san api viikshate svayam svata prithaktvena mrido ghataan iva ||
svayam parichedam upetya buddhe taadaatmya doshenaa param mrishaa aatmanah | sarva aatmakah san api viikshate svayam svata prithaktvena mrido ghataan iva ||
upaadhi sambandha vashaad param aatmaa hi upaadhi dharmaan anubhaati tad gunah | ayo vikaaraan avikaarivanhivat sadaa eka ruupah api parah svabhaavaat ||
upaadhi sambandha vashaad param aatmaa hi upaadhi dharmaan anubhaati tad gunah | ayo vikaaraan avikaarivanhivat sadaa eka ruupah api parah svabhaavaat ||
shishya uvaaca bhramena api anyathaa vaastu jiiva bhaavah param aatmanah tad upaadhe anaaditvaat na | anaadev naashaha | iṣyate ||
shishya uvaaca bhramena api anyathaa vaastu jiiva bhaavah param aatmanah tad upaadhe anaaditvaat na | anaadev naashaha | isyate ||
ato asya jiiva bhaavah api nityaa bhavati samsritih na nivarteta | tan mokshah katham me shri guro vada ||
ato asya jiiva bhaavah api nityaa bhavati samsritih na nivarteta | tan mokshah katham me shri guro vada ||
shri gurur uvaaca samyak prishtham tvayaa vidvan sāvadhānena tac chhrinu praamaanakii na bhavati | bhraantyaa mohita | kalpanaa ||
shri gurur uvaaca samyak prishtham tvayaa vidvan savadhanena tac chhrinu praamaanakii na bhavati | bhraantyaa mohita | kalpanaa ||
bhraantim vinaa tu asangasya nishkriyasya nirākṛteḥ | na ghateta artha sambandho nabhaso niila taa divat ||
bhraantim vinaa tu asangasya nishkriyasya nirakte | na ghateta artha sambandho nabhaso niila taa divat ||
svasya drashthuh nirgunasya akriyasya pratyag bodha aananda ruupasya buddheḥ bhraantyaa praapto | jiiva bhaavah na satyah moha apaaye nāsti avastu svabhaavaat ||
svasya drashthuh nirgunasya akriyasya pratyag bodha aananda ruupasya buddhe bhraantyaa praapto | jiiva bhaavah na satyah moha apaaye nasti avastu svabhaavaat ||
yaavad bhraantis taavad eva asya sattaa mithyaa jnaana ujjrimbhitasya pramādāt | rajjvaam sarpo bhraanti kaaliina eva bhrānteḥ nāśe na eva sarpo api tadvat ||
yaavad bhraantis taavad eva asya sattaa mithyaa jnaana ujjrimbhitasya pramadat | rajjvaam sarpo bhraanti kaaliina eva bhrante nase na eva sarpo api tadvat ||
prabodhe svapnavat sarvam saha muulam vinashyati idam | no nityam praag abhaava iva sphuṭam ||
prabodhe svapnavat sarvam saha muulam vinashyati idam | no nityam praag abhaava iva sphutam ||
jiivatvam na tataḥ anyaḥ tu svaruupena | vilakṣaṇaḥ sambandhah tu ātmanaḥ buddhyaa mithyaa jnaana purahsarah ||
jiivatvam na tata anya tu svaruupena | vilaksana sambandhah tu atmana buddhyaa mithyaa jnaana purahsarah ||
vinivrttih bhavet tasya samyag jnaanena na anyathā | brahma aatma ekatva vijnaanm samyag jnaanam shruter matam ||
vinivrttih bhavet tasya samyag jnaanena na anyatha | brahma aatma ekatva vijnaanm samyag jnaanam shruter matam ||
tat aatma anaatmanoh samyak vivekena eva sidhyati | tataḥ vivekah kartavyah pratyag aatma sad aatmanoh ||
tat aatma anaatmanoh samyak vivekena eva sidhyati | tata vivekah kartavyah pratyag aatma sad aatmanoh ||
jalam panka vat atyantam panka apaaye jalam sphutam | yathaa bhaati tathaa aatmaa api dosha abhaave sphuta prabhah ||
jalam panka vat atyantam panka apaaye jalam sphutam | yathaa bhaati tathaa aatmaa api dosha abhaave sphuta prabhah ||
asat nivri ttau tu sad aatmanaa sphutam pratiitih etasya bhavet pratiicah | tatah niraasah karaniiya eva sad aatmanah saadhu aham aadi vastunah ||
asat nivri ttau tu sad aatmanaa sphutam pratiitih etasya bhavet pratiicah | tatah niraasah karaniiya eva sad aatmanah saadhu aham aadi vastunah ||
ataḥ na ayam para aatmaa syaat vijnyaana maayaa shabda bhaak | vikaaritvaat jadatvaat ca paricchinna tva hetutah | dṛśyatvāt vyabhicaaritvaat na anityah nitya ishyate ||
ata na ayam para aatmaa syaat vijnyaana maayaa shabda bhaak | vikaaritvaat jadatvaat ca paricchinna tva hetutah | dsyatvat vyabhicaaritvaat na anityah nitya ishyate ||
ānanda-pratibimba-cumbita-tanuḥ vṛttiḥ tamaḥ-jṛmbhitā syāt ānandamayāḥ priya-ādi-guṇakaḥ sva-iṣṭa-artha-lābha-udayaḥ puṇyasya anubhave vibhāti kṛtināam ānanda-rūpaḥ svayam sarvo nandati yatra | sādhu tanubhṛt-mātraḥ | prayatnaṃ vinā ||
ananda-pratibimba-cumbita-tanu vtti tama-jmbhita syat anandamaya priya-adi-gunaka sva-ista-artha-labha-udaya punyasya anubhave vibhati ktinaam ananda-rupa svayam sarvo nandati yatra | sadhu tanubht-matra | prayatna vina ||
ānanda-māya-kośasya suṣuptau sphūrtiḥ utkaṭā | svapna-jāgarayoḥ īṣat iṣṭa-saṃdarśana-avinā ||
ananda-maya-kosasya susuptau sphurti utkata | svapna-jagarayo isat ista-sadarsana-avina ||
na eva ayam ānanda-mayaḥ para-ātmā sa-upādhikatvāt | prakṛteḥ vikārāt kāryatva-hetoḥ sukṛta-kriyāyāḥ vikāra-saṅghāta-samāhitatvāt ||
na eva ayam ananda-maya para-atma sa-upadhikatvat | prakte vikarat karyatva-heto sukta-kriyaya vikara-sanghata-samahitatvat ||
pañcānām api kośānām niṣedhe yuktitaḥ śruteḥ tat-niṣedha-avadhi | sākṣī bodha-rūpaḥ avaśiṣyate ||
pancanam api kosanam nisedhe yuktita srute tat-nisedha-avadhi | saksi bodha-rupa avasisyate ||
yaḥ ayam ātmā svayaṃ-jyotiḥ pañca-kośa-vilakṣaṇaḥ avasthā-traya-sākṣī san nirvikāraḥ nirañjanaḥ sadā-ānandaḥ saḥ vijñeyaḥ | sva-ātmatvena | vipaścitā ||
ya ayam atma svaya-jyoti panca-kosa-vilaksana avastha-traya-saksi san nirvikara niranjana sada-ananda sa vijneya | sva-atmatvena | vipascita ||
śiṣya uvāca mithyātvena niṣiddheṣu kośeṣu eteṣu pañcasu sarva-abhāvam vinā kiñcit na paśyāmi atra he guro | vijñeyam kim u vastu asti | sva-ātmanā ātma-vipaścitā ||
sisya uvaca mithyatvena nisiddhesu kosesu etesu pancasu sarva-abhavam vina kincit na pasyami atra he guro | vijneyam kim u vastu asti | sva-atmana atma-vipascita ||
sarve yena anubhuuyante yah svayam | na anubhuuyate tam aatmaanam veditaaram viddhi buddhyaa susookshmayaa | api anu ||
sarve yena anubhuuyante yah svayam | na anubhuuyate tam aatmaanam veditaaram viddhi buddhyaa susookshmayaa | api anu ||
tat-sākṣikam bhavet tat tat yat yat yena | anubhūyate kasya api ananubhūta-arthe sākṣitvam na upayujyate ||
tat-saksikam bhavet tat tat yat yat yena | anubhuyate kasya api ananubhuta-arthe saksitvam na upayujyate ||
asau sva-sākṣikaḥ bhāvaḥ yataḥ svena anubhūyate ataḥ param | svayam sākṣāt pratyag-ātmā na ca itaraḥ ||
asau sva-saksika bhava yata svena anubhuyate ata param | svayam saksat pratyag-atma na ca itara ||
jāgrat-svapna-suṣuptiṣu sphuṭataram yaḥ asau samujjṛmbhate pratyag-rūpatayā sadā aham aham iti antaḥ sphuran na ekadhā | nānā-ākāra-vikāra-bhāginaḥ imān paśyan ahaṃ-dhī-mukhān nitya-ānanda-cit-ātmanā sphurati tam viddhi svam etam hṛdi ||
jagrat-svapna-susuptisu sphutataram ya asau samujjmbhate pratyag-rupataya sada aham aham iti anta sphuran na ekadha | nana-akara-vikara-bhagina iman pasyan aha-dhi-mukhan nitya-ananda-cit-atmana sphurati tam viddhi svam etam hdi ||
ghaṭa-udake bimbitam arka-bimbam ālokya mūḍhaḥ ravim eva manyate tathā | cit-ābhāsam upādhi-saṃstham bhrāntyā aham iti eva jaḍaḥ abhimanyate ||
ghata-udake bimbitam arka-bimbam alokya muha ravim eva manyate tatha | cit-abhasam upadhi-sastham bhrantya aham iti eva jaa abhimanyate ||
ghaṭam jalam tad-gatam arka-bimbam vihāya sarvam vinirīkṣyate arkaḥ | taṭasthaḥ etat-tritaya-avabhāsakaḥ svayam-prakāśaḥ viduṣā yathā tathā ||
ghatam jalam tad-gatam arka-bimbam vihaya sarvam viniriksyate arka | tatastha etat-tritaya-avabhasaka svayam-prakasa vidusa yatha tatha ||
samlakshya chin maatratayaa sat aatmanoh akhanda bhaavah parichiyate | budhaih evam mahaa vaakya shatena brahma-ātmanoḥ aikyam ||
samlakshya chin maatratayaa sat aatmanoh akhanda bhaavah parichiyate | budhaih evam mahaa vaakya shatena brahma-atmano aikyam ||
asthūlam iti etat asat nirasya siddham svataḥ vyomavat apratarkyam ataḥ mṛṣā-mātram idam pratītam jahīhi yat sva-ātmatayā gṛhītam brahma aham iti eva viśuddha-buddhyā | viddhi svam ātmānam | akhaṇḍa-bodham ||
asthulam iti etat asat nirasya siddham svata vyomavat apratarkyam ata msa-matram idam pratitam jahihi yat sva-atmataya ghitam brahma aham iti eva visuddha-buddhya | viddhi svam atmanam | akhana-bodham ||
prārabdham puṣyati vapuḥ iti niścitya niścalaḥ | dhairyam ālambya yatnena sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
prarabdham pusyati vapu iti niscitya niscala | dhairyam alambya yatnena sva-adhyasa-apanayam kuru ||
na ahaṃ jīvaḥ paraṃ brahma iti atat-vyāvṛtti-pūrvakam | vāsanā-vegataḥ prāpta-sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
na aha jiva para brahma iti atat-vyavtti-purvakam | vasana-vegata prapta-sva-adhyasa-apanayam kuru ||
viśokaḥ ānandaghanaḥ vipaścit | svayam kutaścit na bibheti | kaścit na anyaḥ asti panthāḥ bhavabandhamukteḥ | vinā svatattvāvagamam mumukṣoḥ ||
visoka anandaghana vipascit | svayam kutascit na bibheti | kascit na anya asti pantha bhavabandhamukte | vina svatattvavagamam mumukso ||
brahma-abhinnatva-vijñānam bhava-mokṣasya kāraṇam yena advitīyam ānandam | brahma sampadyate budhaih ||
brahma-abhinnatva-vijnanam bhava-moksasya karanam yena advitiyam anandam | brahma sampadyate budhaih ||
brahma-bhūtaḥ tu saṃsṛtyai vidvān na āvartate punaḥ | vijñātavyam ataḥ samyak brahma-abhinnatvam ātmanaḥ ||
brahma-bhuta tu sastyai vidvan na avartate puna | vijnatavyam ata samyak brahma-abhinnatvam atmana ||
satyam jñānam anantam brahma viśuddham param svataḥ-siddham | nitya-ānanda-eka-rasam pratyak-abhinnam nirantaram jayati ||
satyam jnanam anantam brahma visuddham param svata-siddham | nitya-ananda-eka-rasam pratyak-abhinnam nirantaram jayati ||
sat idam parama-advaitam svasmāt anyasya vastunaḥ abhāvāt | na hi anyat asti kiñcit | samyak-parama-artha-tattva-bodha-daśāyām ||
sat idam parama-advaitam svasmat anyasya vastuna abhavat | na hi anyat asti kincit | samyak-parama-artha-tattva-bodha-dasayam ||
yat idam sakalam viśvam nānā-rūpam pratītam ajñānāt | tat sarvam brahma eva pratyasta-aśeṣa-bhāvanā-doṣam ||
yat idam sakalam visvam nana-rupam pratitam ajnanat | tat sarvam brahma eva pratyasta-asesa-bhavana-dosam ||
mṛt-kārya-bhūtaḥ api mṛdaḥ na bhinnaḥ kumbhaḥ asti sarvatra tu mṛt-svarūpāt | na kumbha-rūpam pṛthak asti kumbhaḥ kutaḥ mṛṣā kalpita-nāma-mātraḥ ||
mt-karya-bhuta api mda na bhinna kumbha asti sarvatra tu mt-svarupat | na kumbha-rupam pthak asti kumbha kuta msa kalpita-nama-matra ||
kena api mṛt-bhinnatayā svarūpam ghaṭasya saṃdarśayitum na śakyate | ataḥ ghaṭaḥ kalpitaḥ eva mohāt mṛt eva satyam paramārtha-bhūtam ||
kena api mt-bhinnataya svarupam ghatasya sadarsayitum na sakyate | ata ghata kalpita eva mohat mt eva satyam paramartha-bhutam ||
sat-brahma-kāryam sakalam sa-devam tat mātram etat na tataḥ anyat asti | asti iti yaḥ vakti na tasya mohaḥ vinirgataḥ nidritavat prajalpaḥ ||
sat-brahma-karyam sakalam sa-devam tat matram etat na tata anyat asti | asti iti ya vakti na tasya moha vinirgata nidritavat prajalpa ||
brahma eva idam viśvam iti eva vāṇī śrautī brūte atharva-niṣṭhā | variṣṭhā tasmāt etad brahma-mātram hi viśvam na adhiṣṭhānāt bhinna-tā āropitasya ||
brahma eva idam visvam iti eva vani srauti brute atharva-nistha | varistha tasmat etad brahma-matram hi visvam na adhisthanat bhinna-ta aropitasya ||
satyam yadi syāt jagat etat ātmanaḥ ananta-tattva-hāniḥ nigama-apramāṇatā | asatya-vāditvam api īśituḥ syāt na etat trayam sādhu hitam mahātmanām ||
satyam yadi syat jagat etat atmana ananta-tattva-hani nigama-apramanata | asatya-vaditvam api isitu syat na etat trayam sadhu hitam mahatmanam ||
īśvaraḥ vastu-tattva-jñaḥ | na ca aham teṣu avasthitaḥ na ca mat-sthāni bhūtāni iti evam eva vyacīkḷpat ||
isvara vastu-tattva-jna | na ca aham tesu avasthita na ca mat-sthani bhutani iti evam eva vyaciklpat ||
yadi satyam bhavet viśvam suṣuptau upalabhyatām yat na upalabhyate | kiñcit ataḥ asat svapnavat mṛṣā ||
yadi satyam bhavet visvam susuptau upalabhyatam yat na upalabhyate | kincit ata asat svapnavat msa ||
ataḥ pṛthak na asti jagat para-ātmanaḥ pṛthak-pratītiḥ tu mrishaa | guṇa-ādi-vat āropitasya asti kim arthavattā adhiṣṭhānam ābhāti tathā bhrameṇa ||
ata pthak na asti jagat para-atmana pthak-pratiti tu mrishaa | guna-adi-vat aropitasya asti kim arthavatta adhisthanam abhati tatha bhramena ||
bhrāntasya yad-yad bhramataḥ pratītam bhrāmaḥ eva tat-tad rajatam hi śuktiḥ | idantayā brahma sadā eva rūpyate tu āropitam brahmaṇi nāma-mātram ||
bhrantasya yad-yad bhramata pratitam bhrama eva tat-tad rajatam hi sukti | idantaya brahma sada eva rupyate tu aropitam brahmani nama-matram ||
nirasta maayaa krita sarva bhedam nityam sukham niṣkalam aprameyam aruupam | avyaktam anaakhyam avyayam jyotih svayam kimchit idam chakaasti | nirantara aananda rasa svaruupam ||
nirasta maayaa krita sarva bhedam nityam sukham niskalam aprameyam aruupam | avyaktam anaakhyam avyayam jyotih svayam kimchit idam chakaasti | nirantara aananda rasa svaruupam ||
jñātṛ-jñeya-jñāna-śūnyam anantam nirvikalpakam | kevala-akhaṇḍa-cit-mātram param tattvam viduḥ budhāḥ ||
jnat-jneya-jnana-sunyam anantam nirvikalpakam | kevala-akhana-cit-matram param tattvam vidu budha ||
aheyam anupādeyam mano-vācām agocaram aprameyam | anādyantam brahma pūrṇam aham mahaḥ ||
aheyam anupadeyam mano-vacam agocaram aprameyam | anadyantam brahma purnam aham maha ||
aikyam tayoḥ lakshitayoh na vaacyayoh nigadyate | anyonya viruddha dharminoh khadyota bhaanvoh iva raaja bhrityayoh kuupa ambu raashyoh paramaanu mervoh | muhuh ||
aikyam tayo lakshitayoh na vaacyayoh nigadyate | anyonya viruddha dharminoh khadyota bhaanvoh iva raaja bhrityayoh kuupa ambu raashyoh paramaanu mervoh | muhuh ||
tayoḥ virodhaḥ ayam upādhi-kalpitaḥ na vāstavaḥ kaścit upādhiḥ eṣaḥ | īśasya māyā mahat-ādi-kāraṇam jīvasya kāryam śṛṇu pañcakośam ||
tayo virodha ayam upadhi-kalpita na vastava kascit upadhi esa | isasya maya mahat-adi-karanam jivasya karyam snu pancakosam ||
etau upādhī para-jīvayoḥ tayoḥ samyak-nirāse na paraḥ na jīvaḥ | rājyam narendrasya bhaṭasya kheṭakaḥ tayoḥ apohe na bhaṭaḥ na rājā ||
etau upadhi para-jivayo tayo samyak-nirase na para na jiva | rajyam narendrasya bhatasya khetaka tayo apohe na bhata na raja ||
atha ataḥ ādeśaḥ iti śrutiḥ svayam niṣedhati brahmaṇi kalpitam dvayam | śruti-pramāṇa-anugṛhīta-bodhāt tayoḥ nirāsaḥ karaṇīyaḥ eva ||
atha ata adesa iti sruti svayam nisedhati brahmani kalpitam dvayam | sruti-pramana-anughita-bodhat tayo nirasa karaniya eva ||
na idam na idam kalpitatvāt na satyam rajju-dṛṣṭa-vyālavat svapnavat ca | ittham dṛśyam sādhu-yuktyā vyapohya jñeyaḥ paścāt eka-bhāvaḥ tayoḥ yaḥ ||
na idam na idam kalpitatvat na satyam rajju-dsta-vyalavat svapnavat ca | ittham dsyam sadhu-yuktya vyapohya jneya pascat eka-bhava tayo ya ||
tataḥ tu tau lakṣaṇayā su-lakṣyau tayoḥ akhaṇḍa-eka-rasa-tva-siddhaye na alam jahatyā | na tathā ajahatyā kintu ubhaya-artha-ātmikayā eva bhāvyam ||
tata tu tau laksanaya su-laksyau tayo akhana-eka-rasa-tva-siddhaye na alam jahatya | na tatha ajahatya kintu ubhaya-artha-atmikaya eva bhavyam ||
mṛt-kāryam sakalam ghaṭa-ādi satatam mṛn-mātram eva āhitam tadvat saj-janitam sat-ātmakam idam san-mātram eva akhilam yasmāt na asti | sataḥ param kim api tat satyam sa ātmā svayam tasmāt tat tvam asi praśāntam amalam brahma advayam yat param ||
mt-karyam sakalam ghata-adi satatam mn-matram eva ahitam tadvat saj-janitam sat-atmakam idam san-matram eva akhilam yasmat na asti | sata param kim api tat satyam sa atma svayam tasmat tat tvam asi prasantam amalam brahma advayam yat param ||
nidrā-kalpita deśa-kāla-viṣaya-jñātṛ-ādi sarvam yathā mithyā tadvat iha api jāgrati jagat sva-ajñāna-kāryatvataḥ yasmāt evam | idam śarīra-karaṇa-prāṇa-aham-ādi api asat tasmāt tat tvam asi praśāntam amalam brahma advayam yat param ||
nidra-kalpita desa-kala-visaya-jnat-adi sarvam yatha mithya tadvat iha api jagrati jagat sva-ajnana-karyatvata yasmat evam | idam sarira-karana-prana-aham-adi api asat tasmat tat tvam asi prasantam amalam brahma advayam yat param ||
yatra bhrāntyā kalpitam tat viveke tat-tan-mātram na eva tasmāt vibhinnam | svapne naṣṭam svapna-viśvam vicitram svasmāt bhinnam kiṃ nu dṛṣṭam prabodhe ||
yatra bhrantya kalpitam tat viveke tat-tan-matram na eva tasmat vibhinnam | svapne nastam svapna-visvam vicitram svasmat bhinnam ki nu dstam prabodhe ||
jāti-nīti-kula-gotra-dūragam nāma-rūpa-guṇa-doṣa-varjitam deśa-kāla-viṣaya-ativarti yat brahma | tattvam asi | bhāvaya ātmani ||
jati-niti-kula-gotra-duragam nama-rupa-guna-dosa-varjitam desa-kala-visaya-ativarti yat brahma | tattvam asi | bhavaya atmani ||
yat param sakala-vāk-agocaram gocaram vimala-bodha-cakṣuṣaḥ śuddha-cit-ghanam | anādi vastu yat brahma tat tvam asi bhāvaya ātmani ||
yat param sakala-vak-agocaram gocaram vimala-bodha-caksusa suddha-cit-ghanam | anadi vastu yat brahma tat tvam asi bhavaya atmani ||
ṣaḍbhiḥ ūrmibhiḥ ayogi yogi-hṛd-bhāvitam na karaṇaiḥ vibhāvitam buddhi-avedyam anavadyam | asti yat brahma tat tvam asi bhāvaya ātmani ||
sabhi urmibhi ayogi yogi-hd-bhavitam na karanai vibhavitam buddhi-avedyam anavadyam | asti yat brahma tat tvam asi bhavaya atmani ||
bhrānti-kalpita-jagat-kalā-āśrayam sva-āśrayam ca sat-asat-vilakṣaṇam niṣkalam | nirupamānavat hi yat brahma tattvam asi bhāvaya ātmani ||
bhranti-kalpita-jagat-kala-asrayam sva-asrayam ca sat-asat-vilaksanam niskalam | nirupamanavat hi yat brahma tattvam asi bhavaya atmani ||
janma-vṛddhi-pariṇati-apakṣaya-vyādhi-nāśana-vihīnam avyayam viśva-sṛṣṭi-ava-vighāta-kāraṇam | brahma tattvam asi bhāvaya ātmani ||
janma-vddhi-parinati-apaksaya-vyadhi-nasana-vihinam avyayam visva-ssti-ava-vighata-karanam | brahma tattvam asi bhavaya atmani ||
asta-bhedam anapāsta-lakṣaṇam nistaraṅga-jala-rāśi-niścalam nitya-muktam | avibhakta-mūrti yad brahma tattvam asi bhāvaya ātmani ||
asta-bhedam anapasta-laksanam nistaranga-jala-rasi-niscalam nitya-muktam | avibhakta-murti yad brahma tattvam asi bhavaya atmani ||
ekam eva sat aneka-kāraṇam kāraṇa-antara-nirāsya-kāraṇam kārya-kāraṇa-vilakṣaṇam | svayam brahma tat tvam asi bhāvaya ātmani ||
ekam eva sat aneka-karanam karana-antara-nirasya-karanam karya-karana-vilaksanam | svayam brahma tat tvam asi bhavaya atmani ||
nirvikalpakam analpam akṣaram yat kṣara-akṣara-vilakṣaṇam param | nityam avyaya-sukham nirañjanam brahma tattvam asi bhāvaya ātmani ||
nirvikalpakam analpam aksaram yat ksara-aksara-vilaksanam param | nityam avyaya-sukham niranjanam brahma tattvam asi bhavaya atmani ||
yat vibhāti sat anekadhā bhramāt nāma-rūpa-guṇa-vikriyā-ātmanā hemavat | svayam avikriyam sadā brahma tattvam asi bhāvaya ātmani ||
yat vibhati sat anekadha bhramat nama-rupa-guna-vikriya-atmana hemavat | svayam avikriyam sada brahma tattvam asi bhavaya atmani ||
yat ca kāsti an-aparam parāt-param pratyak eka-rasam ātma-lakṣaṇam | satya-cit-sukham anantam avyayam brahma tattvam asi bhāvaya ātmani ||
yat ca kasti an-aparam parat-param pratyak eka-rasam atma-laksanam | satya-cit-sukham anantam avyayam brahma tattvam asi bhavaya atmani ||
uktam artham imam ātmani svayam bhāvayet prathita-yuktibhiḥ dhiyā | saṃśaya-ādi-rahitam kara-ambu-vat tena tattva-nigamaḥ bhaviṣyati ||
uktam artham imam atmani svayam bhavayet prathita-yuktibhi dhiya | sasaya-adi-rahitam kara-ambu-vat tena tattva-nigama bhavisyati ||
saṃbodha-mātram pariśuddha-tattvam vijñāya saṅghe nṛpa-vat ca sainye tad-āśrayaḥ | sva-ātmani sarvadā sthitaḥ vilāpaya brahmaṇi viśva-jātam ||
sabodha-matram parisuddha-tattvam vijnaya sanghe npa-vat ca sainye tad-asraya | sva-atmani sarvada sthita vilapaya brahmani visva-jatam ||
buddhau guhāyām sat-asat-vilakṣaṇam brahma asti satyam param advitīyam | tad-ātmanā yaḥ atra vaset guhāyām punaḥ na tasya aṅga-guhā-praveśaḥ ||
buddhau guhayam sat-asat-vilaksanam brahma asti satyam param advitiyam | tad-atmana ya atra vaset guhayam puna na tasya anga-guha-pravesa ||
jñāte vastuni api balavatī vāsanā anādiḥ eṣā kartā bhoktā api aham iti dṛḍhā yā asya saṃsāra-hetuḥ pratyag-dṛṣṭyā ātmani nivasatā sā apaneyā prayatnāt muktiṃ prāhuḥ | tat iha munayaḥ | vāsanā-tānavaṃ yat ||
jnate vastuni api balavati vasana anadi esa karta bhokta api aham iti dha ya asya sasara-hetu pratyag-dstya atmani nivasata sa apaneya prayatnat mukti prahu | tat iha munaya | vasana-tanava yat ||
aham mama iti yaḥ bhāvaḥ deha-akṣa-ādau an-ātmani | adhyāsaḥ ayam nirastavyaḥ viduṣā sva-ātma-niṣṭhayā ||
aham mama iti ya bhava deha-aksa-adau an-atmani | adhyasa ayam nirastavya vidusa sva-atma-nisthaya ||
jñātvā svaṃ pratyag-ātmānam buddhi-tad-vṛtti-sākṣiṇam saḥ aham iti eva | sad-vṛttyā anātmani ātma-matiṃ jahi ||
jnatva sva pratyag-atmanam buddhi-tad-vtti-saksinam sa aham iti eva | sad-vttya anatmani atma-mati jahi ||
loka-anuvartanam tyaktvā deha-anuvartanam | śāstra-anuvartanam sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
loka-anuvartanam tyaktva deha-anuvartanam | sastra-anuvartanam sva-adhyasa-apanayam kuru ||
loka-vāsanayā jantoḥ śāstra-vāsanayā api ca deha-vāsanayā | jñānam yathāvat na eva jāyate ||
loka-vasanaya janto sastra-vasanaya api ca deha-vasanaya | jnanam yathavat na eva jayate ||
saṃsāra-kārāgṛha-mokṣam icchoḥ ayo-mayīm pāda-nibandha-śṛṅkhalam | vadanti tajjñāḥ paṭu vāsanā-trayam yaḥ asmāt vimuktaḥ samupaiti muktim ||
sasara-karagha-moksam iccho ayo-mayim pada-nibandha-snkhalam | vadanti tajjna patu vasana-trayam ya asmat vimukta samupaiti muktim ||
jala-ādi-saṃsarga-vaśāt prabhūta-durgandha-dhūta agaru-divya-vāsanā saṃgharṣaṇena eva | vibhāti samyak vidhūyamāne sati bāhya-gandhe ||
jala-adi-sasarga-vasat prabhuta-durgandha-dhuta agaru-divya-vasana sagharsanena eva | vibhati samyak vidhuyamane sati bahya-gandhe ||
antaḥ-śrita-ananta-dūra-anta-vāsanā dhūlī-viliptā parama-ātma-vāsanā prajñāti-saṃgharṣaṇataḥ | viśuddhā pratīyate candana-gandhavat sphuṭam ||
anta-srita-ananta-dura-anta-vasana dhuli-vilipta parama-atma-vasana prajnati-sagharsanata | visuddha pratiyate candana-gandhavat sphutam ||
anātma-vāsanā-jālaiḥ | tirobhūta-ātma-vāsanā nitya-ātma-niṣṭhayā teṣām nāśe bhāti svayam sphuṭam ||
anatma-vasana-jalai | tirobhuta-atma-vasana nitya-atma-nisthaya tesam nase bhati svayam sphutam ||
yathā yathā pratyak-avasthitam manaḥ tathā tathā muñcati bāhya-vāsanām | niḥśeṣa-mokṣe sati vāsanānām ātma-anubhūtiḥ pratibandha-śūnyā ||
yatha yatha pratyak-avasthitam mana tatha tatha muncati bahya-vasanam | nisesa-mokse sati vasananam atma-anubhuti pratibandha-sunya ||
sva-ātmani eva sadā sthitvā manaḥ naśyati yoginaḥ vāsanānām kṣayaḥ | ca ataḥ | sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
sva-atmani eva sada sthitva mana nasyati yogina vasananam ksaya | ca ata | sva-adhyasa-apanayam kuru ||
tamaḥ dvābhyām rajaḥ sattvāt sattvam śuddhena naśyati | tasmāt sattvam avaṣṭabhya sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
tama dvabhyam raja sattvat sattvam suddhena nasyati | tasmat sattvam avastabhya sva-adhyasa-apanayam kuru ||
śrutyā yuktyā sva-anubhūtyā jñātvā | sārvātmyam ātmanaḥ kvacit ābhāsataḥ prāpta-sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
srutya yuktya sva-anubhutya jnatva | sarvatmyam atmana kvacit abhasata prapta-sva-adhyasa-apanayam kuru ||
anādāna-visargābhyām īṣat na asti kriyā muneḥ tad-eka-niṣṭhayā | nityam sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
anadana-visargabhyam isat na asti kriya mune tad-eka-nisthaya | nityam sva-adhyasa-apanayam kuru ||
tattvam-asi-ādi-vākya-uttha | brahma-ātma-aikatva-bodhataḥ brahmaṇi ātmatva-dārḍhyāya sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
tattvam-asi-adi-vakya-uttha | brahma-atma-aikatva-bodhata brahmani atmatva-darhyaya sva-adhyasa-apanayam kuru ||
aham-bhāvasya dehe asmin niḥśeṣa-vilaya-avadhi sāvadhānena | yukta-ātmā sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
aham-bhavasya dehe asmin nisesa-vilaya-avadhi savadhanena | yukta-atma sva-adhyasa-apanayam kuru ||
pratītiḥ jīva-jagatoḥ svapnavat bhāti yāvatā | tāvat nirantaram vidvan sva-adhyāsa-apanayam kuru ||
pratiti jiva-jagato svapnavat bhati yavata | tavat nirantaram vidvan sva-adhyasa-apanayam kuru ||
nidrāyāḥ loka-vārtāyāḥ śabda-ādeḥ api vismṛteḥ | kvacit na avasaram dattvā cintaya ātmānam ātmani ||
nidraya loka-vartaya sabda-ade api vismte | kvacit na avasaram dattva cintaya atmanam atmani ||
mātā-pitroḥ mala-udbhūtam mala-māṃsam idam vapuḥ tyaktvā | cāṇḍāla-vat dūram brahmī-bhūya kṛtī bhava ||
mata-pitro mala-udbhutam mala-masam idam vapu tyaktva | canala-vat duram brahmi-bhuya kti bhava ||
ghaṭa-ākāśam mahā-ākāśe iva ātmānam para-ātmani | vilāpya akhaṇḍa-bhāvena tūṣṇīṃ bhava sadā mune ||
ghata-akasam maha-akase iva atmanam para-atmani | vilapya akhana-bhavena tusni bhava sada mune ||
sva-prakāśam adhiṣṭhānam svayam bhūya sad-ātmanā | brahma-aṇḍam api piṇḍa-aṇḍam tyajyatām mala-bhāṇḍa-vat ||
sva-prakasam adhisthanam svayam bhuya sad-atmana | brahma-anam api pina-anam tyajyatam mala-bhana-vat ||
cit-ātmani sadā-ānande deha-ārūḍhām ahaṃ-dhiyam | niveśya liṅgam utsṛjya kevalaḥ bhava sarvadā ||
cit-atmani sada-anande deha-aruham aha-dhiyam | nivesya lingam utsjya kevala bhava sarvada ||
yatra eṣaḥ jagat-ābhāsaḥ darpaṇa-antaḥ puram yathā | tat brahma aham iti jñātvā kṛta-kṛtyaḥ bhaviṣyasi ||
yatra esa jagat-abhasa darpana-anta puram yatha | tat brahma aham iti jnatva kta-ktya bhavisyasi ||
yat satya-bhūtam nija-rūpam ādyam cit-advaya-ānandam arūpam akriyam | tat etya mithyā-vapuḥ utsṛjeta śailūṣavat veṣam upāttam ātmanaḥ ||
yat satya-bhutam nija-rupam adyam cit-advaya-anandam arupam akriyam | tat etya mithya-vapu utsjeta sailusavat vesam upattam atmana ||
sarva-ātmanā dṛśyam idam mṛṣā eva na eva aham-arthaḥ kṣaṇikatva-darśanāt jānāmi ahaṃ sarvam iti pratītiḥ kutaḥ | aham-ādeḥ kṣaṇikasya | sidhyet ||
sarva-atmana dsyam idam msa eva na eva aham-artha ksanikatva-darsanat janami aha sarvam iti pratiti kuta | aham-ade ksanikasya | sidhyet ||
aham-pada-arthaḥ tvam aham-ādi-sākṣī nityam suṣuptau api bhāva-darśanāt | brūte hi ajaḥ nityaḥ iti śrutiḥ svayam tat pratyag-ātmā sat-asat-vilakṣaṇaḥ ||
aham-pada-artha tvam aham-adi-saksi nityam susuptau api bhava-darsanat | brute hi aja nitya iti sruti svayam tat pratyag-atma sat-asat-vilaksana ||
vikāriṇām sarva-vikāra-vettā nitya-avikāraḥ bhavitum samarhati mano-ratha-svapna-suṣuptiṣu | sphuṭam punaḥ punaḥ dṛṣṭam asattvam etayoḥ ||
vikarinam sarva-vikara-vetta nitya-avikara bhavitum samarhati mano-ratha-svapna-susuptisu | sphutam puna puna dstam asattvam etayo ||
ataḥ abhimānam tyaja māṃsa-piṇḍe piṇḍa-abhimānini api buddhi-kalpite | kāla-traya-abādhyam akhaṇḍa-bodham jñātvā svam ātmānam upaihi śāntim ||
ata abhimanam tyaja masa-pine pina-abhimanini api buddhi-kalpite | kala-traya-abadhyam akhana-bodham jnatva svam atmanam upaihi santim ||
tyaja abhimānam kula-gotra-nāma-rūpa-āśrameṣu ārdra-śava-āśriteṣu liṅgasya dharmān api | kartṛtā-ādīn tyaktvā bhava akhaṇḍa-sukha-svarūpaḥ ||
tyaja abhimanam kula-gotra-nama-rupa-asramesu ardra-sava-asritesu lingasya dharman api | kartta-adin tyaktva bhava akhana-sukha-svarupa ||
santi anye pratibandhāḥ puṃsaḥ saṃsāra-hetavaḥ dṛṣṭāḥ teṣām evaṃ mūlam prathama-vikāraḥ | bhavati | ahaṃkāraḥ ||
santi anye pratibandha pusa sasara-hetava dsta tesam eva mulam prathama-vikara | bhavati | ahakara ||
yāvat syāt svasya saṃbandhaḥ ahaṃkāreṇa durātmanā | tāvat na leśa-mātrāpi mukti-vārtā vilakṣaṇā ||
yavat syat svasya sabandha ahakarena duratmana | tavat na lesa-matrapi mukti-varta vilaksana ||
ahaṃkāra-grahāt muktaḥ svarūpam upapadyate candravat vimalaḥ | pūrṇaḥ sadānandaḥ svayaṃ-prabhaḥ ||
ahakara-grahat mukta svarupam upapadyate candravat vimala | purna sadananda svaya-prabha ||
yaḥ vā pure saḥ aham iti pratītaḥ buddhyā prakḷptaḥ tamasā atimūḍhayā | tasya eva niḥśeṣatayā vināśe brahma-ātma-bhāvaḥ pratibandha-śūnyaḥ ||
ya va pure sa aham iti pratita buddhya praklpta tamasa atimuhaya | tasya eva nisesataya vinase brahma-atma-bhava pratibandha-sunya ||
brahma-ānanda-nidhiḥ mahā-balavatā ahaṃkāra-ghora-ahinā saṃveṣṭya ātmani rakṣyate guṇa-mayaiḥ caṇḍaiḥ tribhiḥ mastakaiḥ | vijñāna-ākhya-mahā-asinā śruti-matā vicchidya śīrṣa-trayam nirmūlya ahim imam nidhiṃ sukha-karam dhīraḥ anubhoktuṃ kṣamaḥ ||
brahma-ananda-nidhi maha-balavata ahakara-ghora-ahina savestya atmani raksyate guna-mayai canai tribhi mastakai | vijnana-akhya-maha-asina sruti-mata vicchidya sirsa-trayam nirmulya ahim imam nidhi sukha-karam dhira anubhoktu ksama ||
yāvadvā yat-kiñcit viṣa-doṣa-sphūrtiḥ asti cet dehe | katham ārogyāya bhavet tadvat ahantā api yoginaḥ muktyai ||
yavadva yat-kincit visa-dosa-sphurti asti cet dehe | katham arogyaya bhavet tadvat ahanta api yogina muktyai ||
ahamaḥ atyanta-nivṛttyā | tat-kṛta-nānā-vikalpa-saṃhṛtyā pratyak-tattva-vivekāt idam aham asmi iti vindate tattvam ||
ahama atyanta-nivttya | tat-kta-nana-vikalpa-sahtya pratyak-tattva-vivekat idam aham asmi iti vindate tattvam ||
ahaṃkāre kartari aham iti matim muñca sahasā vikāra-ātmani ātma-pratiphala-juṣi sva-sthiti-muṣi | yad-adhyāsāt prāptā jani-mṛti-jarā-duḥkha-bahulā pratīcaḥ cin-mūrteḥ tava sukha-tanoḥ saṃsṛtiḥ iyam ||
ahakare kartari aham iti matim munca sahasa vikara-atmani atma-pratiphala-jusi sva-sthiti-musi | yad-adhyasat prapta jani-mti-jara-dukha-bahula pratica cin-murte tava sukha-tano sasti iyam ||
sadā-eka-rūpasya cit-ātmanaḥ vibhoḥ ānanda-mūrteḥ anavadya-kīrteḥ | na eva anyathā kva api avikāriṇaḥ te vinā aham-adhyāsam amuṣya saṃsṛtiḥ ||
sada-eka-rupasya cit-atmana vibho ananda-murte anavadya-kirte | na eva anyatha kva api avikarina te vina aham-adhyasam amusya sasti ||
tasmāt ahaṃkāram imam sva-śatrum bhoktuḥ gale kaṇṭakavat pratītam vicchidya | vijñāna-mahā-asinā sphuṭam bhuṅkṣva ātma-sāmrājya-sukham yathā-iṣṭam ||
tasmat ahakaram imam sva-satrum bhoktu gale kantakavat pratitam vicchidya | vijnana-maha-asina sphutam bhunksva atma-samrajya-sukham yatha-istam ||
tataḥ aham-ādeḥ vinivartya vṛttim saṃtyakta-rāgaḥ paramārtha-lābhāt tūṣṇīm | samāssva ātma-sukha-anubhūtyā pūrṇa-ātmanā brahmaṇi nirvikalpaḥ ||
tata aham-ade vinivartya vttim satyakta-raga paramartha-labhat tusnim | samassva atma-sukha-anubhutya purna-atmana brahmani nirvikalpa ||
samūla-kṛttaḥ api mahān aham punaḥ vyullekhitaḥ syāt yadi cetasā kṣaṇam | saṃjīvya vikṣepa-śatam karoti nabhasvatā prāvṛṣi vāridaḥ yathā ||
samula-ktta api mahan aham puna vyullekhita syat yadi cetasa ksanam | sajivya viksepa-satam karoti nabhasvata pravsi varida yatha ||
nigṛhya śatroḥ ahamaḥ avakāśaḥ kvacit na deyaḥ viṣaya-anucintayā sa eva | saṃjīvana-hetuḥ asya | prakṣīṇa-jambīra-taroḥ iva ambu ||
nighya satro ahama avakasa kvacit na deya visaya-anucintaya sa eva | sajivana-hetu asya | praksina-jambira-taro iva ambu ||
deha-ātmanā saṃsthitaḥ eva kāmī vilakṣaṇaḥ kāmayitā | kathaṃ syāt ataḥ artha-sandhāna-paratvam eva bheda-prasaktyā bhava-bandha-hetuḥ ||
deha-atmana sasthita eva kami vilaksana kamayita | katha syat ata artha-sandhana-paratvam eva bheda-prasaktya bhava-bandha-hetu ||
kārya-pravardhanāt bīja-pravṛddhiḥ paridṛśyate kārya-nāśāt | bīja-nāśaḥ tasmāt kāryaṃ nirodhayet ||
karya-pravardhanat bija-pravddhi paridsyate karya-nasat | bija-nasa tasmat karya nirodhayet ||
vāsanā-vṛddhitaḥ kāryam kārya-vṛddhyā ca vāsanā vardhate | sarvathā puṃsaḥ saṃsāraḥ na nivartate ||
vasana-vddhita karyam karya-vddhya ca vasana vardhate | sarvatha pusa sasara na nivartate ||
saṃsāra-bandha-vicchittyai tad-dvayam pradahet yatiḥ vāsanā-vṛddhiḥ | etābhyām cintayā kriyayā bahiḥ ||
sasara-bandha-vicchittyai tad-dvayam pradahet yati vasana-vddhi | etabhyam cintaya kriyaya bahi ||
sarvatra sarvatah sarva brahma maatra avalokanaiih sat bhaava vaasanaa daardhyaat | tat trayam layam ashnute ||
sarvatra sarvatah sarva brahma maatra avalokanaiih sat bhaava vaasanaa daardhyaat | tat trayam layam ashnute ||
kriyā-nāśe | bhavet cintā-nāśaḥ asmāt vāsanā-kṣayaḥ vāsanā-prakṣayaḥ mokṣaḥ sā jīvan-muktiḥ iṣyate ||
kriya-nase | bhavet cinta-nasa asmat vasana-ksaya vasana-praksaya moksa sa jivan-mukti isyate ||
sad-vāsanā-sphūrti-vijṛmbhaṇe sati hi asau vilīnā api aham-ādi-vāsanā | ati-prakṛṣṭā api aruṇa-prabhāyām vilīyate sādhu yathā tamisrā ||
sad-vasana-sphurti-vijmbhane sati hi asau vilina api aham-adi-vasana | ati-praksta api aruna-prabhayam viliyate sadhu yatha tamisra ||
tamaḥ tamaḥ-kāryam anartha-jālam na dṛśyate sati udite dineśe | tathā advaya-ānanda-rasa-anubhūtau na vā asti bandhaḥ na ca duḥkha-gandhaḥ ||
tama tama-karyam anartha-jalam na dsyate sati udite dinese | tatha advaya-ananda-rasa-anubhutau na va asti bandha na ca dukha-gandha ||
dṛśyam pratītam pravilāpayan san sat-mātram ānanda-ghanam vibhāvayan samāhitaḥ san bahiḥ antaram vā | kālam nayethāḥ | sati karma-bandhe ||
dsyam pratitam pravilapayan san sat-matram ananda-ghanam vibhavayan samahita san bahi antaram va | kalam nayetha | sati karma-bandhe ||
pramādaḥ brahma-niṣṭhāyām na kartavyaḥ kadācana | pramādaḥ mṛtyuḥ iti āha bhagavān brahmaṇaḥ sutaḥ ||
pramada brahma-nisthayam na kartavya kadacana | pramada mtyu iti aha bhagavan brahmana suta ||
na pramādāt anarthaḥ anyaḥ jñāninaḥ sva-svarūpataḥ | tataḥ mohaḥ tataḥ ahaṃ-dhīḥ tataḥ bandhaḥ tataḥ vyathā ||
na pramadat anartha anya jnanina sva-svarupata | tata moha tata aha-dhi tata bandha tata vyatha ||
viṣaya-abhimukham dṛṣṭvā vidvāṃsam api vismṛtiḥ | vikṣepayati dhī-doṣaiḥ yoṣā jāram iva priyam ||
visaya-abhimukham dstva vidvasam api vismti | viksepayati dhi-dosai yosa jaram iva priyam ||
yathā apakṛṣṭam śaivālam kṣaṇa-mātram na tiṣṭhati | āvṛṇoti tathā māyā prājñam vā api parāṅ-mukham ||
yatha apakstam saivalam ksana-matram na tisthati | avnoti tatha maya prajnam va api paran-mukham ||
lakṣya-cyutam ced yadi cittam īṣat bahir-mukham sannipatet tatas tataḥ | pramādataḥ pracyuta-keli-kandukaḥ sopāna-paṅktau patitaḥ yathā tathā ||
laksya-cyutam ced yadi cittam isat bahir-mukham sannipatet tatas tata | pramadata pracyuta-keli-kanduka sopana-panktau patita yatha tatha ||
viṣayeṣu āviśat cetaḥ | saṃkalpayati tad-guṇān samyak-saṃkalpanāt kāmaḥ kāmāt puṃsaḥ pravartanam ||
visayesu avisat ceta | sakalpayati tad-gunan samyak-sakalpanat kama kamat pusa pravartanam ||
ataḥ pramādāt na paraḥ asti mṛtyuḥ vivekinaḥ brahmavidaḥ samādhau | samāhitaḥ siddhim upaiti samyak samāhita-ātmā bhava sāvadhānaḥ ||
ata pramadat na para asti mtyu vivekina brahmavida samadhau | samahita siddhim upaiti samyak samahita-atma bhava savadhana ||
tataḥ svarūpa-vibhraṃśaḥ vibhraṣṭaḥ tu patati adhaḥ | patitasya vinā nāśam punaḥ na ārohaḥ īkṣyate ||
tata svarupa-vibhrasa vibhrasta tu patati adha | patitasya vina nasam puna na aroha iksyate ||
saṅkalpam varjayet tasmāt sarva-anarthasya kāraṇam jīvataḥ yasya kaivalyam | videhe saḥ ca kevalaḥ yat kiñcit paśyataḥ bhedam bhayam brūte yajuḥ-śrutiḥ ||
sankalpam varjayet tasmat sarva-anarthasya karanam jivata yasya kaivalyam | videhe sa ca kevala yat kincit pasyata bhedam bhayam brute yaju-sruti ||
yadā kadā vāpi vipaścit eṣaḥ brahmaṇi anante api aṇu-mātra-bhedam paśyati atha amuṣya bhayam tat eva yat vīkṣitam | bhinna-tayā | pramādāt ||
yada kada vapi vipascit esa brahmani anante api anu-matra-bhedam pasyati atha amusya bhayam tat eva yat viksitam | bhinna-taya | pramadat ||
śruti-smṛti-nyāya-śataiḥ niṣiddhe dṛśye atra yaḥ sva-ātma-matim karoti | upaiti duḥkha-upari duḥkha-jātam niṣiddha-kartā saḥ malimlucaḥ yathā ||
sruti-smti-nyaya-satai nisiddhe dsye atra ya sva-atma-matim karoti | upaiti dukha-upari dukha-jatam nisiddha-karta sa malimluca yatha ||
satya-abhisandhāna-rataḥ vimuktaḥ mahattvam ātmīyam upaiti nityam | mithyā-abhisandhāna-rataḥ tu naśyet dṛṣṭam tat etat yat a-caura-caurayoḥ ||
satya-abhisandhana-rata vimukta mahattvam atmiyam upaiti nityam | mithya-abhisandhana-rata tu nasyet dstam tat etat yat a-caura-caurayo ||
yatiḥ asat-anusandhim bandha-hetum vihāya svayam aham asmi iti ātma-dṛṣṭyā eva tiṣṭhet | sukhayati nanu niṣṭhā brahmaṇi sva-anubhūtyā harati parama-vidyā-kārya-duḥkham pratītam ||
yati asat-anusandhim bandha-hetum vihaya svayam aham asmi iti atma-dstya eva tisthet | sukhayati nanu nistha brahmani sva-anubhutya harati parama-vidya-karya-dukham pratitam ||
bāhya-anusandhiḥ parivardhayed phalam dur-vāsanām eva tatastataḥ adhikām | jñātvā vivekaiḥ parihṛtya bāhyam sva-ātma-anusandhim vidadhīta nityam ||
bahya-anusandhi parivardhayed phalam dur-vasanam eva tatastata adhikam | jnatva vivekai parihtya bahyam sva-atma-anusandhim vidadhita nityam ||
bāhye niruddhe manasaḥ prasannatā manaḥ-prasāde paramātma-darśanam | tasmin sudṛṣṭe bhava-bandha-nāśaḥ bahir-nirodhaḥ padavī vimukteḥ ||
bahye niruddhe manasa prasannata mana-prasade paramatma-darsanam | tasmin sudste bhava-bandha-nasa bahir-nirodha padavi vimukte ||
kaḥ paṇḍitaḥ san sat-asat-vivekī śruti-pramāṇaḥ parama-artha-darśī jānan hi | kuryāt asataḥ avalambam sva-pāta-hetoḥ śiśu-vat mumukṣuḥ ||
ka panita san sat-asat-viveki sruti-pramana parama-artha-darsi janan hi | kuryat asata avalambam sva-pata-heto sisu-vat mumuksu ||
dehādi-saṃsaktimataḥ na muktiḥ muktasya dehādi-abhimati-abhāvaḥ | suptasya no jāgaraṇam na jāgrataḥ svapnaḥ tayoḥ bhinna-guṇa-āśrayatvāt ||
dehadi-sasaktimata na mukti muktasya dehadi-abhimati-abhava | suptasya no jagaranam na jagrata svapna tayo bhinna-guna-asrayatvat ||
antaḥ-bahiḥ svam sthira-jaṅgameṣu jñātvā ātmanā ādhāratayā vilokya | tyakta-akhila-upādhiḥ akhaṇḍa-rūpaḥ pūrṇa-ātmanā yaḥ sthitaḥ eṣaḥ muktaḥ ||
anta-bahi svam sthira-jangamesu jnatva atmana adharataya vilokya | tyakta-akhila-upadhi akhana-rupa purna-atmana ya sthita esa mukta ||
sarva-ātmanā bandha-vimukti-hetuḥ sarva-ātma-bhāvāt na paraḥ asti kaścit dṛśya-āgrahe sati upapadyate asau sarva-ātma-bhāvaḥ | asya | sadā ātma-niṣṭhayā ||
sarva-atmana bandha-vimukti-hetu sarva-atma-bhavat na para asti kascit dsya-agrahe sati upapadyate asau sarva-atma-bhava | asya | sada atma-nisthaya ||
dṛśyasya agrahaṇam kathaṃ nu ghaṭate deha-ātmanā tiṣṭhataḥ bāhya-artha-anubhava-prasakta-manasaḥ tat-tat-kriyāṃ kurvataḥ saṃnyasta-akhila-dharma-karma-viṣayaiḥ | nitya-ātma-niṣṭhā-aparaiḥ tattvajñaiḥ karaṇīyam ātmani sadā ānanda-icchubhiḥ yatnataḥ ||
dsyasya agrahanam katha nu ghatate deha-atmana tisthata bahya-artha-anubhava-prasakta-manasa tat-tat-kriya kurvata sanyasta-akhila-dharma-karma-visayai | nitya-atma-nistha-aparai tattvajnai karaniyam atmani sada ananda-icchubhi yatnata ||
sarva-ātma-siddhaye bhikṣoḥ kṛta-śravaṇa-karmaṇaḥ samādhim | vidadhāti eṣā śrutiḥ śāntaḥ dāntaḥ iti ||
sarva-atma-siddhaye bhikso kta-sravana-karmana samadhim | vidadhati esa sruti santa danta iti ||
ārūḍha-śakteḥ ahamaḥ vināśaḥ kartum na śakyaḥ sahasā api paṇḍitaiḥ | ye nirvikalpa-ākhya-samādhi-niścalāḥ tān antarā ananta-bhavāḥ hi vāsanāḥ ||
aruha-sakte ahama vinasa kartum na sakya sahasa api panitai | ye nirvikalpa-akhya-samadhi-niscala tan antara ananta-bhava hi vasana ||
aham-buddhyā eva mohinyā yojayitvā āvṛteḥ-balāt | vikṣepa-śaktiḥ puruṣam vikṣepayati tad-guṇaiḥ ||
aham-buddhya eva mohinya yojayitva avte-balat | viksepa-sakti purusam viksepayati tad-gunai ||
vikṣepa-śakti-vijayaḥ viṣamaḥ vidhātum niḥśeṣam āvaraṇa-śakti-nivṛtti-abhāve dṛg-dṛśyayoḥ sphuṭa-payoja-lavat-vibhāge naśyet tat āvaraṇam | ātmani ca svabhāvāt niḥsaṃśayena bhavati pratibandha-śūnyaḥ vikṣepaṇam na hi tadā yadi cet mṛṣā-arthe ||
viksepa-sakti-vijaya visama vidhatum nisesam avarana-sakti-nivtti-abhave dg-dsyayo sphuta-payoja-lavat-vibhage nasyet tat avaranam | atmani ca svabhavat nisasayena bhavati pratibandha-sunya viksepanam na hi tada yadi cet msa-arthe ||
samyak-vivekaḥ sphuṭa-bodha-janyaḥ vibhajya dṛk-dṛśya-padārtha-tattvam | chinatti māyā-kṛta-moha-bandham yasmāt vimuktaḥ tu punaḥ na saṃsṛtiḥ ||
samyak-viveka sphuta-bodha-janya vibhajya dk-dsya-padartha-tattvam | chinatti maya-kta-moha-bandham yasmat vimukta tu puna na sasti ||
para-avara-ekatva-viveka-vahniḥ dahati avidyā-gahanam hi aśeṣam kiṃ syāt | punaḥ saṃsaraṇasya bījam advaita-bhāvam samupeyuṣaḥ asya ||
para-avara-ekatva-viveka-vahni dahati avidya-gahanam hi asesam ki syat | puna sasaranasya bijam advaita-bhavam samupeyusa asya ||
āvaraṇasya nivṛttiḥ | bhavati hi samyak-padārtha-darśanataḥ mithyā-jñāna-vināśaḥ tat-vikṣepa-janita-duḥkha-nivṛttiḥ ||
avaranasya nivtti | bhavati hi samyak-padartha-darsanata mithya-jnana-vinasa tat-viksepa-janita-dukha-nivtti ||
etat tritayam dṛṣṭam samyak rajju-svarūpa-vijñānāt tasmāt | vastu-satattvam jñātavyam bandha-muktaye viduṣā ||
etat tritayam dstam samyak rajju-svarupa-vijnanat tasmat | vastu-satattvam jnatavyam bandha-muktaye vidusa ||
tataḥ vikaaraah prakṛteḥ aham mukhaa deha avasaanaa vishayaah ca sarve kshane | anyathaa bhaavitayaa hi amiishaam asattvam ātmā tu kadāpi na anyathā | bhrama svapna manorathesu ||
tata vikaaraah prakte aham mukhaa deha avasaanaa vishayaah ca sarve kshane | anyathaa bhaavitayaa hi amiishaam asattvam atma tu kadapi na anyatha | bhrama svapna manorathesu ||
nitya-advaya-akhaṇḍa-cit-eka-rūpaḥ buddhi-ādi-sākṣī sat-asat-vilakṣaṇaḥ | ahaṃ-pada-pratyaya-lakṣita-arthaḥ pratyakṣa-ānanda-ghanaḥ para-ātmā ||
nitya-advaya-akhana-cit-eka-rupa buddhi-adi-saksi sat-asat-vilaksana | aha-pada-pratyaya-laksita-artha pratyaksa-ananda-ghana para-atma ||
itthaṃ vipaścit sad-asad vibhajya niścitya tattvam nija-bodha-dṛṣṭyā | jñātvā svam ātmānam akhaṇḍa-bodham tebhyaḥ vimuktaḥ svayam eva śāmyati ||
ittha vipascit sad-asad vibhajya niscitya tattvam nija-bodha-dstya | jnatva svam atmanam akhana-bodham tebhya vimukta svayam eva samyati ||
ajñāna-hṛdaya-grantheḥ niḥśeṣa-vilayaḥ tadā samādhinā | avikalpena yat advaita-ātma-darśanam ||
ajnana-hdaya-granthe nisesa-vilaya tada samadhina | avikalpena yat advaita-atma-darsanam ||
tvam-aham-idam-iti iyam kalpanā buddhi-doṣāt prabhavati parama-ātmani advaye nirviśeṣe pravilasati samādhau asya sarvaḥ vikalpaḥ | vilayanam upagacchet | vastu-tattva-avadhṛtyā ||
tvam-aham-idam-iti iyam kalpana buddhi-dosat prabhavati parama-atmani advaye nirvisese pravilasati samadhau asya sarva vikalpa | vilayanam upagacchet | vastu-tattva-avadhtya ||
śāntaḥ dāntaḥ param-uparataḥ kṣānti-yuktaḥ samādhiṃ kurvan nityaṃ kalayati yatiḥ svasya sarva-ātma-bhāvam | tena avidyā-timira-janitān sādhu dagdhvā vikalpān brahma-ākṛtyā nivasati sukham niṣkriyaḥ nirvikalpaḥ ||
santa danta param-uparata ksanti-yukta samadhi kurvan nitya kalayati yati svasya sarva-atma-bhavam | tena avidya-timira-janitan sadhu dagdhva vikalpan brahma-aktya nivasati sukham niskriya nirvikalpa ||
samāhitāḥ ye pravilāpya bāhyam śrotra-ādi cetaḥ svam aham | cit-ātmani ta eva muktāḥ bhava-pāśa-bandhaiḥ na anye tu pārokṣya-kathā-abhidhāyinaḥ ||
samahita ye pravilapya bahyam srotra-adi ceta svam aham | cit-atmani ta eva mukta bhava-pasa-bandhai na anye tu paroksya-katha-abhidhayina ||
upādhi-bhedāt svayam eva bhidyate ca upādhi-apohe svayam eva kevalaḥ | tasmāt upādheḥ vilayāya vidvān vaset sadā a-kalpa-samādhi-niṣṭhayā ||
upadhi-bhedat svayam eva bhidyate ca upadhi-apohe svayam eva kevala | tasmat upadhe vilayaya vidvan vaset sada a-kalpa-samadhi-nisthaya ||
sati saktaḥ naraḥ yāti sad-bhāvam hi eka-niṣṭhayā | kīṭakaḥ bhramaraṃ dhyāyan bhramaratvāya kalpate ||
sati sakta nara yati sad-bhavam hi eka-nisthaya | kitaka bhramara dhyayan bhramaratvaya kalpate ||
kriyā-antara-āsaktim apāsya kīṭakaḥ dhyāyan alitvam hi ali-bhāvam ṛcchati | tathā eva yogī param-ātma-tattvam dhyātvā samāyāti tad-eka-niṣṭhayā ||
kriya-antara-asaktim apasya kitaka dhyayan alitvam hi ali-bhavam cchati | tatha eva yogi param-atma-tattvam dhyatva samayati tad-eka-nisthaya ||
atīva sūkṣmam paramātma-tattvam na sthūla-dṛṣṭyā pratipattum arhati samādhinā | atyanta-su-sūkṣma-vṛttyā jñātavyam āryaiḥ atiśuddha-buddhibhiḥ ||
ativa suksmam paramatma-tattvam na sthula-dstya pratipattum arhati samadhina | atyanta-su-suksma-vttya jnatavyam aryai atisuddha-buddhibhi ||
yathā suvarṇam puṭa-pāka-śodhitam tyaktvā malam sva-ātma-guṇam samṛcchati | tathā manaḥ sattva-rajas-tamo-malam dhyānena santyajya sameti tattvam ||
yatha suvarnam puta-paka-sodhitam tyaktva malam sva-atma-gunam samcchati | tatha mana sattva-rajas-tamo-malam dhyanena santyajya sameti tattvam ||
nirantara-abhyāsa-vaśāt tat ittham pakvam manaḥ brahmaṇi līyate yadā | tadā samādhiḥ savikalpa-varjitaḥ svataḥ advaya-ānanda-rasa-anubhāvakaḥ ||
nirantara-abhyasa-vasat tat ittham pakvam mana brahmani liyate yada | tada samadhi savikalpa-varjita svata advaya-ananda-rasa-anubhavaka ||
samādhinā anena samasta-vāsanā-grantheḥ vināśaḥ akhila-karma-nāśaḥ antaḥ bahiḥ | sarvataḥ eva sarvadā svarūpa-visphūrtiḥ ayatnataḥ syāt ||
samadhina anena samasta-vasana-granthe vinasa akhila-karma-nasa anta bahi | sarvata eva sarvada svarupa-visphurti ayatnata syat ||
śruteḥ śata-guṇam | vidyāt mananam mananāt api nididhyāsam lakṣa-guṇam anantam nirvikalpakam ||
srute sata-gunam | vidyat mananam mananat api nididhyasam laksa-gunam anantam nirvikalpakam ||
nirvikalpaka-samādhinā sphuṭam brahma-tattvam avagamyate dhruvam | na anyathā calatayā mano-gateḥ pratyaya-antara-vimiśritam bhavet ||
nirvikalpaka-samadhina sphutam brahma-tattvam avagamyate dhruvam | na anyatha calataya mano-gate pratyaya-antara-vimisritam bhavet ||
ataḥ samādhatsva yata-indriyaḥ san nirantaram śānta-manāḥ pratīci | vidhvaṃsaya dhvāntam anādi-avidyayā kṛtam sat-ekatva-vilokanena ||
ata samadhatsva yata-indriya san nirantaram santa-mana pratici | vidhvasaya dhvantam anadi-avidyaya ktam sat-ekatva-vilokanena ||
yogasya prathama-dvāram vāk-nirodhaḥ aparigrahaḥ nirāśā | ca nirīhā ca nityam ekānta-śīlatā ||
yogasya prathama-dvaram vak-nirodha aparigraha nirasa | ca niriha ca nityam ekanta-silata ||
ekānta-sthitiḥ indriya-uparamaṇe hetuḥ damaḥ cetasaḥ saṃrodhe karaṇam śamena vilayaṃ yāyāt ahaṃ-vāsanā | tena ānanda-rasa-anubhūtiḥ acalā brāhmī sadā yoginaḥ tasmāt citta-nirodhaḥ eva satataṃ kāryaḥ prayatnaḥ muneḥ ||
ekanta-sthiti indriya-uparamane hetu dama cetasa sarodhe karanam samena vilaya yayat aha-vasana | tena ananda-rasa-anubhuti acala brahmi sada yogina tasmat citta-nirodha eva satata karya prayatna mune ||
vācam niyaccha ātmani tam niyaccha buddhau dhiyam yaccha | buddhi-sākṣiṇi tam ca api pūrṇa-ātmani nirvikalpe vilāpya śāntim paramām bhajasva ||
vacam niyaccha atmani tam niyaccha buddhau dhiyam yaccha | buddhi-saksini tam ca api purna-atmani nirvikalpe vilapya santim paramam bhajasva ||
deha-prāṇa-indriya-mano-buddhi-ādibhiḥ upādhibhiḥ yaiḥ yaiḥ | vṛtteḥ samāyogaḥ tat-tad-bhāvaḥ asya yoginaḥ ||
deha-prana-indriya-mano-buddhi-adibhi upadhibhi yai yai | vtte samayoga tat-tad-bhava asya yogina ||
tat-nivṛttyā muneḥ samyak sarva-uparamaṇam | sukham saṃdṛśyate sadā-ānanda-rasa-anubhava-viplavaḥ ||
tat-nivttya mune samyak sarva-uparamanam | sukham sadsyate sada-ananda-rasa-anubhava-viplava ||
antaḥ-tyāgaḥ bahiḥ-tyāgaḥ viraktasya eva yujyate | tyajati antar-bahiḥ-saṅgam viraktaḥ tu mumukṣayā ||
anta-tyaga bahi-tyaga viraktasya eva yujyate | tyajati antar-bahi-sangam virakta tu mumuksaya ||
bahiḥ tu viṣayaiḥ saṅgam tathā antaḥ aham-ādibhiḥ viraktaḥ eva | śaknoti tyaktum | brahmaṇi niṣṭhitaḥ ||
bahi tu visayai sangam tatha anta aham-adibhi virakta eva | saknoti tyaktum | brahmani nisthita ||
vairāgya-bodhau puruṣasya pakṣivat pakṣau vijānīhi | vicakṣaṇa tvam vimukti-saudha-agra-latā-adhirohaṇam tābhyām vinā na anyatareṇa sidhyati ||
vairagya-bodhau purusasya paksivat paksau vijanihi | vicaksana tvam vimukti-saudha-agra-lata-adhirohanam tabhyam vina na anyatarena sidhyati ||
atyanta-vairāgyavataḥ samādhiḥ samāhitasya eva dṛḍha-prabodhaḥ prabuddha-tattvasya hi | bandha-muktiḥ mukta-ātmanaḥ nitya-sukha-anubhūtiḥ ||
atyanta-vairagyavata samadhi samahitasya eva dha-prabodha prabuddha-tattvasya hi | bandha-mukti mukta-atmana nitya-sukha-anubhuti ||
vairāgyāt na paraṃ sukhasya janakam paśyāmi vaśya-ātmanaḥ tat cet śuddhatara-ātma-bodha-sahitam sva-rājya-sāmrājya-dhuk etat dvāram | ajasram-ukti-yuvateḥ yasmāt tvam asmāt param sarvatra aspṛhayā sadā ātmani sadā prajñāṃ kuru śreyase ||
vairagyat na para sukhasya janakam pasyami vasya-atmana tat cet suddhatara-atma-bodha-sahitam sva-rajya-samrajya-dhuk etat dvaram | ajasram-ukti-yuvate yasmat tvam asmat param sarvatra asphaya sada atmani sada prajna kuru sreyase ||
āśāṃ chindhi viṣopameṣu viṣayeṣu eṣā eva mṛtyoḥ kṛtiḥ tyaktvā jāti-kula-āśrameṣu abhimatim muñca atidūrāt kriyāḥ deha-ādau avasati | tyaja ātma-dhiṣaṇām prajñāṃ kuruṣva ātmani tvam draṣṭā asi amanaḥ asi nirdvaya-param brahma asi yad vastutaḥ ||
asa chindhi visopamesu visayesu esa eva mtyo kti tyaktva jati-kula-asramesu abhimatim munca atidurat kriya deha-adau avasati | tyaja atma-dhisanam prajna kurusva atmani tvam drasta asi amana asi nirdvaya-param brahma asi yad vastuta ||
lakṣye brahmaṇi mānasam dṛḍhataram saṃsthāpya bāhya-indriyam sva-sthāne viniveśya niścala-tanuḥ ca upekṣya deha-sthitim | brahma-ātma-aikyam upetya tat-māyatayā ca akhaṇḍa-vṛttyā aniśam brahma-ānanda-rasam piba ātmani mudā śūnyaiḥ kim anyaiḥ bhṛśam ||
laksye brahmani manasam dhataram sasthapya bahya-indriyam sva-sthane vinivesya niscala-tanu ca upeksya deha-sthitim | brahma-atma-aikyam upetya tat-mayataya ca akhana-vttya anisam brahma-ananda-rasam piba atmani muda sunyai kim anyai bhsam ||
anātma-cintanam tyaktvā kaśmalam duḥkha-kāraṇam cintaya | ātmānam | ānanda-rūpam yat mukti-kāraṇam ||
anatma-cintanam tyaktva kasmalam dukha-karanam cintaya | atmanam | ananda-rupam yat mukti-karanam ||
eṣaḥ svayaṃ-jyotiḥ aśeṣa-sākṣī vijñāna-kośaḥ vilasati ajasram | lakṣyam vidhāya enam asat-vilakṣaṇam akhaṇḍa-vṛttyā ātmatayā anubhāvaya ||
esa svaya-jyoti asesa-saksi vijnana-kosa vilasati ajasram | laksyam vidhaya enam asat-vilaksanam akhana-vttya atmataya anubhavaya ||
etam acchinnayā vṛttyā pratyaya-antara-śūnyayā ullekhayan | vijānīyāt sva-svarūpatayā sphuṭam ||
etam acchinnaya vttya pratyaya-antara-sunyaya ullekhayan | vijaniyat sva-svarupataya sphutam ||
atra ātmatvam dṛḍhī-kurvan aham-ādiṣu saṃtyajan | udāsīnatayā teṣu tiṣṭhet sphuṭa-ghaṭa-ādivat ||
atra atmatvam dhi-kurvan aham-adisu satyajan | udasinataya tesu tisthet sphuta-ghata-adivat ||
viśuddham antaḥkaraṇam svarūpe niveśya sākṣiṇi avabodha-mātre śanaiḥ śanaiḥ | niścalatām upānayan pūrṇam svam eva anu-vilokayet tataḥ ||
visuddham antakaranam svarupe nivesya saksini avabodha-matre sanai sanai | niscalatam upanayan purnam svam eva anu-vilokayet tata ||
deha-indriya-prāṇa-manaḥ-aham-ādibhiḥ sva-ajñāna-kḷptaiḥ akhilaiḥ upādhibhiḥ vimuktam ātmānam | akhaṇḍa-rūpam | pūrṇam mahā-ākāśam iva avalokayet ||
deha-indriya-prana-mana-aham-adibhi sva-ajnana-klptai akhilai upadhibhi vimuktam atmanam | akhana-rupam | purnam maha-akasam iva avalokayet ||
ghaṭa-kalaśa-kusūla-sūci-mukhyaiḥ gaganam upādhi-śataiḥ vimuktam ekam bhavati na vividham | tathā eva śuddham param aham-ādi-vimuktam ekam eva ||
ghata-kalasa-kusula-suci-mukhyai gaganam upadhi-satai vimuktam ekam bhavati na vividham | tatha eva suddham param aham-adi-vimuktam ekam eva ||
brahmādi-stamba-paryantāḥ mṛṣā-mātrāḥ upādhayaḥ tataḥ | pūrṇam svam ātmānam paśyet eka-ātmanā sthitam ||
brahmadi-stamba-paryanta msa-matra upadhaya tata | purnam svam atmanam pasyet eka-atmana sthitam ||
yatra bhrāntyā kalpitam tat viveke tat-tan-mātram na eva tasmāt vibhinnam | bhrānteḥ nāśe bhāti dṛṣṭā hi tattvam rajjuḥ tadvat viśvam ātma-svarūpam ||
yatra bhrantya kalpitam tat viveke tat-tan-matram na eva tasmat vibhinnam | bhrante nase bhati dsta hi tattvam rajju tadvat visvam atma-svarupam ||
svayaṃ brahmā svayaṃ viṣṇuḥ svayam indraḥ | svayaṃ śivaḥ svayaṃ viśvam idaṃ sarvam svasmāt anyat na kiñcana ||
svaya brahma svaya visnu svayam indra | svaya siva svaya visvam ida sarvam svasmat anyat na kincana ||
antaḥ svayam ca api bahiḥ svayam svayaṃ purastāt svayam eva paścāt | svayaṃ hi āvācyām svayam api udīcyām tathā upariṣṭāt svayam api adhastāt ||
anta svayam ca api bahi svayam svaya purastat svayam eva pascat | svaya hi avacyam svayam api udicyam tatha uparistat svayam api adhastat ||
taraṅga-phena-bhrama-budbuda-ādi sarvam svarūpeṇa jalam yathā tathā cit eva deha-ādi | aham-antam etat sarvam cit eva eka-rasam viśuddham ||
taranga-phena-bhrama-budbuda-adi sarvam svarupena jalam yatha tatha cit eva deha-adi | aham-antam etat sarvam cit eva eka-rasam visuddham ||
sat eva idam sarvam jagat avagataṃ vāk-manasayoḥ sataḥ anyat na asti eva prakṛti-para-sīmni sthitavataḥ | pṛthak kiṃ mṛtsnāyāḥ kalaśa-ghaṭa-kumbha-ādi-avagataṃ vadati eṣaḥ bhrāntaḥ tvam aham iti māyā-madirayā ||
sat eva idam sarvam jagat avagata vak-manasayo sata anyat na asti eva prakti-para-simni sthitavata | pthak ki mtsnaya kalasa-ghata-kumbha-adi-avagata vadati esa bhranta tvam aham iti maya-madiraya ||
kriyā-samabhihāreṇa yatra na anyat iti śrutiḥ | bravīti dvaita-rāhityam mithyā-adhyāsa-nivṛttaye ||
kriya-samabhiharena yatra na anyat iti sruti | braviti dvaita-rahityam mithya-adhyasa-nivttaye ||
ākāśa-vat nirmala nirvikalpam niḥsīma niḥspandana nirvikāram | antaḥ-bahiḥ-śūnyam ananyam advayam svayam paraṃ brahma kim asti bodhyam ||
akasa-vat nirmala nirvikalpam nisima nispandana nirvikaram | anta-bahi-sunyam ananyam advayam svayam para brahma kim asti bodhyam ||
vaktavyam kimu vidyate atra bahudhā brahma eva jīvaḥ svayam brahma etat jagat ātatam nu sakalam brahma advitīyam śrutiḥ brahma eva aham iti | prabuddha-matayaḥ saṃtyakta-bāhyāḥ sphuṭam brahmībhūya vasanti santata-cit-ānanda-ātmanā etat dhruvam ||
vaktavyam kimu vidyate atra bahudha brahma eva jiva svayam brahma etat jagat atatam nu sakalam brahma advitiyam sruti brahma eva aham iti | prabuddha-mataya satyakta-bahya sphutam brahmibhuya vasanti santata-cit-ananda-atmana etat dhruvam ||
jahi malam māyā-kośe ahaṃ-dhiyā utthāpitā āśām prasabham anila-kalpe liṅga-dehe api | paścāt nigama-gadita-kīrtim nityam ānanda-mūrtim svayam iti paricīya brahma-rūpeṇa tiṣṭha ||
jahi malam maya-kose aha-dhiya utthapita asam prasabham anila-kalpe linga-dehe api | pascat nigama-gadita-kirtim nityam ananda-murtim svayam iti pariciya brahma-rupena tistha ||
śava-ākāram yāvat bhajati manujaḥ tāvat aśuciḥ parebhyaḥ syāt kleśaḥ janana-maraṇa-vyādhi-nilayaḥ yadā ātmānam | śuddham kalayati śiva-ākāram acalam tadā tebhyaḥ muktaḥ bhavati hi tadā āha śrutiḥ api ||
sava-akaram yavat bhajati manuja tavat asuci parebhya syat klesa janana-marana-vyadhi-nilaya yada atmanam | suddham kalayati siva-akaram acalam tada tebhya mukta bhavati hi tada aha sruti api ||
sva-ātmani āropita-aśeṣa-ābhāsa-vastu-nirāsataḥ svayam eva paraṃ brahma | pūrṇam advayam akriyam ||
sva-atmani aropita-asesa-abhasa-vastu-nirasata svayam eva para brahma | purnam advayam akriyam ||
samāhitāyām sati citta-vṛttau para-ātmani brahmaṇi nirvikalpe na dṛśyate kaścit ayam vikalpaḥ | prajalpa-mātraḥ | pariśiṣyate yataḥ ||
samahitayam sati citta-vttau para-atmani brahmani nirvikalpe na dsyate kascit ayam vikalpa | prajalpa-matra | parisisyate yata ||
asat-kalpaḥ vikalpaḥ ayam viśvam iti eka-vastuni | nirvikāre nirākāre nirviśeṣe bhidā kutaḥ ||
asat-kalpa vikalpa ayam visvam iti eka-vastuni | nirvikare nirakare nirvisese bhida kuta ||
draṣṭṛ-darśana-dṛśya-ādi-bhāva-śūnya eka-vastuni nirvikāre | nirākāre nirviśeṣe bhidā kutaḥ ||
drast-darsana-dsya-adi-bhava-sunya eka-vastuni nirvikare | nirakare nirvisese bhida kuta ||
kalpa-arṇava iva atyanta-paripūrṇa-eka-vastuni nirvikāre | nirākāre nirviśeṣe bhidā kutaḥ ||
kalpa-arnava iva atyanta-paripurna-eka-vastuni nirvikare | nirakare nirvisese bhida kuta ||
tejasi iva tamaḥ yatra pralīnam bhrānti-kāraṇam | advitīye pare tattve nirviśeṣe bhidā kutaḥ ||
tejasi iva tama yatra pralinam bhranti-karanam | advitiye pare tattve nirvisese bhida kuta ||
eka-ātmake pare tattve bheda-vārtā kathaṃ vaset suṣuptau | sukha-mātrāyām bhedaḥ kena avalokitaḥ ||
eka-atmake pare tattve bheda-varta katha vaset susuptau | sukha-matrayam bheda kena avalokita ||
na hi asti viśvam para-tattva-bodhāt sat-ātmani brahmaṇi nirvikalpe kāla-traye | na api ahiḥ īkṣitaḥ guṇe na hi ambu-binduḥ mṛga-tṛṣṇikāyām ||
na hi asti visvam para-tattva-bodhat sat-atmani brahmani nirvikalpe kala-traye | na api ahi iksita gune na hi ambu-bindu mga-tsnikayam ||
māyā-mātram idaṃ dvaitam | advaitaṃ paramārthataḥ iti brūte śrutiḥ sākṣāt suṣuptau anubhūyate ||
maya-matram ida dvaitam | advaita paramarthata iti brute sruti saksat susuptau anubhuyate ||
ananyatvam adhiṣṭhānāt āropyasya nirīkṣitam paṇḍitaiḥ | rajju-sarpa-ādau vikalpaḥ bhrānti-jīvanaḥ ||
ananyatvam adhisthanat aropyasya niriksitam panitai | rajju-sarpa-adau vikalpa bhranti-jivana ||
citta-mūlaḥ vikalpaḥ ayam citta-abhāve na kaścana ataḥ cittam samādhehi | pratyak-rūpe | parātmani ||
citta-mula vikalpa ayam citta-abhave na kascana ata cittam samadhehi | pratyak-rupe | paratmani ||
kim api satata-bodham kevala-ānanda-rūpam nirupamam ativelam nitya-muktam nirīham niravadhi-gagana-ābham | niṣkalam nirvikalpam hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇam samādhau ||
kim api satata-bodham kevala-ananda-rupam nirupamam ativelam nitya-muktam niriham niravadhi-gagana-abham | niskalam nirvikalpam hdi kalayati vidvan brahma purnam samadhau ||
prakṛti-vikṛti-śūnyam bhāvanā-atīta-bhāvam sama-rasa-sama-samānam mānasam bandha-dūram nigama-vacana-siddham | nityam asmat-prasiddham hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇam samādhau ||
prakti-vikti-sunyam bhavana-atita-bhavam sama-rasa-sama-samanam manasam bandha-duram nigama-vacana-siddham | nityam asmat-prasiddham hdi kalayati vidvan brahma purnam samadhau ||
ajara-amaram asta-abhāva-vastu-svarūpam stimita-salila-rāśi-prakhyam ākhyā-vihīnam śamita-guṇa-vikāram śāśvatam śāntam | ekam hṛdi kalayati vidvān brahma pūrṇam samādhau ||
ajara-amaram asta-abhava-vastu-svarupam stimita-salila-rasi-prakhyam akhya-vihinam samita-guna-vikaram sasvatam santam | ekam hdi kalayati vidvan brahma purnam samadhau ||
samāhita-antaḥkaraṇaḥ svarūpe vilokaya ātmānam akhaṇḍa-vaibhavam | vicchindhi bandham bhava-gandha-gandhitam yatnena puṃstvam saphalīkuruṣva ||
samahita-antakarana svarupe vilokaya atmanam akhana-vaibhavam | vicchindhi bandham bhava-gandha-gandhitam yatnena pustvam saphalikurusva ||
sarva-upādhi-vinirmuktam sat-cit-ānandam advayam bhāvaya ātmānam | ātma-stham na bhūyaḥ kalpase adhvane ||
sarva-upadhi-vinirmuktam sat-cit-anandam advayam bhavaya atmanam | atma-stham na bhuya kalpase adhvane ||
chāyā iva puṃsaḥ paridṛśyamānā ābhāsa-rūpeṇa phala-anubhūtyā | śarīram ārācchava-vat nirastam punar na saṃdhatte idam mahātmā ||
chaya iva pusa paridsyamana abhasa-rupena phala-anubhutya | sariram aracchava-vat nirastam punar na sadhatte idam mahatma ||
satata-vimala-bodha-ānanda-rūpam sametya tyaja jaḍa-mala-rūpa-upādhim etam sudūre atha punar api na eṣaḥ smaryatām vānta-vastu | smaraṇa-viṣaya-bhūtam | palpate kutsanāya ||
satata-vimala-bodha-ananda-rupam sametya tyaja jaa-mala-rupa-upadhim etam sudure atha punar api na esa smaryatam vanta-vastu | smarana-visaya-bhutam | palpate kutsanaya ||
samūlam etat paridāhya vahnau sadā ātmani brahmaṇi nirvikalpe | tataḥ svayam nitya-viśuddha-bodha ānanda-ātmanā tiṣṭhati vidvariṣṭhaḥ ||
samulam etat paridahya vahnau sada atmani brahmani nirvikalpe | tata svayam nitya-visuddha-bodha ananda-atmana tisthati vidvaristha ||
prārabdha-sūtra-grathitam śarīram prayātu vā tiṣṭhatu goḥ iva srak | na tat punaḥ paśyati tattva-vettā ānanda-ātmani brahmaṇi līna-vṛttiḥ ||
prarabdha-sutra-grathitam sariram prayatu va tisthatu go iva srak | na tat puna pasyati tattva-vetta ananda-atmani brahmani lina-vtti ||
akhaṇḍa-ānandam ātmānam vijñāya sva-svarūpataḥ kim icchan | kasya vā hetoḥ deham puṣṇāti tattvavit ||
akhana-anandam atmanam vijnaya sva-svarupata kim icchan | kasya va heto deham pusnati tattvavit ||
saṃsiddhasya phalam tu etat jīvan-muktasya yoginaḥ | bahiḥ antaḥ sadā ānanda-rasa-āsvādanam ātmani ||
sasiddhasya phalam tu etat jivan-muktasya yogina | bahi anta sada ananda-rasa-asvadanam atmani ||
vairāgyasya phalam bodhaḥ bodhasya phalam uparatiḥ sva-ānanda-anubhavāt | śāntiḥ | eṣā eva uparateḥ phalam ||
vairagyasya phalam bodha bodhasya phalam uparati sva-ananda-anubhavat | santi | esa eva uparate phalam ||
yadi uttara-uttara-abhāvaḥ pūrva-pūrvaṃ tu niṣphalam nivṛttiḥ paramā | tṛptiḥ ānandaḥ anupamaḥ svataḥ ||
yadi uttara-uttara-abhava purva-purva tu nisphalam nivtti parama | tpti ananda anupama svata ||
dṛṣṭa-duḥkheṣu anudvegaḥ vidyāyāḥ prastuataṃ phalam yat kṛtam bhrānti-velāyām | nānā karma jugupsitam paścāt naraḥ vivekena tat kathaṃ kartum arhati ||
dsta-dukhesu anudvega vidyaya prastuata phalam yat ktam bhranti-velayam | nana karma jugupsitam pascat nara vivekena tat katha kartum arhati ||
vidyā-phalam syāt asataḥ nivṛttiḥ pravṛttiḥ ajñāna-phalam tat īkṣitam | tat-jña-ajñayoḥ yat mṛga-tṛṣṇikā-ādau no cet vidām dṛṣṭa-phalam kim asmāt ||
vidya-phalam syat asata nivtti pravtti ajnana-phalam tat iksitam | tat-jna-ajnayo yat mga-tsnika-adau no cet vidam dsta-phalam kim asmat ||
ajñāna-hṛdaya-grantheḥ vināśaḥ yadi aśeṣataḥ anicchoḥ viṣayaḥ | kiṃ nu pravṛtteḥ kāraṇam svataḥ ||
ajnana-hdaya-granthe vinasa yadi asesata aniccho visaya | ki nu pravtte karanam svata ||
vāsanā-anudayaḥ bhogye vairāgyasya tad-avadhiḥ aham-bhāva-udaya-abhāvaḥ bodhasya | parama-avadhiḥ līna-vṛttaiḥ anutpattiḥ maryādā uparateḥ tu sā ||
vasana-anudaya bhogye vairagyasya tad-avadhi aham-bhava-udaya-abhava bodhasya | parama-avadhi lina-vttai anutpatti maryada uparate tu sa ||
brahma-ākāratayā sadā sthitatayā nirmukta-bāhya-artha-dhīḥ anya-avedita-bhogya-bhoga-kalanaḥ nidrālu-vat bālavat svapna-ālokita-loka-vat | jagat idam paśyan kvacit labdha-dhīḥ āste kaścit ananta-puṇya-phala-bhuk dhanyaḥ saḥ mānyaḥ bhuvi ||
brahma-akarataya sada sthitataya nirmukta-bahya-artha-dhi anya-avedita-bhogya-bhoga-kalana nidralu-vat balavat svapna-alokita-loka-vat | jagat idam pasyan kvacit labdha-dhi aste kascit ananta-punya-phala-bhuk dhanya sa manya bhuvi ||
sthita-prajñaḥ yatiḥ ayam yaḥ sadā ānandam aśnute brahmaṇi eva vilīna-ātmā | nirvikāraḥ | viniṣkriyaḥ ||
sthita-prajna yati ayam ya sada anandam asnute brahmani eva vilina-atma | nirvikara | viniskriya ||
brahma-ātmanoḥ śodhitayoḥ eka-bhāva-avagāhinī nirvikalpā cit-mātrā | vṛttiḥ prajñā iti kathyate susthitā asau bhavet yasya sthita-prajñaḥ saḥ ucyate ||
brahma-atmano sodhitayo eka-bhava-avagahini nirvikalpa cit-matra | vtti prajna iti kathyate susthita asau bhavet yasya sthita-prajna sa ucyate ||
yasya sthitā bhavet prajñā | yasya ānandaḥ nirantaraḥ prapañcaḥ vismṛta-prāyaḥ saḥ jīvan-muktaḥ iṣyate ||
yasya sthita bhavet prajna | yasya ananda nirantara prapanca vismta-praya sa jivan-mukta isyate ||
līna-dhīḥ api jāgarti jāgrat-dharma-vivarjitaḥ | bodhaḥ nirvāsanaḥ yasya saḥ jīvan-muktaḥ iṣyate ||
lina-dhi api jagarti jagrat-dharma-vivarjita | bodha nirvasana yasya sa jivan-mukta isyate ||
śānta-saṃsāra-kalanaḥ kalāvān api niṣkalaḥ | yasya cittam viniścintam saḥ jīvan-muktaḥ iṣyate ||
santa-sasara-kalana kalavan api niskala | yasya cittam viniscintam sa jivan-mukta isyate ||
vartamāne api | dehe asmin chāyā-vat anuvartini ahantā-mamatā-abhāvaḥ jīvanmuktasya lakṣaṇam ||
vartamane api | dehe asmin chaya-vat anuvartini ahanta-mamata-abhava jivanmuktasya laksanam ||
atīta-anusandhānam | bhaviṣyad-avicāraṇam audāsīnyam api prāptam jīvanmuktasya lakṣaṇam ||
atita-anusandhanam | bhavisyad-avicaranam audasinyam api praptam jivanmuktasya laksanam ||
guṇa-doṣa-viśiṣṭe | asmin svabhāvena vilakṣaṇe sarvatra sama-darśitvam jīvan-muktasya lakṣaṇam ||
guna-dosa-visiste | asmin svabhavena vilaksane sarvatra sama-darsitvam jivan-muktasya laksanam ||
iṣṭa-aniṣṭa-artha-samprāptau | sama-darśitayā ātmani ubhayatra avikāritvam jīvan-muktasya lakṣaṇam ||
ista-anista-artha-sampraptau | sama-darsitaya atmani ubhayatra avikaritvam jivan-muktasya laksanam ||
brahma-ānanda-rasa-āsvāda āsakta-cittatayā yateḥ | antaḥ-bahiḥ avijñānam jīvan-muktasya lakṣaṇam ||
brahma-ananda-rasa-asvada asakta-cittataya yate | anta-bahi avijnanam jivan-muktasya laksanam ||
deha-indriya-ādau kartavye mama-ahaṃ-bhāva-varjitaḥ | audāsīnyena yaḥ tiṣṭhet saḥ jīvan-mukta-lakṣaṇaḥ ||
deha-indriya-adau kartavye mama-aha-bhava-varjita | audasinyena ya tisthet sa jivan-mukta-laksana ||
vijñātaḥ ātmanaḥ | yasya brahma-bhāvaḥ śruteḥ balāt bhava-bandha-vinirmuktaḥ saḥ jīvan-mukta-lakṣaṇaḥ ||
vijnata atmana | yasya brahma-bhava srute balat bhava-bandha-vinirmukta sa jivan-mukta-laksana ||
deha-indriyeṣu ahaṃ-bhāvaḥ idaṃ-bhāvaḥ tad-anyake yasya | no bhavataḥ kvāpi saḥ jīvan-muktaḥ iṣyate ||
deha-indriyesu aha-bhava ida-bhava tad-anyake yasya | no bhavata kvapi sa jivan-mukta isyate ||
na pratyag-brahmaṇoḥ bhedam kadāpi brahma-sargayoḥ | prajñayā yaḥ vijānāti saḥ jīvan-mukta-lakṣaṇaḥ ||
na pratyag-brahmano bhedam kadapi brahma-sargayo | prajnaya ya vijanati sa jivan-mukta-laksana ||
sādhubhiḥ pūjyamāne asmin pīḍyamāne api durjanaiḥ | sama-bhāvaḥ bhavet yasya saḥ jīvan-mukta-lakṣaṇaḥ ||
sadhubhi pujyamane asmin piyamane api durjanai | sama-bhava bhavet yasya sa jivan-mukta-laksana ||
yatra praviṣṭāḥ viṣayāḥ pra-īritāḥ nadī-pravāhāḥ iva vāri-rāśau | linanti san-mātratayā na vikriyām utpādayanti eṣaḥ yatiḥ vimuktaḥ ||
yatra pravista visaya pra-irita nadi-pravaha iva vari-rasau | linanti san-matrataya na vikriyam utpadayanti esa yati vimukta ||
vijñāta-brahma-tattvasya yathā-pūrvam na saṃsṛtiḥ | asti cet na saḥ vijñāta-brahma-bhāvaḥ bahir-mukhaḥ ||
vijnata-brahma-tattvasya yatha-purvam na sasti | asti cet na sa vijnata-brahma-bhava bahir-mukha ||
prācīna-vāsanā-vegāt asau saṃsarati iti cet na | sat-ekatva-vijñānāt mandī bhavati vāsanā ||
pracina-vasana-vegat asau sasarati iti cet na | sat-ekatva-vijnanat mandi bhavati vasana ||
atyanta-kāmukasya api vṛttiḥ kuṇṭhati mātari tathā eva | brahmaṇi jñāte pūrṇa-ānande manīṣiṇaḥ ||
atyanta-kamukasya api vtti kunthati matari tatha eva | brahmani jnate purna-anande manisina ||
nididhyāsana-śīlasya bāhya-pratyayaḥ īkṣyate | bravīti śrutiḥ etasya prārabdham phala-darśanāt ||
nididhyasana-silasya bahya-pratyaya iksyate | braviti sruti etasya prarabdham phala-darsanat ||
sukha-ādi-anubhavaḥ yāvat tāvat prārabdham iṣyate phala-udayaḥ | kriyā-pūrvaḥ | niṣkriyaḥ na hi kutracit ||
sukha-adi-anubhava yavat tavat prarabdham isyate phala-udaya | kriya-purva | niskriya na hi kutracit ||
ahaṃ brahma iti vijñānāt kalpa-koṭi-śata-arjitam sañcitam | vilayaṃ yāti prabodhāt svapna-karma-vat ||
aha brahma iti vijnanat kalpa-koti-sata-arjitam sancitam | vilaya yati prabodhat svapna-karma-vat ||
yat kṛtam svapna-velāyām puṇyam vā pāpam ulbaṇam | supta-utthitasya kim tat syāt svargāya narakāya vā ||
yat ktam svapna-velayam punyam va papam ulbanam | supta-utthitasya kim tat syat svargaya narakaya va ||
svam asaṅgam udāsīnam parijñāya nabhaḥ yathā | na śliṣyati ca yat kiñcit kadācit bhāvi-karmabhiḥ ||
svam asangam udasinam parijnaya nabha yatha | na slisyati ca yat kincit kadacit bhavi-karmabhi ||
na nabhaḥ ghaṭa-yogena surā-gandhena lipyate | tathā ātmā upādhi-yogena tad-dharmaiḥ na eva lipyate ||
na nabha ghata-yogena sura-gandhena lipyate | tatha atma upadhi-yogena tad-dharmai na eva lipyate ||
jñāna-udayāt purā ārabdham karma jñānāt na naśyati | adatvā sva-phalam lakṣyam uddiśya utsṛṣṭa-bāṇa-vat ||
jnana-udayat pura arabdham karma jnanat na nasyati | adatva sva-phalam laksyam uddisya utssta-bana-vat ||
vyāghra-buddhyā vinirmuktaḥ bāṇaḥ paścāt tu gomatau na tiṣṭhati | chinaty eva lakṣyam vegena nirbharam ||
vyaghra-buddhya vinirmukta bana pascat tu gomatau na tisthati | chinaty eva laksyam vegena nirbharam ||
prābdhaṃ balavattaram khalu vidām bhogena tasya kṣayaḥ samyag-jñāna-huta-aśanena vilayaḥ prāk-sañcita-āgāminām | brahma-ātma-aikyam avekṣya tat māyātayā ye sarvadā saṃsthitāḥ teṣāṃ tat-tritayam nahi kvacid api brahma eva te nirguṇam ||
prabdha balavattaram khalu vidam bhogena tasya ksaya samyag-jnana-huta-asanena vilaya prak-sancita-agaminam | brahma-atma-aikyam aveksya tat mayataya ye sarvada sasthita tesa tat-tritayam nahi kvacid api brahma eva te nirgunam ||
upādhi-tādātmya-vihīna kevala-brahma-ātmanā eva ātmani tiṣṭhataḥ muneḥ | prārabdha-sadbhāva-kathā na yuktā svapna-artha-saṃbandha-kathā iva jāgrataḥ ||
upadhi-tadatmya-vihina kevala-brahma-atmana eva atmani tisthata mune | prarabdha-sadbhava-katha na yukta svapna-artha-sabandha-katha iva jagrata ||
na hi prabuddhaḥ pratibhāsa-dehe deha-upayogini api ca prapañce | karoti ahantām mamatā-nidantām kintu svayam tiṣṭhati jāgareṇa ||
na hi prabuddha pratibhasa-dehe deha-upayogini api ca prapance | karoti ahantam mamata-nidantam kintu svayam tisthati jagarena ||
na tasya mithyā-artha-samarthane icchā na saṃgrahaḥ tat jagataḥ api dṛṣṭaḥ | tatra anuvṛttiḥ yadi cet mṛṣā-arthe na nidrayā muktaḥ iti iṣyate dhruvam ||
na tasya mithya-artha-samarthane iccha na sagraha tat jagata api dsta | tatra anuvtti yadi cet msa-arthe na nidraya mukta iti isyate dhruvam ||
tadvat pare brahmaṇi vartamānaḥ sadātmanā tiṣṭhati na anyat īkṣate | smṛtiḥ yathā svapna-vilokita-arthe tathā vidaḥ prāśana-mocana-ādau ||
tadvat pare brahmani vartamana sadatmana tisthati na anyat iksate | smti yatha svapna-vilokita-arthe tatha vida prasana-mocana-adau ||
karmaṇā nirmitaḥ dehaḥ | prārabdhaṃ tasya kalpyatām na anādeḥ ātmanaḥ yuktam na eva ātmā karma-nirmitaḥ ||
karmana nirmita deha | prarabdha tasya kalpyatam na anade atmana yuktam na eva atma karma-nirmita ||
ajaḥ nityaḥ śāśvataḥ iti brūte śrutiḥ amogha-vāk tad-ātmanā tiṣṭhataḥ | asya kutaḥ prārabdha-kalpanā ||
aja nitya sasvata iti brute sruti amogha-vak tad-atmana tisthata | asya kuta prarabdha-kalpana ||
prārabdhaṃ sidhyati tadā yadā deha-ātmanā sthitiḥ deha-ātma-bhāvaḥ | na eva iṣṭaḥ prārabdhaṃ tyajyatām ataḥ ||
prarabdha sidhyati tada yada deha-atmana sthiti deha-atma-bhava | na eva ista prarabdha tyajyatam ata ||
śarīrasyāpi prārabdha-kalpanā bhrāntiḥ eva hi adhyastasya kutaḥ sattvam | asatyasya kutaḥ janiḥ ajātasya kutaḥ nāśaḥ prārabdham asataḥ kutaḥ ||
sarirasyapi prarabdha-kalpana bhranti eva hi adhyastasya kuta sattvam | asatyasya kuta jani ajatasya kuta nasa prarabdham asata kuta ||
nāsti | nirvāsanāt maunāt param sukha-kṛt uttamam vijñāta-ātma-svarūpasya sva-ānanda-rasa-pāyinaḥ ||
nasti | nirvasanat maunat param sukha-kt uttamam vijnata-atma-svarupasya sva-ananda-rasa-payina ||
samādhātuṃ bāhyadṛṣṭyā prārabdhaṃ vadati śrutiḥ | na tu dehādisatyatvabodhanāya vipaścitām 463 ||
samadhatu bahyadstya prarabdha vadati sruti | na tu dehadisatyatvabodhanaya vipascitam 463 ||
paripūrṇam anādi-antam aprameyam avikriyam | ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
paripurnam anadi-antam aprameyam avikriyam | ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
sad-ghanam cid-ghanam nityam | ānanda-ghanam | akriyam ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
sad-ghanam cid-ghanam nityam | ananda-ghanam | akriyam ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
pratyak-eka-rasam pūrṇam anantam sarvataḥ-mukham | ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
pratyak-eka-rasam purnam anantam sarvata-mukham | ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
aheyam anupādeyam anādeyam anāśrayam | ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
aheyam anupadeyam anadeyam anasrayam | ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
nirguṇam niṣkalam sūkṣmam nirvikalpam | nirañjanam ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
nirgunam niskalam suksmam nirvikalpam | niranjanam ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
anirūpya svarūpam | yat mano-vācām agocaram ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
anirupya svarupam | yat mano-vacam agocaram ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
sat-samṛddham svataḥ-siddham śuddham buddham | anīdṛśam ekam eva advayam brahma na iha nānā asti kiñcana ||
sat-samddham svata-siddham suddham buddham | anidsam ekam eva advayam brahma na iha nana asti kincana ||
nirasta-rāgāḥ vinirasta-bhogāḥ śāntāḥ sudāntāḥ yatayaḥ mahāntaḥ | vijñāya tattvam param etat ante prāptāḥ parām nirvṛtim ātma-yogāt ||
nirasta-raga vinirasta-bhoga santa sudanta yataya mahanta | vijnaya tattvam param etat ante prapta param nirvtim atma-yogat ||
bhavān api idam para-tattvam ātmanaḥ svarūpam ānanda-ghanam vicārya vidhūya moham sva-manaḥ-prakalpitam muktaḥ kṛta-arthaḥ | bhavatu | prabuddhaḥ ||
bhavan api idam para-tattvam atmana svarupam ananda-ghanam vicarya vidhuya moham sva-mana-prakalpitam mukta kta-artha | bhavatu | prabuddha ||
samādhinā sādhu viniścala-ātmanā paśya ātma-tattvam sphuṭa-bodha-cakṣuṣā | niḥsaṃśayam samyak avekṣitaḥ cet śrutaḥ padārthaḥ na punaḥ vikalpyate ||
samadhina sadhu viniscala-atmana pasya atma-tattvam sphuta-bodha-caksusa | nisasayam samyak aveksita cet sruta padartha na puna vikalpyate ||
svasya avidyā-bandha-sambandha-mokṣāt satya-jñāna-ānanda-rūpa-ātma-labdhau śāstram yuktiḥ | deśika-uktiḥ pramāṇam ca antaḥ-siddhā sva-anubhūtiḥ pramāṇam ||
svasya avidya-bandha-sambandha-moksat satya-jnana-ananda-rupa-atma-labdhau sastram yukti | desika-ukti pramanam ca anta-siddha sva-anubhuti pramanam ||
bandhaḥ mokṣaḥ ca tṛptiḥ ca cintā-ārogya-kṣut-ādayaḥ | svena eva vedyāḥ yat jñānam pareṣām ānumānikam ||
bandha moksa ca tpti ca cinta-arogya-ksut-adaya | svena eva vedya yat jnanam paresam anumanikam ||
taṭa-sthitāḥ bodhayanti guravaḥ śrutayaḥ yathā | prajñayā eva taret vidvān īśvara-anugṛhītayā ||
tata-sthita bodhayanti gurava srutaya yatha | prajnaya eva taret vidvan isvara-anughitaya ||
sva-anubhūtyā svayam jñātvā svam ātmānam akhaṇḍitam | saṃsiddhaḥ sammukham tiṣṭhet nirvikalpa-ātmanā ātmani ||
sva-anubhutya svayam jnatva svam atmanam akhanitam | sasiddha sammukham tisthet nirvikalpa-atmana atmani ||
vedānta-siddhānta-niruktiḥ eṣā brahma eva jīvaḥ sakalaṃ jagat ca | akhaṇḍa-rūpa-sthitiḥ eva mokṣaḥ brahma advitīye śrutayaḥ pramāṇam ||
vedanta-siddhanta-nirukti esa brahma eva jiva sakala jagat ca | akhana-rupa-sthiti eva moksa brahma advitiye srutaya pramanam ||
iti guru-vacanāt śruti-pramāṇāt param avagamya sat-tattvam ātma-yuktyā | praśamita-karaṇaḥ samāhita-ātmā kvacit acala-ākṛtiḥ ātma-niṣṭhataḥ abhūt ||
iti guru-vacanat sruti-pramanat param avagamya sat-tattvam atma-yuktya | prasamita-karana samahita-atma kvacit acala-akti atma-nisthata abhut ||
kiñcit-kālam samādhāya pare brahmaṇi mānasam utthāya parama-ānandāt | idam vacanam | abravīt ||
kincit-kalam samadhaya pare brahmani manasam utthaya parama-anandat | idam vacanam | abravit ||
buddhiḥ vinaṣṭā galitā pravṛttiḥ brahma-ātmanoḥ ekatayā adhigatya | idam na jāne api anidam na jāne kim vā kiyat vā sukham asti apāram ||
buddhi vinasta galita pravtti brahma-atmano ekataya adhigatya | idam na jane api anidam na jane kim va kiyat va sukham asti aparam ||
vācā vaktum aśakyam eva manasā mantuṃ na vā śakyate sva-ānanda-amṛta-pūra-pūrita para-brahma-ambudheḥ vaibhavam | ambho-rāśi-viśīrṇa-vārṣika-śilā-bhāvam bhajat me manaḥ yasya aṃśa-aṃśa-lave vilīnam adhunā ānanda-ātmanā nirvṛtam ||
vaca vaktum asakyam eva manasa mantu na va sakyate sva-ananda-amta-pura-purita para-brahma-ambudhe vaibhavam | ambho-rasi-visirna-varsika-sila-bhavam bhajat me mana yasya asa-asa-lave vilinam adhuna ananda-atmana nirvtam ||
kva gatam kena vā nītam kutra līnam idam jagat | adhunā eva mayā dṛṣṭam na asti kim mahat adbhutam ||
kva gatam kena va nitam kutra linam idam jagat | adhuna eva maya dstam na asti kim mahat adbhutam ||
kim heyam kim upādeyam kim anyat | kim vilakṣaṇam akhaṇḍa-ānanda-pīyūṣa-pūrṇe brahma-mahā-arṇave ||
kim heyam kim upadeyam kim anyat | kim vilaksanam akhana-ananda-piyusa-purne brahma-maha-arnave ||
na kiñcit atra paśyāmi na śṛṇomi na vedmi aham | sva-ātmanā eva sadā-ānanda-rūpeṇa asmi vilakṣaṇaḥ ||
na kincit atra pasyami na snomi na vedmi aham | sva-atmana eva sada-ananda-rupena asmi vilaksana ||
namo namaste gurave mahātmane vimukta-saṅgāya | sad-uttamāya nitya-advaya-ānanda-rasa-svarūpiṇe bhūmne sadā-apāra-dayā-ambu-dhāmne ||
namo namaste gurave mahatmane vimukta-sangaya | sad-uttamaya nitya-advaya-ananda-rasa-svarupine bhumne sada-apara-daya-ambu-dhamne ||
yat-kaṭākṣa-śaśi-sāndra-candrikā pāta-dhūta-bhava-tāpa-ja-śramaḥ prāptavān aham akhaṇḍa-vaibhavā | ānandam ātma-padam akṣayam kṣaṇāt ||
yat-kataksa-sasi-sandra-candrika pata-dhuta-bhava-tapa-ja-srama praptavan aham akhana-vaibhava | anandam atma-padam aksayam ksanat ||
dhanyaḥ aham kṛta-kṛtyaḥ aham vimuktaḥ aham bhava-grahāt | nitya-ānanda-svarūpaḥ aham pūrṇaḥ aham tvat-anugrahāt ||
dhanya aham kta-ktya aham vimukta aham bhava-grahat | nitya-ananda-svarupa aham purna aham tvat-anugrahat ||
asaṅgaḥ aham anaṅgaḥ aham aliṅgaḥ aham abhaṅguraḥ | praśāntaḥ aham anantaḥ aham amalaḥ aham cirantanaḥ ||
asanga aham ananga aham alinga aham abhangura | prasanta aham ananta aham amala aham cirantana ||
akartā aham abhoktā aham avikāraḥ aham akriyaḥ | śuddha-bodha-svarūpaḥ aham kevalaḥ aham sadā śivaḥ ||
akarta aham abhokta aham avikara aham akriya | suddha-bodha-svarupa aham kevala aham sada siva ||
draṣṭuḥ śrotuḥ vaktuḥ | kartuḥ bhoktuḥ vibhinnaḥ eva aham nitya-nirantara-niṣkriya niḥsīma-asaṅga-pūrṇa-bodha-ātmā ||
drastu srotu vaktu | kartu bhoktu vibhinna eva aham nitya-nirantara-niskriya nisima-asanga-purna-bodha-atma ||
na aham idam na aham adaḥ api ubhayoḥ avabhāsakam param śuddham | bāhya-abhyantara-śūnyam pūrṇam brahma advitīyam eva aham ||
na aham idam na aham ada api ubhayo avabhasakam param suddham | bahya-abhyantara-sunyam purnam brahma advitiyam eva aham ||
nirupamam anādi-tattvam tvam-aham-idam-adaḥ iti kalpanā-dūram | nitya-ānanda-eka-rasam satyam brahma advitīyam eva aham ||
nirupamam anadi-tattvam tvam-aham-idam-ada iti kalpana-duram | nitya-ananda-eka-rasam satyam brahma advitiyam eva aham ||
nārāyaṇaḥ aham naraka-antakaḥ aham pura-antakaḥ aham puruṣaḥ aham īśaḥ akhaṇḍa-bodhaḥ aham | aśeṣa-sākṣī nirīśvaraḥ aham niraham nirmamaḥ ||
narayana aham naraka-antaka aham pura-antaka aham purusa aham isa akhana-bodha aham | asesa-saksi nirisvara aham niraham nirmama ||
sarveṣu bhūteṣu aham eva saṃsthitaḥ jñāna-ātmanā antaḥ-bahiḥ-āśrayaḥ san | bhoktā ca bhogyam svayam eva sarvam yad yat pṛthak dṛṣṭam idantayā purā ||
sarvesu bhutesu aham eva sasthita jnana-atmana anta-bahi-asraya san | bhokta ca bhogyam svayam eva sarvam yad yat pthak dstam idantaya pura ||
mayi akhaṇḍa-sukha-ambhodhau bahudhā viśva-vīcayaḥ | utpadyante vilīyante māyā-māruta-vibhramāt ||
mayi akhana-sukha-ambhodhau bahudha visva-vicaya | utpadyante viliyante maya-maruta-vibhramat ||
sthūla-ādi-bhāvāḥ mayi kalpitāḥ bhramāt āropita-anusphuraṇena | lokaiḥ kāle yathā kalpa-vatsara-ayana-ṛtu-ādayaḥ niṣkala-nirvikalpe ||
sthula-adi-bhava mayi kalpita bhramat aropita-anusphuranena | lokai kale yatha kalpa-vatsara-ayana-tu-adaya niskala-nirvikalpe ||
āropitam na āśraya-dūṣakam bhavet kadāpi mūḍhaiḥ ati-doṣa-dūṣitaiḥ | na ārdrikaroti ūṣara-bhūmi-bhāgam marīcikā-vāri mahā-pravāhaḥ ||
aropitam na asraya-dusakam bhavet kadapi muhai ati-dosa-dusitai | na ardrikaroti usara-bhumi-bhagam maricika-vari maha-pravaha ||
ākāśa-vat lepa-vidūra-gaḥ aham āditya-vat bhāsya-vilakṣaṇaḥ aham | ahārya-vat nitya-viniścalaḥ aham ambhodhi-vat pāra-vivarjitaḥ aham ||
akasa-vat lepa-vidura-ga aham aditya-vat bhasya-vilaksana aham | aharya-vat nitya-viniscala aham ambhodhi-vat para-vivarjita aham ||
na me dehena saṃbandhaḥ | meghena iva vihāyasaḥ ataḥ kutaḥ me tad-dharmāḥ jāgrat-svapna-suṣuptayaḥ ||
na me dehena sabandha | meghena iva vihayasa ata kuta me tad-dharma jagrat-svapna-susuptaya ||
upādhiḥ āyāti sa eva gacchati sa eva karmāṇi karoti bhuṅkte | sa eva jīryan mriyate sadā aham kula-adri-vat niścalaḥ eva saṃsthitaḥ ||
upadhi ayati sa eva gacchati sa eva karmani karoti bhunkte | sa eva jiryan mriyate sada aham kula-adri-vat niscala eva sasthita ||
na me pravṛttiḥ na ca me nivṛttiḥ sadā-eka-rūpasya niraṃśakasya eka-ātmakaḥ | yaḥ niviḍaḥ nirantaraḥ vyoma iva pūrṇaḥ saḥ kathaṃ nu ceṣṭate ||
na me pravtti na ca me nivtti sada-eka-rupasya nirasakasya eka-atmaka | ya nivia nirantara vyoma iva purna sa katha nu cestate ||
puṇyāni pāpāni nirindriyasya niścetasaḥ nirvikṛteḥ nirākṛteḥ kutaḥ | mama akhaṇḍa-sukha-anubhūteḥ brūte hi ananvāgatam iti api śrutiḥ ||
punyani papani nirindriyasya niscetasa nirvikte nirakte kuta | mama akhana-sukha-anubhute brute hi ananvagatam iti api sruti ||
chāyayā spṛṣṭam uṣṇaṃ vā śītaṃ vā suṣṭhu duṣṭhu vā | na spṛśati eva yat kiñcit puruṣaṃ tad-vilakṣaṇam ||
chayaya spstam usna va sita va susthu dusthu va | na spsati eva yat kincit purusa tad-vilaksanam ||
na sākṣiṇam sākṣya-dharmāḥ saṃspṛśanti vilakṣaṇam | avikāram udāsīnam gṛha-dharmāḥ pradīpavat ||
na saksinam saksya-dharma saspsanti vilaksanam | avikaram udasinam gha-dharma pradipavat ||
raveḥ yathā karmaṇi sākṣi-bhāvaḥ vahneḥ yathā dāha-niyāmakatvam | rajjoḥ yathā āropita-vastu-saṅgaḥ tathā eva kūṭastha-cit-ātmanaḥ me ||
rave yatha karmani saksi-bhava vahne yatha daha-niyamakatvam | rajjo yatha aropita-vastu-sanga tatha eva kutastha-cit-atmana me ||
kartā api vā kārayitā api na aham bhoktā api vā bhojayitā api na aham draṣṭā api vā | darśayitā api na aham saḥ aham svayaṃ-jyotiḥ anīdṛk-ātmā ||
karta api va karayita api na aham bhokta api va bhojayita api na aham drasta api va | darsayita api na aham sa aham svaya-jyoti anidk-atma ||
calati upādhau pratibimba-laulyam aupādhikam mūḍha-dhiyaḥ nayanti sva-bimba-bhūtam | ravivat viniṣkriyam kartā asmi bhoktā asmi hataḥ asmi ha iti ||
calati upadhau pratibimba-laulyam aupadhikam muha-dhiya nayanti sva-bimba-bhutam | ravivat viniskriyam karta asmi bhokta asmi hata asmi ha iti ||
jale vāpi sthale vāpi luṭhatu eṣaḥ jaḍa-ātmakaḥ | na aham vilipye tad-dharmaiḥ ghaṭa-dharmaiḥ nabhaḥ yathā ||
jale vapi sthale vapi luthatu esa jaa-atmaka | na aham vilipye tad-dharmai ghata-dharmai nabha yatha ||
kartṛtva-bhoktṛtva-khalatva-mattatā jaḍatva-baddhatva-vimuktatā-ādayaḥ buddheḥ vikalpāḥ | na tu santi vastutaḥ svasmin pare brahmaṇi kevale advaye ||
karttva-bhokttva-khalatva-mattata jaatva-baddhatva-vimuktata-adaya buddhe vikalpa | na tu santi vastuta svasmin pare brahmani kevale advaye ||
santu vikārāḥ prakṛteḥ daśadhā śatadhā sahasradhā vā api | kim me asaṅga-citaḥ taiḥ na ghanaḥ kvacit ambaram spṛśati ||
santu vikara prakte dasadha satadha sahasradha va api | kim me asanga-cita tai na ghana kvacit ambaram spsati ||
avyakta-ādi-sthūla-paryantam etat viśvam yatra ābhāsa-mātram pratītam vyoma-prakhyam | sūkṣmam ādi-anta-hīnam brahma advaitam yat tat eva aham asmi ||
avyakta-adi-sthula-paryantam etat visvam yatra abhasa-matram pratitam vyoma-prakhyam | suksmam adi-anta-hinam brahma advaitam yat tat eva aham asmi ||
sarva-ādhāram sarva-vastu-prakāśam sarva-ākāram sarva-gam sarva-śūnyam nityam | śuddham niścalam nirvikalpam brahma-advaitam yat tat eva aham asmi ||
sarva-adharam sarva-vastu-prakasam sarva-akaram sarva-gam sarva-sunyam nityam | suddham niscalam nirvikalpam brahma-advaitam yat tat eva aham asmi ||
yat pratyasta-aśeṣa-māyā-viśeṣam pratyag-rūpam pratyaya-agamyamānam satya-jñāna-anantam | ānanda-rūpam brahma advaitam yat tat eva aham asmi ||
yat pratyasta-asesa-maya-visesam pratyag-rupam pratyaya-agamyamanam satya-jnana-anantam | ananda-rupam brahma advaitam yat tat eva aham asmi ||
niṣkriyaḥ asmi avikāraḥ asmi niṣkalaḥ asmi nirākṛtiḥ | nirvikalpaḥ asmi nityaḥ asmi nirālambaḥ asmi nirdvayaḥ ||
niskriya asmi avikara asmi niskala asmi nirakti | nirvikalpa asmi nitya asmi niralamba asmi nirdvaya ||
sarva-ātmakaḥ aham sarvaḥ aham sarva-atītaḥ aham advayaḥ | kevala-akhaṇḍa-bodhaḥ aham ānandaḥ aham nirantaraḥ ||
sarva-atmaka aham sarva aham sarva-atita aham advaya | kevala-akhana-bodha aham ananda aham nirantara ||
svārājya-sāmrājya-vibhūtiḥ eṣā bhavat-kṛpā-śrī-mahima-prasādāt prāptā mayā | śrī-gurave mahātmane namo namaḥ te astu punaḥ namaḥ astu ||
svarajya-samrajya-vibhuti esa bhavat-kpa-sri-mahima-prasadat prapta maya | sri-gurave mahatmane namo nama te astu puna nama astu ||
mahā-svapne māyā-kṛta-jani-jarā-mṛtyu-gahane bhramantam kliśyantam bahula-tara-tāpaiḥ anudinam ahaṅkāra-vyāghra-vyathitam | imam atyanta-kṛpayā prabodhya prasvāpāt param avitavān mām asi guro ||
maha-svapne maya-kta-jani-jara-mtyu-gahane bhramantam klisyantam bahula-tara-tapai anudinam ahankara-vyaghra-vyathitam | imam atyanta-kpaya prabodhya prasvapat param avitavan mam asi guro ||
namaḥ tasmai sadā ekasmai kasmaicit mahase namaḥ | yat etat viśva-rūpeṇa rājate guru-rāja te ||
nama tasmai sada ekasmai kasmaicit mahase nama | yat etat visva-rupena rajate guru-raja te ||
iti natam avalokya śiṣya-varyam samadhigata-ātma-sukham prabuddha-tattvam | pramudita-hṛdayam saḥ deśika-indraḥ punaḥ idam āha vacaḥ param mahātmā ||
iti natam avalokya sisya-varyam samadhigata-atma-sukham prabuddha-tattvam | pramudita-hdayam sa desika-indra puna idam aha vaca param mahatma ||
brahma-pratyaya-santatiḥ jagat ataḥ brahma eva tat sarvataḥ paśya adhyātma-dṛśā praśānta-manasā sarvāsu avasthāsu api rūpāt anyat avekṣitam kim abhitaḥ cakṣuṣmatām dṛśyate tadvat brahma-vidaḥ sataḥ | kim aparam | buddheḥ vihāra-āspadam ||
brahma-pratyaya-santati jagat ata brahma eva tat sarvata pasya adhyatma-dsa prasanta-manasa sarvasu avasthasu api rupat anyat aveksitam kim abhita caksusmatam dsyate tadvat brahma-vida sata | kim aparam | buddhe vihara-aspadam ||
kaḥ tām para-ānanda-rasa-anubhūtim mṛt sṛjya śūnyeṣu rameta | vidvān candre mahā-āhlādini dīpyamāne citra-indum ālokayitum kaḥ icchet ||
ka tam para-ananda-rasa-anubhutim mt sjya sunyesu rameta | vidvan candre maha-ahladini dipyamane citra-indum alokayitum ka icchet ||
asat-padārtha-anubhavena kiñcit na hi asti tṛptiḥ na ca duḥkha-hāniḥ | tad-advaya-ānanda-rasa-anubhūtyā tṛptaḥ sukhaṃ tiṣṭha sadā ātma-niṣṭhayā ||
asat-padartha-anubhavena kincit na hi asti tpti na ca dukha-hani | tad-advaya-ananda-rasa-anubhutya tpta sukha tistha sada atma-nisthaya ||
svam eva sarvathā paśyan manyamānaḥ svam advayam | sva-ānandam anubhuñjānaḥ kālaṃ naya mahāmate ||
svam eva sarvatha pasyan manyamana svam advayam | sva-anandam anubhunjana kala naya mahamate ||
akhaṇḍa-bodha-ātmani nirvikalpe vikalpanam vyomni pura-prakalpanam | tat advaya-ānanda-maya-ātmanā sadā śāntim parām etya bhajasva maunam ||
akhana-bodha-atmani nirvikalpe vikalpanam vyomni pura-prakalpanam | tat advaya-ananda-maya-atmana sada santim param etya bhajasva maunam ||
tūṣṇīm avasthā parama-upaśāntiḥ buddheḥ asat-kalpa-vikalpa-hetoḥ brahma-ātmanaḥ | brahma-vidaḥ mahātmanaḥ yatra advaya-ānanda-sukham nirantaram ||
tusnim avastha parama-upasanti buddhe asat-kalpa-vikalpa-heto brahma-atmana | brahma-vida mahatmana yatra advaya-ananda-sukham nirantaram ||
gacchan tiṣṭhan upaviśan śayānaḥ vā anyathā api vā yathā-icchayā | vaset vidvān ātma-ārāmaḥ sadā muniḥ ||
gacchan tisthan upavisan sayana va anyatha api va yatha-icchaya | vaset vidvan atma-arama sada muni ||
na deśa-kāla-āsana-dik-yama-ādi lakṣya-ādi-apekṣā pratibaddha-vṛtteḥ saṃsiddha-tattvasya | mahātmanaḥ asti sva-vedane kā niyama-ādi-avasthā ||
na desa-kala-asana-dik-yama-adi laksya-adi-apeksa pratibaddha-vtte sasiddha-tattvasya | mahatmana asti sva-vedane ka niyama-adi-avastha ||
ghaṭaḥ ayam iti vijñātum niyamaḥ kaḥ anvavekṣate | vinā pramāṇa-suṣṭhutvam yasmin sati padārtha-dhīḥ ||
ghata ayam iti vijnatum niyama ka anvaveksate | vina pramana-susthutvam yasmin sati padartha-dhi ||
ayam ātmā nitya-siddhaḥ pramāṇe sati bhāsate | na deśam na api kālam na śuddhim vā api apekṣate ||
ayam atma nitya-siddha pramane sati bhasate | na desam na api kalam na suddhim va api apeksate ||
devadattaḥ aham iti etad vijñānam nirapekṣakam tadvat | brahmavidaḥ api asya brahma aham iti vedanam ||
devadatta aham iti etad vijnanam nirapeksakam tadvat | brahmavida api asya brahma aham iti vedanam ||
bhānunā eva jagat sarvam bhāsate yasya tejasā anātmakam | asat tuccham kiṃ nu tasya avabhāsakam ||
bhanuna eva jagat sarvam bhasate yasya tejasa anatmakam | asat tuccham ki nu tasya avabhasakam ||
veda-śāstra-purāṇāni | bhūtāni sakalāni api yena arthavanti tam kiṃ nu vijñātāram prakāśayet ||
veda-sastra-puranani | bhutani sakalani api yena arthavanti tam ki nu vijnataram prakasayet ||
eṣaḥ svayaṃ-jyotiḥ ananta-śaktiḥ ātmā aprameyaḥ sakala-anubhūtiḥ | yam eva vijñāya vimukta-bandhaḥ jayati ayam brahma-vit-uttama-uttamaḥ ||
esa svaya-jyoti ananta-sakti atma aprameya sakala-anubhuti | yam eva vijnaya vimukta-bandha jayati ayam brahma-vit-uttama-uttama ||
na khidyate no viṣayaiḥ pramodate na sajjate nāpi virajyate ca | svasmin sadā krīḍati nandati svayam nirantara-ānanda-rasena tṛptaḥ ||
na khidyate no visayai pramodate na sajjate napi virajyate ca | svasmin sada kriati nandati svayam nirantara-ananda-rasena tpta ||
kṣudhām deha-vyathām tyaktvā bālaḥ krīḍati vastuniḥ | tathaiva vidvān ramate nirmamaḥ niraham sukhī ||
ksudham deha-vyatham tyaktva bala kriati vastuni | tathaiva vidvan ramate nirmama niraham sukhi ||
cintā-śūnyam adainya-bhaikṣam aśanam pānam sarid-vāriṣu svātantryeṇa niraṅkuśā sthitiḥ abhīḥ nidrā śmaśāne vane | vastram kṣālana-śoṣaṇa-ādi-rahitam dik vāstu śayyā mahī sañcāraḥ nigamānta-vīthiṣu vidām krīḍā pare brahmaṇi ||
cinta-sunyam adainya-bhaiksam asanam panam sarid-varisu svatantryena nirankusa sthiti abhi nidra smasane vane | vastram ksalana-sosana-adi-rahitam dik vastu sayya mahi sancara nigamanta-vithisu vidam kria pare brahmani ||
vimānam ālambya śarīram etad bhunakti aśeṣān viṣayān upasthitān para-icchayā | bāla-vad ātma-vettā yaḥ avyakta-liṅgaḥ ananuṣakta-bāhyaḥ ||
vimanam alambya sariram etad bhunakti asesan visayan upasthitan para-icchaya | bala-vad atma-vetta ya avyakta-linga ananusakta-bahya ||
digambaraḥ vā api ca sāmbaraḥ vā tvak-ambaraḥ vā api cit-ambara-sthaḥ | unmatta-vat vā api ca bāla-vat vā piśāca-vat vā api carati avanyām ||
digambara va api ca sambara va tvak-ambara va api cit-ambara-stha | unmatta-vat va api ca bala-vat va pisaca-vat va api carati avanyam ||
kāmān niṣkāma-rūpī saṃścarati eka-cāraḥ muniḥ | sva-ātmanā eva sadā tuṣṭaḥ svayaṃ sarva-ātmanā sthitaḥ ||
kaman niskama-rupi sascarati eka-cara muni | sva-atmana eva sada tusta svaya sarva-atmana sthita ||
kvacit mūḍhaḥ vidvān kvacit api mahā-rāja-vibhavaḥ kvacit bhrāntaḥ saumyaḥ kvacit ajagara-ācāra-kalitaḥ | kvacit pātrī-bhūtaḥ kvacit avamataḥ kva api aviditaḥ carati evam prājñaḥ satata-parama-ānanda-sukhitaḥ ||
kvacit muha vidvan kvacit api maha-raja-vibhava kvacit bhranta saumya kvacit ajagara-acara-kalita | kvacit patri-bhuta kvacit avamata kva api avidita carati evam prajna satata-parama-ananda-sukhita ||
nirdhanaḥ api sadā tuṣṭaḥ api asahāyaḥ mahābalaḥ | nitya-tṛptaḥ api abhuñjānaḥ api asamaḥ sama-darśanaḥ ||
nirdhana api sada tusta api asahaya mahabala | nitya-tpta api abhunjana api asama sama-darsana ||
api kurvan akurvāṇaḥ ca abhoktā phala-bhogya-api | śarīrī api aśarīrī eṣaḥ paricchinnaḥ api sarvagaḥ ||
api kurvan akurvana ca abhokta phala-bhogya-api | sariri api asariri esa paricchinna api sarvaga ||
aśarīram sadā santam imam brahma-vidam kvacit | priya-apriye na spṛśataḥ tathā eva ca śubha-aśubhe ||
asariram sada santam imam brahma-vidam kvacit | priya-apriye na spsata tatha eva ca subha-asubhe ||
sthūla-ādi-sambandha-vataḥ abhimāninaḥ sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca śubha-aśubhe ca vidhvasta-bandhasya | sadā ātmanaḥ muneḥ kutaḥ śubham vā api aśubham phalaṃ vā ||
sthula-adi-sambandha-vata abhimanina sukha ca dukha ca subha-asubhe ca vidhvasta-bandhasya | sada atmana mune kuta subham va api asubham phala va ||
tamasā grasta-vat bhānāt agrastaḥ api raviḥ janaiḥ | grastaḥ iti ucyate bhrāntyām hi ajñātvā vastu-lakṣaṇam ||
tamasa grasta-vat bhanat agrasta api ravi janai | grasta iti ucyate bhrantyam hi ajnatva vastu-laksanam ||
tadvat deha-ādi-bandhebhyaḥ vimuktam brahma-vittamam | paśyanti dehivat mūḍhāḥ śarīra-ābhāsa-darśanāt ||
tadvat deha-adi-bandhebhya vimuktam brahma-vittamam | pasyanti dehivat muha sarira-abhasa-darsanat ||
ahiḥ nirlvayanīm vā iyam muktvā deham tu tiṣṭhati | itaḥ tataḥ cālyamānaḥ yat kiñcit prāṇa-vāyunā ||
ahi nirlvayanim va iyam muktva deham tu tisthati | ita tata calyamana yat kincit prana-vayuna ||
strotasā nīyate dāru yathā nimna-unnata-sthalam | daivena nīyate dehaḥ yathākāla-upabhuktiṣu ||
strotasa niyate daru yatha nimna-unnata-sthalam | daivena niyate deha yathakala-upabhuktisu ||
prārabdha-karma-parikalpita-vāsanābhiḥ saṃsāri-vat carati bhuktiṣu mukta-dehaḥ siddhaḥ svayam | vasati sākṣi-vat atra tūṣṇīm cakrasya mūlam iva kalpa-vikalpa-śūnyaḥ ||
prarabdha-karma-parikalpita-vasanabhi sasari-vat carati bhuktisu mukta-deha siddha svayam | vasati saksi-vat atra tusnim cakrasya mulam iva kalpa-vikalpa-sunya ||
na eva indriyāṇi viṣayeṣu niyuṅkte eṣaḥ na eva apayuṅkte upadarśana-lakṣaṇa-sthaḥ | na eva kriyā-phalam api īṣat avekṣate saḥ sva-ānanda-sāndra-rasa-pāna-sumatta-cittaḥ ||
na eva indriyani visayesu niyunkte esa na eva apayunkte upadarsana-laksana-stha | na eva kriya-phalam api isat aveksate sa sva-ananda-sandra-rasa-pana-sumatta-citta ||
lakṣya-alakṣya-gatim tyaktvā yaḥ tiṣṭhet kevala-ātmanā | śivaḥ eva svayam sākṣāt ayam brahma-vit-uttamaḥ ||
laksya-alaksya-gatim tyaktva ya tisthet kevala-atmana | siva eva svayam saksat ayam brahma-vit-uttama ||
jīvan eva sadā muktaḥ kṛta-arthaḥ brahma-vit-tamaḥ | upādhi-nāśāt brahma eva san brahma apyeti nirdvayam ||
jivan eva sada mukta kta-artha brahma-vit-tama | upadhi-nasat brahma eva san brahma apyeti nirdvayam ||
śailūṣaḥ veṣa-sadbhāvāt bhāvayoḥ ca yathā pumān | tathā eva brahma-vit-śreṣṭhaḥ sadā brahma eva na aparaḥ ||
sailusa vesa-sadbhavat bhavayo ca yatha puman | tatha eva brahma-vit-srestha sada brahma eva na apara ||
yatra kva api viśīrṇam sat parṇam iva taroḥ vapuḥ | patatāt brahmī-bhūtasya yateḥ prāk eva tat cit-agninā dagdham ||
yatra kva api visirnam sat parnam iva taro vapu | patatat brahmi-bhutasya yate prak eva tat cit-agnina dagdham ||
sadā ātmani brahmaṇi tiṣṭhataḥ muneḥ pūrṇa-advaya-ānanda-maya-ātmanā sadā | na deśa-kāla-ādi-ucita-pratīkṣā tvak-māṃsa-viṭ-piṇḍa-visarjanāya ||
sada atmani brahmani tisthata mune purna-advaya-ananda-maya-atmana sada | na desa-kala-adi-ucita-pratiksa tvak-masa-vit-pina-visarjanaya ||
dehasya mokṣaḥ no mokṣaḥ na daṇḍasya kamaṇḍaloḥ | avidyā-hṛdaya-granthi-mokṣaḥ mokṣaḥ yataḥ tataḥ ||
dehasya moksa no moksa na danasya kamanalo | avidya-hdaya-granthi-moksa moksa yata tata ||
kulyāyām atha nadyāṃ vā śiva-kṣetre api catvare | parṇaṃ patati cet tena taroḥ kiṃ nu śubhāśubham ||
kulyayam atha nadya va siva-ksetre api catvare | parna patati cet tena taro ki nu subhasubham ||
patrasya puṣpasya phalasya nāśavat deha-indriya-prāṇa-dhiyām vināśaḥ na eva ātmanaḥ | svasya sad-ātmakasya ānanda-ākṛteḥ vṛkṣavat asti ca eṣaḥ ||
patrasya puspasya phalasya nasavat deha-indriya-prana-dhiyam vinasa na eva atmana | svasya sad-atmakasya ananda-akte vksavat asti ca esa ||
prajñāna-ghanaḥ iti ātma-lakṣaṇam satya-sūcakam | anūdya aupādhikasya eva kathayanti vināśanam ||
prajnana-ghana iti atma-laksanam satya-sucakam | anudya aupadhikasya eva kathayanti vinasanam ||
avināśī vā are ayam ātmā | iti śrutiḥ ātmanaḥ prabravīti avināśitvam vinaśyatsu vikāriṣu ||
avinasi va are ayam atma | iti sruti atmana prabraviti avinasitvam vinasyatsu vikarisu ||
pāṣāṇa-vṛkṣa-tṛṇa-dhānya-kaḍaṅkara-ādyāḥ dagdhāḥ bhavanti hi mṛd eva yathā tathaiva | deha-indriya-asu-manaḥ-ādi samasta-dṛśyam jñāna-agni-dagdham upayāti para-ātma-bhāvam ||
pasana-vksa-tna-dhanya-kaankara-adya dagdha bhavanti hi md eva yatha tathaiva | deha-indriya-asu-mana-adi samasta-dsyam jnana-agni-dagdham upayati para-atma-bhavam ||
vilakṣaṇam yathā dhvāntam līyate bhānu-tejasi | tathā eva sakalam dṛśyam brahmaṇi pravilīyate ||
vilaksanam yatha dhvantam liyate bhanu-tejasi | tatha eva sakalam dsyam brahmani praviliyate ||
ghaṭe naṣṭe yathā vyoma vyoma eva bhavati sphuṭam | tathā eva upādhi-vilaye brahma eva brahma-vit svayam ||
ghate naste yatha vyoma vyoma eva bhavati sphutam | tatha eva upadhi-vilaye brahma eva brahma-vit svayam ||
kṣīraṃ kṣīre yathā kṣiptam tailaṃ taile jalaṃ jale | saṃyuktam ekatāṃ yāti tathā ātmani ātmavit muniḥ ||
ksira ksire yatha ksiptam taila taile jala jale | sayuktam ekata yati tatha atmani atmavit muni ||
evam videha-kaivalyam sat-mātratvam akhaṇḍitam | brahma-bhāvam prapadya eṣaḥ yatiḥ na āvartate punaḥ ||
evam videha-kaivalyam sat-matratvam akhanitam | brahma-bhavam prapadya esa yati na avartate puna ||
sadā-ātma-ekatva-vijñāna dagdha-avidyā-ādi-varṣmaṇaḥ amuṣya | brahma-bhūtatvāt brahmaṇaḥ kutaḥ udbhavaḥ ||
sada-atma-ekatva-vijnana dagdha-avidya-adi-varsmana amusya | brahma-bhutatvat brahmana kuta udbhava ||
māyā-kḷptau bandha-mokṣau na staḥ sva-ātmani vastutaḥ | yathā rajjau niṣkriyāyām sarpa-ābhāsa-vinirgamau ||
maya-klptau bandha-moksau na sta sva-atmani vastuta | yatha rajjau niskriyayam sarpa-abhasa-vinirgamau ||
āvṛteḥ sat-asattvābhyām vaktavye bandha-mokṣaṇe na āvṛtiḥ brahmaṇaḥ kācit anya-abhāvāt | anāvṛtam yadi asti advaita-hāniḥ syāt dvaitaṃ no sahate śrutiḥ ||
avte sat-asattvabhyam vaktavye bandha-moksane na avti brahmana kacit anya-abhavat | anavtam yadi asti advaita-hani syat dvaita no sahate sruti ||
bandham ca mokṣam ca mṛṣā eva mūḍhāḥ buddheḥ guṇam vastuni kalpayanti dṛk-āvṛtim | megha-kṛtām yathā ravau yataḥ advaya-asaṅga-cit etat akṣaram ||
bandham ca moksam ca msa eva muha buddhe gunam vastuni kalpayanti dk-avtim | megha-ktam yatha ravau yata advaya-asanga-cit etat aksaram ||
asti iti pratyayaḥ yaśca yaśca nāsti iti | vastuni buddheḥ eva guṇau etau na tu nityasya vastunaḥ ||
asti iti pratyaya yasca yasca nasti iti | vastuni buddhe eva gunau etau na tu nityasya vastuna ||
ataḥ tau māyayā kḷptau bandha-mokṣau na ca ātmani niṣkale niṣkriye śānte | niravadye nirañjane advitīye pare tattve vyomavat kalpanā kutaḥ ||
ata tau mayaya klptau bandha-moksau na ca atmani niskale niskriye sante | niravadye niranjane advitiye pare tattve vyomavat kalpana kuta ||
na nirodhaḥ na ca utpattiḥ na baddhaḥ na ca sādhakaḥ | na mumukṣuḥ na vai muktaḥ iti eṣā paramārthatā ||
na nirodha na ca utpatti na baddha na ca sadhaka | na mumuksu na vai mukta iti esa paramarthata ||
sakala-nigama-cūḍā-svānta-siddhānta-rūpam param idam ati-guhyam darśitam te mayā adya apagata-kali-doṣam | kāma-nirmukta-buddhim sva-suta-vat asakṛt tvām bhāvyitvā mumukṣum ||
sakala-nigama-cua-svanta-siddhanta-rupam param idam ati-guhyam darsitam te maya adya apagata-kali-dosam | kama-nirmukta-buddhim sva-suta-vat asakt tvam bhavyitva mumuksum ||
iti śrutvā guroḥ vākyam praśrayeṇa kṛta-ānatiḥ saḥ tena | samanujñātaḥ | yayau nirmukta-bandhanaḥ ||
iti srutva guro vakyam prasrayena kta-anati sa tena | samanujnata | yayau nirmukta-bandhana ||
guruḥ eva sadā-ānanda-sindhau nirmagna-mānasaḥ pāvayan | vasudhām sarvām vicacāra nirantaraḥ ||
guru eva sada-ananda-sindhau nirmagna-manasa pavayan | vasudham sarvam vicacara nirantara ||
iti ācāryasya śiṣyasya saṃvādena ātma-lakṣaṇam | nirūpitam mumukṣūṇām sukha-bodha-upapattaye ||
iti acaryasya sisyasya savadena atma-laksanam | nirupitam mumuksunam sukha-bodha-upapattaye ||
hitam idam upadeśam ādriyantām vihita-nirasta-samasta-citta-doṣāḥ bhava-sukha-viratāḥ | praśānta-cittāḥ | śruti-rasikāḥ yatayaḥ mumukṣavaḥ ye ||
hitam idam upadesam adriyantam vihita-nirasta-samasta-citta-dosa bhava-sukha-virata | prasanta-citta | sruti-rasika yataya mumuksava ye ||
saṃsāra-adhvani tāpa-bhānu-kiraṇa-prodbhūta-dāha-vyathā khinnānām jala-kāṅkṣayā maru-bhuvi bhrāntyā paribhrāmyatām ati-āsanna-sudhā-ambudhim | sukha-karam brahma-advayam darśayati eṣā śaṅkara-bhāratī vijayate nirvāṇa-saṃdāyinī ||
sasara-adhvani tapa-bhanu-kirana-prodbhuta-daha-vyatha khinnanam jala-kanksaya maru-bhuvi bhrantya paribhramyatam ati-asanna-sudha-ambudhim | sukha-karam brahma-advayam darsayati esa sankara-bharati vijayate nirvana-sadayini ||