Hanuman Sahasranama

Hanuman Sahasranam Traditional Sanskrit
Hanuman Sahasranama Banner
sri hanumate namah sri hanumatsahasranamastotram dhyanam atulitabaladhamam hemasailabhadeham danujavanakrsanum jnaninamagraganyam sakalagunanidhanam vanaranamadhisam raghupatipriyabhaktam vatajatam namami stotram sriramacandra uvaca hanuman sriprado vayuputro rudro naghojarah amrtyurviravirasca gramavaso janasrayah dhanado nirguno kayo viro nidhipatirmunih pingakso varado vagmi sitasokavinasanah sivah sarvah paro'vyakto'vyaktavyakto rasadharah pingakesah pingaroma srutigamyah sanatanah anadirbhagavan devo visvahetur niramayah arogyakarta visveso visvanatho harisvarah bhargo ramo ramabhaktah kalyanaprakrtih sthirah visvambharo visvamurtirvisvakaro'tha visvapah visvatma visvasevyo'tha visvo visvaharo ravih visvacesto visvagamyo visvadheyah kaladharah plavangamah kapisrestho jyestho vaidyo vanecarah balo vrddho yuva tattvam tattvagamyah sakha hyajah anjanasunuravyagro gramakhyato dharadharah bhurbhuvah svarmahar loko janalokastapo'vyayah satyamonkaragamyasca pranavo'vyapako malah sivadharmapratisthata ramestah phalabhuk priyah gospadikrtavarisah purnakamodharapatih raksoghnah pundarikaksah saranagatavatsalah janakipranadata ca raksahpranapaharakah purnah satyah pitavasa divakarasamaprabhah devo'dhyanavihari ca devatabhayabhanjanah bhaktodayah bhaktalabdhah bhaktapalanatatparah dronaharta saktineta saktiraksasamarakah aksaghno ramadutasca sakini jivaharakah bubhukarah taratirgarvaparvatamardanah hetustvahetuh pramsusca visvabharta jagadguruh jaganneta jagannatho jagadiso janesvarah jagaddhito harih sriso garudasmyabhajanah parthadhvajo vayuputro mitapucccho mitavikramah brahmapuccchah parabrahmapucccho ramestakarakah sugrivadiyuto jnani vanaro vanarisvarah kalpasthayi ciranjivi tapanasca sadasivah sannatih sadgatirbhuktimuktidah kirtidayakah kirtih kirtipradascaiva samudrah sripadah sivah bhaktodayah bhaktagamyo bhaktabhagyapradayakah udadhikramano devah samsarabhayanasanah vardhibandhanakrt visvajeta visvapratisthitah lankari kalapuruso lankesagrhabhanjanah bhutavaso vasudevo vasustribhuvanesvarah sriramarupah krsnastu lankaprasadabhanjakah krsnah krsnastutah santah santido visvapavanah visvabhokta ca maraghno brahmacari jitendriyah urdhvagolangulimali langulahataraksasah samiratanayo viro virataro jayapradah jaganmangaladah punyah punyasravanakirtanah punyakirtih punyagatirjagatpavanapavanah jnanadah pranadah prano jagatpranah samiranah vibhisanapriyah surah pippalasrayasiddhidah siddhah siddhasrayah kalo mahoksah kalajantakah lankesanidhanasthayi lankadahaka isvarah candrasuryagninetrasca kalagnih pralayantakah kapilah kapisah punyarasirdvadasarasigah sarvasrayo'prameyatma revatyadinivarakah laksmanah pranadata ca sitajivanahetukah ramadheyo hrsikeso visnubhakto jati bali devari darpaha hota dhata karta jagatprabhuh nagaragramapalasca suddho buddho niratrapah niranjano nirvikalpo gunatito bhayankarah hanumamsca duraradhyastapah sadhyo mahesvarah janakidhanasokoddhatapaharta paratparah vanmayah sadasadrupah karanam prakrteh parah bhagyado nirmalo neta pucchalankavidahakah pucchabaddhayatudhano yatudhanaripupriyah chayapahari bhuteso lokesah sadgatipradah plavangamesvarah krodhah krodhasamraktalocanah saumyo guruh kavyakarta bhaktanam ca varapradah bhaktanukampi visvesah puruhutah purandarah krodhaharta tamoharta bhaktabhayavarapradah agnirvibhavasurbhasvan yamo nirrtireva ca varuno vayugatiman vayuh kaubera isvarah raviscandrah kujah saumyo guruh kavyah sanaiscarah rahuh keturmaruddhota data harta samirajah masakikrtadevarirdaiyatyarirmadhusudanah kamah kapih kamapalah kapilo visvajivanah bhagirathipadambhojah setubandhavisaradah svaha svadha havih kavyam havyavahaprakasakah svaprakaso mahaviro laghurujjitavikramah uddinoddinagatiman sadgatih purusottamah jagadatma jagadyonirjagadanto hyanantakah vipapma niskalanko'tha mahanmahadahamkrtih kham vayuh prthivi capo vahnir dikpala eva ca ksetrajnah ksetraharta ca palvalikrtasagarah hiranmayah puranasca khecaro bhucaro narah hiranyagarbhah sutratma rajarajo visampatih vedantavedyo udgitho vedavedangaparagah pratigramasthitih sadyah sphurtidata gunakarah naksatramali bhutatma surabhih kalpapadapah cintamanirgunanidhih prajadaro hyanuttamah punyaslokah puraratirjyotismamsarvaripatih kilkilaravasamtrastabhutapretapisacakah rnatrayaharah suksmah sthulah sarvagatih puman apasmaraharah smarta srutirgatha smrtirmanuh svargadvaram prajadvaram moksadvaram yatisvarah nadarupah param brahma brahma brahma puratanah eko'neko janah suklah svayam jyotiranakulah jyotirjyotiranadisca sattviko rajasastamah tamoharta niralambho nirakaro gunakarah gunasrayo gunamayo brhatkarma brhatyasah brhatdhanurbrhatpado brhanmurdha brhatsvanah brhatkarno brhatnaso brhatbahur brhattanuh brhatjanur brhatkaryo brhatpucccho brhatkarah brhatgatir brhatsevyo brhallokaphalapradah brhacchaktir brhadvanchaphalado brhadisvarah brhallokanuto drasta vidyadata jagadguruh devacaryah satyavadi brahmavadi kaladharah saptapatalagami ca malayacalasamsrayah uttarasasthitah srido divyausadhivasah khagah sakhamrgah kapindro'tha puranasruticancurah caturbrahmano yogi yogagamyah paravarah anadinidhano vyaso vaikunthah prthivipatih aparajito jitaratih sadanando dayayutah gopalo gopatirgopta kalikalaparasarah manovegi sada yogi samsarabhayanasanah tattvadatatha tattvajnas tattvam tattvaprakasakah suddho buddho nityamukto bhaktarajo jayadrathah pralayomitamayasca mayatito vimatsarah mayabhanjitaraksasca mayanirmitavistapah mayasrayasca nirlepo mayanirvartakah sukham sukhi sukhaprado nago mahesakrtasamstavah mahesvarah satyasamdhah sarabhah kalipavanah sahasrakandharabalavidhvamsanavicaksanah sahasrabahu sahajah dvibahur dvibhujo narah caturbhujo dasabhujo hayagrivah khagananah kapivaktrah kapipatir narasimho mahadyutih bhisano bhavago vandyo maraho vayurupadhrk laksmanapranadata ca parajitadasananah parijatanivasi ca vaturvacanakovidah surasasyavinirmuktah simhikapranaharakah lankalankaravidhvamsi vrsadamsakarupadhrk ratrisamcarakusalo ratrimcaragrhagnidah kimkarantakaro jambumalihanto'grarupadhrk akasacari harigo meghanadaranotsukah meghagambhiraninado maharavanakulantakah kalanemipranahari makarisapamoksadah raso rasajnah sammano rupam caksuh srutirvacah ghrano gandhah sparsanam ca sparso'hamkaramanagah neti netiti gamyasca vaikunthabhajanapriyah giriso girija kanto durvasa kavirangirah bhrgur vasisthasca vano naradas tumbaro malah visvaksetro visvabijo visvanetrasca visvapah yajako yajamanasca pavakah pitaras tatha sraddha buddhiksama tandra mantro mantrayita svarah rajendro bhupatir mundamali samsarasarathih nityasampurnakamasca bhaktakamadhuguttamah ganapah kesavo bhrata pita mata ca marutih sahasramurdhanekasyah sahasraksah sahasrapat kamajit kamadahanah kamah kamaphalapradah mudrapahari raksoghnah ksitibharaharo balah nakhadamstrayudho visnur bhaktabhayavarapradah darpah darpado damstra satamurtir murtiman mahanidhir mahabhago mahabhargo maharthidah mahakaro mahayogi mahateja mahadyutih mahasano mahanado mahamantrah mahamatih mahagamo mahodaro mahadevatmako vibhuh raudrakarma krurakarma ratnanabhah krtagamah ambhodhilanghanah simhah satyadharmapramodanah jitamitro jayah somo vijayo vayunandanah jivadata sahasramsur mukundo bhuridaksinah siddharthah siddhidah siddhasankalpah siddhihetukah saptapatalacaranah saptarsiganavanditah saptabdhilanghano virah saptadviporumandalah saptangarajyasukhadah saptamatrnisevitah saptasvarlokamukutah saptahota svarasrayah saptacchandonidhih saptacchandah saptajanasrayah saptasamopagitasca saptapatalasamsrayah medhadah kirtidah sokahari daurbhagyanasanah sarvaraksakaro garbhadosah putrapautradah prativadimukha stambho rustacittaprasadanah parabhicarasamano duhkhabandhamoksadah navadvarapuradharo navadvaraniketanah naranarayanastutyo navanatha mahesvarah mekhalikavaci khadgi bhrajisnur jisnusarathih bahuyojanavistirnapuccchah pucchahatasurah dustagrahanihanta ca pisacagrahaghatakah balagrahavinasi ca dharmaneta krpakarah ugrakrtyasca ugravega ugranetrah satakratuh satamanyonutah stutyah stutih stota mahabalah samagragunasali ca vyagro raksovinasakah raksoghni daho brahmesah sridharo bhaktavatsalah meghanado megharupo meghavrstinivarakah meghajivanahetusca meghah syamah paratmakah samiratanayo yoddha nrtyavidyavisaradah amogho moghadrstisca istado ristanasanah artho'narthapahari ca samartho ramasevakah arthivandyah suraratih pundarikaksa atmabhuh sankarsano visuddhatma vidyarasih suresvarah acaloddharako nityah setukrt ramasarathih anandah paramanando matsyah kurmo nirasrayah varaho narasimhasca vamanah jamadagnijah ramah krsnah sivo buddhah kalki ramasrayo harih nandi bhrngi ca candi ca ganeso ganasevitah karmadhyaksah suradhyakso visramo jagatipatih jagannathah kapisasca sarvavasah sadasrayah sugrivadistuto dantah sarvakarmaplavangamah nakhadaritaraksasca nakhayuddhavisaradah kusalah sudhanah seso vasukistaksakah tatha svarnavarno baladhyasca purujedaghanasanah kaivalyarupah kaivalyo garudah pannagoragah kilkilaravah taratirgarvaparvatabhedanah vajrango vajradamstrasca bhaktavajranivarakah nakhayudho manigrivo jvalamali ca bhaskarah praudhapratapastapano bhaktatapanivarakah saranam jivanam bhokta nanacesto hyacancalah svastiman svastido duhkhasatanah pavanatmajah pavanah pavanah kanto bhaktaga sahano bali meghanadaripur meghanadasamhataraksasah ksaro'ksaro'vinitatma vanaresah satam gatih srikanthah sitikanthasca sahayah saha nayakah asthulastvananurbhargo divyah samsrtinasanah adhyatmavidyasarasca hyadhyatmakausalah sudhih akalmasah satyahetuh satyadah satyagocarah satyagarbhah satyarupah satyah satyaparakramah anjanapranalingasca vayuvamsodbhavah subhah bhadrarupo rudrarupah surupas citrarupadhrk mainakavanditah suksmadarsano vijayo jayah krantadinmandalo rudrah prakatikrtavikramah kambukanthah prasannatma hrasvanaso bhrkodarah lambausthah kundali citramali yogavidam varah vipascik kavir anandavigraho'nalpasasanah phalgunisunur avyagro yogatma yogatatparah yogavid yogakarta ca yogayonir digambarah akaradihakarantavarnanirmitavigrahah ulukhalamukhah siddhasamstutah pramathesvarah slistajangah slistajanuh slistapanih sikhadharah susarma mitasarma ca narayanaparayanah jisnur bhavisnur rocisnur grasisnuh sthanur eva ca harirudranuseko'tha kampano bhumikampanah gunapravahah sutratma vitaragastutipriyah nagakanyabhayadhvamsi rukmavarnah kapalabhrt anakulo bhavopayo na payo vedaparagah aksarah puruso lokanatha rksaprabhur drdhah astangayogaphalabhuk satyasamdhah purustutah smasanasthananilayah pretavidravanaksamah pancaksaraparah pancamatrko ranjanadhvajah yoginivrndavandyashrih satrughno'nantavikramah brahmacarindriyaripur dhrtadando dasatmakah aprapancah sadacarah surasenavidarakah vrddhah pramodanandah saptadvipapatindharah navadvarapuradharah pratyagrah samagayakah satcakradhamasvarlokabhayakrn manadomadah sarvavasyakarah saktir ananto'nantamangalah astamurtir nayopeto virupah surasundarah dhumaketur mahaketuh satyaketur maharathah nandipriyah svatantrasca mekhali damarupriyah lauhangah sarvavidhani khandalah sarva isvarah phalabhuk phalahastasca sarvakarmaphalapradah dharmadhyakso dharmapalo dharmo dharmaprado'rthadah pancavimsatitattvajnas tarako brahmatatparah trimargavasatir bhimah sarvaduhkhanivaranah urjasvan niskalah suli maulir garjannisacarah raktambaradharo rakto raktamalyo vibhusanah vanamali subhangasca svetah svetambaro yuva jayo jayaparivarah sahasravadanah kapih sakini dakini yaksaraksobhutaprabhanjanah sadyojatah kamagativijnanamurtih yasaskarah sambhutejah sarvabhaumo visnubhaktaplavangamah caturnavati mantrajnah paulastyabaladarpaha sarvalaksmipradah sriman angadapriya iditah smrtibijam suresanah samsarabhayanasanah uttamah sriparivarah srito rudrasca kamadhuk iti mantramaharnave purvakhande navamatarange sriramakrtam srihanumatsahasranamastotram sampurnam
śrī hanūmate namaḥ śrī — auspicious, revered hanūmate — to Hanuman (dative form) namaḥ — salutations atulita-bala-dhāmam atulita — incomparable bala — strength dhāma — abode, repository - The abode of incomparable strength hema-śaila-ābha-deham hema — gold śaila — mountain ābha — resembling deham — body - Whose body shines like a golden mountain danuja-vana-kṛśānum danuja — demons vana — forest kṛśānu — fire - The fire to the forest of demons jñāninām-agra-gaṇyam jñāninām — among the wise agra — foremost gaṇyam — counted, regarded - Foremost among the wise sakala-guṇa-nidhānam sakala — all guṇa — qualities/virtues nidhānam — treasure - The treasure of all virtues vānarāṇām-adhīśam vānarāṇām — of monkeys adhīśam — lord - Lord of the vānaras raghupati-priya-bhaktam raghupati — Lord Rama priya — beloved bhaktam — devotee - Beloved devotee of Rama vātajātaṃ vāta — wind jāta — born - Son of the wind (Vāyu) namāmi namāmi — I bow Next: Opening names from the stotram hanūmān hanū — jaw mān — prominent / one with - The one with a prominent jaw (Hanuman) śrī-pradaḥ śrī — prosperity - pradaḥ — giver - Bestower of prosperity vāyu-putraḥ vāyu — wind god - putraḥ — son - Son of Vāyu rudraḥ - rudra — fierce form of Śiva - An aspect/incarnation of Rudra amṛtyuḥ a — not mṛtyu — death - Immortal vīra-vīraḥ vīra — hero vīraḥ — among heroes - Hero of heroes grāma-vāsaḥ grāma — village vāsaḥ — dweller - Present among people janāśrayaḥ jana — people āśrayaḥ — refuge - Refuge of all beings dhanadaḥ dhana — wealth daḥ — giver - Bestower of wealth nirguṇaḥ nir — without guṇa — attributes - Beyond qualities (transcendent) kāyaḥ kāya — body - Embodied being / form vīraḥ vīra — hero nidhipatiḥ nidhi — treasure patiḥ — lord - Lord of treasures muniḥ muni — sage piṅgākṣaḥ piṅga — tawny/golden akṣa — eyes - Golden/brown-eyed one varadaḥ vara — boon daḥ — giver - Granter of boons vāgmī vāk — speech mī — possessing - Eloquent speaker sītā-śoka-vināśanaḥ sītā — Sita śoka — sorrow vināśanaḥ — destroyer - Destroyer of Sita’s sorrow Part 2: śivaḥ śiva — auspicious, benevolent - The auspicious one sarvaḥ sarva — all, everything - All-pervading paraḥ para — supreme, beyond - The Supreme avyaktaḥ a — not vyakta — manifest - Unmanifest avyakta-avyaktaḥ avyakta — unmanifest avyaktaḥ — also beyond the unmanifest - Beyond both manifest and unmanifest rasādharaḥ rasa — essence, nectar ādharaḥ — holder - Supporter of all essence piṅga-keśaḥ piṅga — tawny keśaḥ — hair - One with tawny hair piṅga-romā piṅga — golden romā — body hair - Golden-haired (body) śruti-gamyaḥ śruti — Vedas gamyaḥ — accessible, known through - Known through the Vedas sanātanaḥ sanātana — eternal - Eternal being anādiḥ an — without ādi — beginning - Beginningless bhagavān bhaga — divine qualities vān — possessor - The possessor of divine qualities devaḥ deva — shining one, deity - Divine being viśva-hetuḥ viśva — universe hetuḥ — cause - Cause of the universe nirāmayaḥ nir — without āmaya — disease - Free from all defects ārogya-kartā ārogya — health kartā — giver/doer - Bestower of health viśveśaḥ viśva — universe īśaḥ — lord - Lord of the universe viśva-nāthaḥ viśva — universe nāthaḥ — protector - Protector of the universe harīśvaraḥ hari — Vishnu / remover īśvaraḥ — lord - Lord Hari / divine ruler bhargaḥ bharga — radiance, divine light - Radiant one rāmaḥ rāma — Rama - Identified with Rama rāma-bhaktaḥ rāma — Rama bhaktaḥ — devotee - Devotee of Rama kalyāṇa-prakṛtiḥ kalyāṇa — auspicious prakṛtiḥ — nature - Of auspicious nature sthiraḥ sthira — steady, firm - Unwavering viśvambharaḥ viśva — world bharaḥ — supporter - Supporter of the world viśva-mūrtiḥ viśva — universe mūrtiḥ — form - Whose form is the universe viśva-ākāraḥ viśva — universe ākāraḥ — form/shape - Having the form of all viśva-paḥ viśva — universe paḥ — protector - Protector of the universe viśvātmā viśva — universe ātmā — self - Soul of the universe viśva-sevyaḥ viśva — all sevyaḥ — worthy of worship - Worshipped by all viśvaḥ viśva — universe - The universe itself viśva-haraḥ viśva — universe haraḥ — remover - Destroyer (absorber) of the universe raviḥ ravi — sun - Radiant like the sun viśva-ceṣṭaḥ viśva — universe ceṣṭaḥ — activity - Source of all activity viśva-gamyaḥ viśva — all gamyaḥ — attainable - Accessible to all viśva-dheyaḥ viśva — universe dheyaḥ — object of meditation - Meditated upon by all kalā-dharaḥ kalā — arts, powers dharaḥ — holder - Bearer of all powers Part 3: plavaṅgamaḥ plava — to leap gamaḥ — one who goes - The leaper (one who moves by jumping) kapi-śreṣṭhaḥ kapi — monkey śreṣṭhaḥ — श्रेष्ठ, best - श्रेष्ठ among monkeys jyeṣṭhaḥ jyeṣṭha — eldest, श्रेष्ठ - The foremost / most eminent vaidyaḥ vaidya — physician - The healer vana-ecaraḥ vana — forest acaraḥ — wanderer - Wanderer of the forest bālaḥ bāla — child - Childlike vṛddhaḥ vṛddha — aged - Ancient / mature yuvā yuvā — youth - Ever youthful tattvam tattva — truth, reality - The ultimate reality tattva-gamyaḥ tattva — truth gamyaḥ — attainable - Knowable through truth sakhā sakhā — friend - Companion ajaḥ a — not jaḥ — born - Unborn añjanā-sūnuḥ añjanā — mother Añjanā sūnuḥ — son - Son of Añjanā avyagraḥ a — not vyagra — agitated - Calm, undisturbed grāma-khyātaḥ grāma — village khyātaḥ — known - Widely known among people dharā-dharaḥ dharā — earth dharaḥ — holder - Supporter of the earth bhūḥ bhūḥ — earth bhuvaḥ bhuvaḥ — atmosphere svaḥ svaḥ — heaven mahaḥ-lokaḥ mahaḥ — great lokaḥ — world - The higher world (Maharloka) jana-lokaḥ jana — beings lokaḥ — world - Realm of sages tapaḥ-lokaḥ tapaḥ — austerity lokaḥ — world - Realm of penance avyayaḥ a — not vyaya — decay - Imperishable satyaḥ satya — truth - Truth itself oṃkāra-gamyaḥ oṃkāra — sacred syllable Om gamyaḥ — realized through - Realized through Om praṇavaḥ praṇava — Om - Embodiment of Om avyāpakaḥ a — not limited vyāpakaḥ — pervading - All-pervading amalaḥ a — not mala — impurity - Pure śiva-dharma-pratiṣṭhātā śiva — auspicious dharma — righteousness pratiṣṭhātā — establisher - Establisher of righteous order rāma-iṣṭaḥ rāma — Rama iṣṭaḥ — beloved - Dear to Rama phalabhuk phala — fruit bhuk — enjoyer - Enjoyer of results (karma) priyaḥ priya — beloved - Beloved one goṣpadī-kṛta-vārīśaḥ goṣpadī — cow’s hoof-print (tiny) kṛta — made vārīśaḥ — ocean - One who made the ocean seem small pūrṇa-kāmaḥ pūrṇa — complete kāmaḥ — desire - One whose desires are fulfilled dharā-patiḥ dharā — earth patiḥ — lord - Lord of the earth rakṣo-ghnaḥ rakṣaḥ — demons ghnaḥ — destroyer - Destroyer of demons puṇḍarīka-akṣaḥ puṇḍarīka — lotus akṣaḥ — eyes - Lotus-eyed śaraṇāgata-vatsalaḥ śaraṇāgata — one who seeks refuge vatsalaḥ — compassionate - Loving protector of those who surrender Part 4: jānakī-prāṇa-dātā jānakī — Sītā (daughter of Janaka) prāṇa — life dātā — giver - Giver of life to Sītā rakṣaḥ-prāṇa-apahārakaḥ rakṣaḥ — demon prāṇa — life apahārakaḥ — taker away - Destroyer of the life of demons pūrṇaḥ pūrṇa — complete - Perfect, complete satyaḥ satya — truth - Truthful pīta-vāsāḥ pīta — yellow vāsāḥ — garment - Clad in yellow garments divākara-sama-prabhaḥ divākara — sun sama — equal prabhaḥ — radiance - Radiant like the sun devaḥ deva — divine being - Divine one adhyāna-vihārī adhyāna — meditation vihārī — one who moves/dwells - Who dwells in meditation devatā-bhaya-bhañjanaḥ devatā — gods bhaya — fear bhañjanaḥ — remover - Remover of the fear of the gods bhakta-udayaḥ bhakta — devotee udayaḥ — upliftment - Uplifter of devotees bhakta-labdhaḥ bhakta — devotees labdhaḥ — attained - Attained through devotion bhakta-pālana-tatparaḥ bhakta — devotees pālana — protection tat-paraḥ — devoted to - Dedicated to protecting devotees droṇa-hartā droṇa — mountain (Dronagiri) hartā — remover - He who carried the mountain śakti-netā śakti — power netā — leader - Leader of power śakti-rākṣasa-mārakaḥ śakti — power rākṣasa — demons mārakaḥ — destroyer - Destroyer of powerful demons akṣa-ghnaḥ akṣa — Akṣa (Rāvaṇa’s son) ghnaḥ — killer - Slayer of Akṣa rāma-dūtaḥ rāma — Rama dūtaḥ — messenger - Messenger of Rama śākinī-jīva-hārakaḥ śākinī — female demon jīva — life hārakaḥ — remover - Destroyer of harmful spirits bubhukāraḥ bubhukāra — roarer / one who makes loud sounds - The mighty roarer tārātiḥ tārā — (demon / obstruction) ati — destroyer - Destroyer of obstacles garva-parvata-mardanaḥ garva — pride parvata — mountain mardanaḥ — crusher - Crusher of the mountain of pride hetuḥ hetu — cause - The cause ahetuḥ a — without hetu — cause - Without cause (self-existent) prāṃśuḥ prāṃśu — tall, elevated - Lofty, exalted viśva-bhartā viśva — universe bhartā — sustainer - Sustainer of the universe jagad-guruḥ jagat — world guruḥ — teacher - Teacher of the world jagan-netā jagat — world netā — leader - Leader of the world jagan-nāthaḥ jagat — world nāthaḥ — lord - Lord of the world jagad-īśaḥ jagat — world īśaḥ — ruler - Ruler of the universe jan-eśvaraḥ jana — beings īśvaraḥ — lord - Lord of all beings jagad-dhitaḥ jagat — world hitaḥ — benefactor - Well-wisher of the world hariḥ hari — remover, Vishnu - Remover of suffering śrī-īśaḥ śrī — prosperity īśaḥ — lord - Lord of prosperity garuḍa-smaya-bhañjanaḥ garuḍa — Garuda smaya — pride bhañjanaḥ — destroyer - Destroyer of even Garuḍa’s pride Part 5: pārtha-dhvajaḥ pārtha — Arjuna dhvajaḥ — banner - He who appears on Arjuna’s banner vāyu-putraḥ vāyu — wind putraḥ — son - Son of Vāyu mita-pucchaḥ mita — measured pucchaḥ — tail - One with a controlled/measured tail mita-vikramaḥ mita — measured vikramaḥ — valor - Measured in valor (self-controlled strength) brahma-pucchaḥ brahma — divine / sacred pucchaḥ — tail - Whose tail is sacred/divine para-brahma-pucchaḥ para-brahma — supreme reality pucchaḥ — tail - Whose tail symbolizes the Supreme Brahman rāma-iṣṭa-kārakaḥ rāma — Rama iṣṭa — beloved/desire kārakaḥ — doer - Doer of what is dear to Rama sugrīva-ādi-yutaḥ sugrīva — king Sugrīva ādi — and others yutaḥ — accompanied - Associated with Sugrīva and others jñānī jñānī — wise one - Knower of truth vānaraḥ vānara — monkey - In monkey form vānar-īśvaraḥ vānara — monkeys īśvaraḥ — lord - Lord of the vānaras kalpa-sthāyī kalpa — cosmic age sthāyī — enduring - Existing through cosmic cycles cirañjīvī cira — long jīvī — living - Immortal (long-lived) tapanaḥ tapana — sun / heat - Radiant like the sun sadā-śivaḥ sadā — always śivaḥ — auspicious - Eternally auspicious sannatiḥ sannati — humility, reverence - Embodiment of humility sad-gatiḥ sat — good gatiḥ — path - Bestower of the right path bhukti-mukti-daḥ bhukti — worldly enjoyment mukti — liberation daḥ — giver - Giver of both enjoyment and liberation kīrti-dāyakaḥ kīrti — fame dāyakaḥ — giver - Bestower of fame kīrtiḥ kīrti — fame - Fame itself kīrti-pradaḥ kīrti — fame pradaḥ — giver - Giver of glory samudraḥ samudra — ocean - Vast like the ocean śrī-padaḥ śrī — auspiciousness padaḥ — feet - Whose feet are auspicious śivaḥ śiva — auspicious - Auspicious one bhakta-udayaḥ bhakta — devotee udayaḥ — upliftment - Uplifter of devotees bhakta-gamyaḥ bhakta — devotee gamyaḥ — attainable - Accessible through devotion bhakta-bhāgya-pradāyakaḥ bhakta — devotee bhāgya — fortune pradāyakaḥ — giver - Giver of good fortune to devotees udadhi-kramanaḥ udadhi — ocean kramanaḥ — crossing - Crosser of the ocean devaḥ deva — divine being - Divine saṃsāra-bhaya-nāśanaḥ saṃsāra — worldly cycle bhaya — fear nāśanaḥ — destroyer - Destroyer of worldly fear vārdhi-bandhana-kṛt vārdhi — ocean bandhana — binding kṛt — maker - Builder of the ocean bridge viśva-jetā viśva — universe jetā — conqueror - Conqueror of the universe viśva-pratiṣṭhitaḥ viśva — universe pratiṣṭhitaḥ — established - Established in all existence laṅkārī laṅkā — Lanka ārī — enemy - Enemy of Lanka (its destroyer) kāla-puruṣaḥ kāla — time puruṣaḥ — being - Embodiment of time laṅkeśa-gṛha-bhañjanaḥ laṅkeśa — Rāvaṇa gṛha — house bhañjanaḥ — destroyer - Destroyer of Rāvaṇa’s palace Part 6: bhūtāvāsaḥ bhūta — beings, spirits, elements āvāsaḥ — abode - Abode of all beings vāsudevaḥ vāsu — dwelling devaḥ — divine being - All-pervading divine being vasuḥ vasu — wealth, treasure, essence - Source of all abundance trī-bhuvana-īśvaraḥ trī — three bhuvana — worlds īśvaraḥ — lord - Lord of the three worlds śrī-rāma-rūpaḥ śrī-rāma — Rama rūpaḥ — form - One who takes the form of Rama kṛṣṇaḥ kṛṣṇa — dark/attractive divine form - The divine Krishna aspect laṅkā-prāsāda-bhañjakaḥ laṅkā — Lanka prāsāda — palace bhañjakaḥ — destroyer - Destroyer of Lanka’s palace kṛṣṇaḥ (repeated) - The dark divine one kṛṣṇa-stutaḥ kṛṣṇa — Krishna stutaḥ — praised - Praised by Krishna śāntaḥ śānta — peaceful - Peaceful one śānti-daḥ śānti — peace daḥ — giver - Bestower of peace viśva-pāvanaḥ viśva — universe pāvanaḥ — purifier - Purifier of the universe viśva-bhoktā viśva — universe bhoktā — enjoyer - Enjoyer of all existence māra-ghnaḥ māra — desire/death/demonic force ghnaḥ — destroyer - Destroyer of death and desire brahmacārī brahma — sacred knowledge cārī — one who practices - Celibate seeker of truth jita-indriyaḥ jita — conquered indriya — senses - Master of the senses ūrdhva-gola-aṅgulī-mālī ūrdhva — upward gola — sphere aṅgulī — finger mālī — garlanded - One whose finger points upward, adorned with greatness lāṅgūla-ahata-rākṣasaḥ lāṅgūla — tail ahata — struck rākṣasa — demons - One who struck demons with his tail samīra-tanujaḥ samīra — wind tanujaḥ — son - Son of the wind (Vāyu) vīraḥ vīra — hero - The heroic one vīrataraḥ vīra — hero taraḥ — greater - Greater than all heroes jaya-pradaḥ jaya — victory pradaḥ — giver - Bestower of victory jagat-maṅgala-daḥ jagat — world maṅgala — auspiciousness daḥ — giver - Bringer of universal auspiciousness puṇyaḥ puṇya — merit, purity - Pure and virtuous puṇya-śravaṇa-kīrtanaḥ puṇya — sacred śravaṇa — hearing kīrtana — chanting - One whose name purifies by hearing and chanting puṇya-kīrtiḥ puṇya — holy kīrtiḥ — fame - Whose fame is sacred puṇya-gatiḥ puṇya — virtue gatiḥ — destination - Giver of holy destiny jagat-pāvana-pāvanaḥ jagat — world pāvana — purifier pāvanaḥ — purifier - Supreme purifier of the universe deveśaḥ deva — gods īśaḥ — lord - Lord of the gods jita-māraḥ jita — conquered māra — death/desire - Conqueror of death and desire rāma-bhakti-vidhāyakaḥ rāma — Rama bhakti — devotion vidhāyakaḥ — establisher - Establisher of devotion to Rama dhyātā dhyātā — meditator - One who meditates dhyeyaḥ dhyeya — object of meditation - One who is to be meditated upon layaḥ laya — absorption - Final dissolution / union principle sākṣī sākṣī — witness - The witness of all cetā cetā — consciousness - Pure awareness caitanya-vigrahaḥ caitanya — consciousness vigrahaḥ — form - Embodiment of consciousness 🔶 Progress Update This section emphasizes: 🌍 Universal purification (jagat-pāvana) 🧘 Spiritual discipline (brahmacārī, jita-indriyaḥ) 🔥 Devotional power (rāma-bhakti-vidhāyakaḥ) Part 7 — Word-by-word meanings jñāna-daḥ jñāna — knowledge daḥ — giver - Bestower of knowledge prāṇa-daḥ prāṇa — life force daḥ — giver - Giver of life energy prāṇaḥ prāṇa — vital breath - The life force itself jagat-prāṇaḥ jagat — universe prāṇaḥ — life force - Life force of the universe samīraṇaḥ samīraṇa — wind - The wind principle vibhīṣaṇa-priyaḥ vibhīṣaṇa — Vibhīṣaṇa (Rāvaṇa’s righteous brother) priyaḥ — beloved - Dear to Vibhīṣaṇa śūraḥ śūra — hero, brave - The valiant one pippala-āśraya-siddhi-daḥ pippala — sacred fig tree āśraya — refuge siddhi — accomplishment daḥ — giver - Bestower of spiritual attainments under sacred refuge siddhaḥ siddha — perfected being - Perfected one siddha-āśrayaḥ siddha — perfected beings āśrayaḥ — refuge - Refuge of perfected beings kālaḥ kāla — time - Time itself maha-ukṣaḥ maha — great ukṣa — bull - Great bull-like strength kāla-jāntakaḥ kāla — death/time jāntakaḥ — destroyer - Destroyer of death laṅkeśa-nidhana-sthāyī laṅkeśa — Rāvaṇa nidhana — destruction sthāyī — established - He who established the destruction of Rāvaṇa laṅkā-dāhakaḥ laṅkā — Lanka dāhakaḥ — burner - Burner of Lanka īśvaraḥ īśvara — lord - The Supreme Lord candra-sūrya-agni-netraḥ candra — moon sūrya — sun agni — fire netraḥ — eyes - One whose eyes are moon, sun, and fire kāla-agniḥ kāla — time/death agniḥ — fire - Fire of destruction (time-fire) pralaya-antakaḥ pralaya — dissolution antakaḥ — destroyer - Destroyer at cosmic dissolution kapilaḥ kapila — golden/radiant - Golden-hued one kapiśaḥ kapi — monkey īśaḥ — lord - Lord of monkeys puṇya-rāśiḥ puṇya — merit rāśiḥ — mass/collection - Embodiment of all virtue dvādaśa-rāśi-gaḥ dvādaśa — twelve rāśi — zodiac signs gaḥ — one who moves through - Mover through the twelve zodiac signs (cosmic form) sarva-āśrayaḥ sarva — all āśrayaḥ — refuge - Refuge of all beings aprameya-ātmā a — not prameya — measurable ātmā — self - The immeasurable Self revati-ādi-nivārakaḥ revati — celestial influences ādi — and others nivārakaḥ — remover - Remover of astrological afflictions lakṣmaṇaḥ lakṣmaṇa — Lakshmana - Protector of Lakshmana prāṇa-dātā prāṇa — life dātā — giver - Giver of life sītā-jīvana-hetukaḥ sītā — Sita jīvana — life hetukaḥ — cause - Cause of Sita’s life sustenance rāma-dheyaḥ rāma — Rama dheyaḥ — object of meditation/name - One connected to Rama’s divine name hṛṣīkeśaḥ hṛṣīka — senses īśaḥ — lord - Master of the senses viṣṇu-bhaktaḥ viṣṇu — Vishnu bhaktaḥ — devotee - Devotee of Vishnu jaṭī jaṭā — matted hair ī — one who possesses - Ascetic with matted hair balī balī — strong, powerful - The mighty one 🔶 Progress Update This section strongly highlights: ⚡ Cosmic time power (kāla, pralaya-antaka) 🔥 Lanka destruction symbolism 🧘 Divine knowledge + devotion blend Part 8 — Word-by-word meanings devāri-darpa-hā deva — gods ari — enemy darpa — pride hā — destroyer - Destroyer of pride in enemies of the gods hotā hotā — sacrificer / oblation offerer - The sacrificer / ritual priest dhātā dhātā — supporter, sustainer - Sustainer of creation kartā kartā — doer, creator - The agent of action jagat-prabhuḥ jagat — universe prabhuḥ — lord - Lord of the universe nagara-grāma-pālaḥ nagara — city grāma — village pālaḥ — protector - Protector of cities and villages śuddhaḥ śuddha — pure - Pure one buddhaḥ buddha — awakened, enlightened - The enlightened one niratra-paḥ nir — without atara — fear / hesitation paḥ — protector - Fearless protector nirañjanaḥ nir — without añjana — impurity - Stainless, pure nirvikalpaḥ nir — without vikalpa — mental modification - Beyond all mental fluctuations guṇa-atītaḥ guṇa — qualities atītaḥ — beyond - Beyond all qualities (gunas) bhayaṅkaraḥ bhaya — fear karaḥ — causing - Awe-inspiring (fearful to evil forces) hanumān hanumat — Hanuman - The divine Hanuman durārādhyaḥ dur — difficult ārādhyaḥ — to worship - Hard to propitiate (without devotion) tapaḥ-sādhyaḥ tapaḥ — austerity sādhyaḥ — attained through - Attainable through penance maheśvaraḥ mahā — great īśvaraḥ — lord - Great Lord jānakī-dhana-śoka-uddhāta-apahartā jānakī — Sita dhana — wealth/life śoka — sorrow uddhāta — uplifted/distressed apahartā — remover - Remover of Sita’s sorrow and distress parātparaḥ para — beyond atparaḥ — supreme beyond - The Supreme beyond the supreme vāṅmayaḥ vāk — speech mayaḥ — embodiment - Embodiment of speech sadasat-rūpaḥ sat — existence asat — non-existence rūpaḥ — form - Form of both existence and non-existence kāraṇam kāraṇa — cause - The ultimate cause prakṛteḥ paraḥ prakṛti — nature paraḥ — beyond - Beyond material nature bhāgya-daḥ bhāgya — fortune daḥ — giver - Giver of fortune nirmalaḥ nir — without mala — impurity - Completely pure netā netā — leader - Leader puccha-laṅkā-vidāhakaḥ puccha — tail laṅkā — Lanka vidāhakaḥ — burner - He who burned Lanka with his tail puccha-baddha-yātudhānaḥ puccha — tail baddha — bound yātudhāna — demons - One who bound demons with his tail yātudhāna-ripu-priyaḥ yātudhāna — demons ripu — enemy priyaḥ — dear - Beloved enemy of demons 🔶 Progress Update This section highlights: 🔥 Lanka burning episode 🧘 Pure transcendental nature ⚖️ Cosmic role beyond nature (prakṛteḥ paraḥ) Part 9 — Word-by-word meanings chāyāpahārī chāyā — shadow apahārī — remover/taker away - Remover of darkness (illusions / shadows) bhūteśaḥ bhūta — beings, spirits īśaḥ — lord - Lord of all beings lokeśaḥ loka — world īśaḥ — lord - Lord of the worlds sad-gati-pradaḥ sat — good/true gati — path/destination pradaḥ — giver - Bestower of the righteous path plavaṅga-īśvaraḥ plavaṅga — leaper/monkey īśvaraḥ — lord - Lord of the leaping beings (vānaras) krodhaḥ krodha — anger - Embodiment of righteous wrath krodha-saṃrakta-locanaḥ krodha — anger saṃrakta — reddened locanaḥ — eyes - One whose eyes burn with righteous anger saumyaḥ saumya — gentle, calm - Gentle and serene guruḥ guru — teacher - Spiritual teacher kāvya-kartā kāvya — poetry kartā — maker - Creator of sacred speech/poetry bhaktānāṃ vara-pradaḥ bhaktānām — of devotees vara — boon pradaḥ — giver - Granter of boons to devotees bhakta-anukampī bhakta — devotees anukampī — compassionate - Compassionate toward devotees viśveśaḥ viśva — universe īśaḥ — lord - Lord of the universe puruhūtaḥ puru — many hūtaḥ — invoked/called - One who is invoked by many (deities) purandaraḥ pura — city daraḥ — destroyer - Destroyer of cities (of evil forces) krodha-hartā krodha — anger hartā — remover - Remover of anger tamo-hartā tamaḥ — darkness/ignorance hartā — remover - Destroyer of ignorance bhakta-bhaya-vara-pradaḥ bhakta — devotee bhaya — fear vara — boon pradaḥ — giver - Remover of fear and giver of boons to devotees agniḥ agni — fire - Fire principle vibhāvasuḥ vibhāvasu — radiant/fire form - Radiant one like fire bhāsvān bhāsvat — shining one - The luminous one yamaḥ yama — god of death / restraint - Controller of death nirṛtiḥ nirṛti — goddess of decay / disorder - Force of dissolution varuṇaḥ varuṇa — cosmic waters / deity - Lord of waters vāyu-gati-mān vāyu — wind gati — movement mān — possessing - Swift as the wind vāyuḥ vāyu — wind - Wind itself kauberaḥ kubera — god of wealth - Associated with wealth and prosperity īśvaraḥ īśvara — lord - Supreme ruler raviḥ ravi — sun - Radiant like the sun candraḥ candra — moon - Cool and luminous like the moon kujaḥ kuja — Mars - Planetary force Mars saumyaḥ saumya — Mercury / gentle nature - Gentle planetary influence guruḥ guru — Jupiter / teacher - Teacher principle / Jupiter kāvyaḥ kāvya — Venus / poetic wisdom - Venus principle / poetic wisdom śanaiścaraḥ śanaiścara — Saturn - Saturn principle (slow-moving influence) 🔶 Progress Update This section shows: 🌌 Cosmic identification with planets and forces 🔥 Dual nature: fierce (krodha) and gentle (saumya) 🧠 Control over emotions, time, and destiny Part 10 — Word-by-word meanings rāhuḥ rāhu — shadow planet Rahu - Influence beyond conventional planetary order ketuḥ ketu — shadow planet Ketu - Spiritual detachment force marut-dhātā marut — wind gods dhātā — sustainer - Sustainer of the wind principles dātā dātā — giver - Bestower hartā hartā — remover - Remover of obstacles samīra-jaḥ samīra — wind jaḥ — born - Son of the wind (Vāyu) maśakīkṛta-devāriḥ maśakī-kṛta — made like a mosquito (insignificant) deva-ariḥ — enemy of gods - One who reduced enemies of the gods to insignificance daitya-ariḥ daitya — demons ariḥ — enemy - Enemy of demons madhusūdanaḥ madhu — demon Madhu / honey sūdanaḥ — destroyer - Destroyer of evil (like Vishnu) kāmaḥ kāma — desire - Desire principle kapiḥ kapi — monkey - The monkey form kāma-pālaḥ kāma — desire pālaḥ — protector - Protector of desires (fulfiller of righteous wishes) kapilaḥ kapila — golden/radiant - Radiant golden one viśva-jīvanaḥ viśva — universe jīvanaḥ — life giver - Life of the universe bhāgīrathī-padāmbhojaḥ bhāgīrathī — Ganga pada — feet ambhoja — lotus - One whose feet are like the sacred Ganga’s lotus setu-bandha-viśāradaḥ setu — bridge bandha — construction viśāradaḥ — expert - Expert in building the bridge (to Lanka) svāhā svāhā — sacrificial offering - Invocation in fire rituals svadhā svadhā — ancestral offering - Offering to ancestors haviḥ haviḥ — sacrificial oblation - Sacred offering kavyaṃ kavya — ritual offering / poetry - Sacred ritual essence havyavāha-prakāśakaḥ havya — offerings vāha — carrier (fire) prakāśakaḥ — illuminator - One who illuminates sacrificial fire offerings svaprakāśaḥ sva — self prakāśaḥ — luminous - Self-luminous mahāvīraḥ mahā — great vīraḥ — hero - Great hero laghuḥ laghu — light, subtle - Subtle and light urjita-vikramaḥ urjita — powerful vikramaḥ — valor - Of powerful valor uḍḍīna-uḍḍīna-gatimān uḍḍīna — flying gati-mān — possessing movement - One who moves through the sky swiftly sad-gatiḥ sat — true gatiḥ — path - The true path puruṣottamaḥ puruṣa — being uttamaḥ — supreme - Supreme being jagad-ātmā jagat — universe ātmā — self - Soul of the universe jagad-yoniḥ jagat — universe yoniḥ — source - Origin of the universe jagat-antaḥ jagat — universe antaḥ — end - End of the universe anantakaḥ ananta — infinite kaḥ — one - Infinite being 🔶 Progress Update This section highlights: 🌌 Cosmic identity (source, sustainer, end) 🔥 Ritual and sacrificial symbolism ✨ Transcendence beyond planetary forces Part 11 — Word-by-word meanings vipāpmā vi — without pāpa — sin - Sinless one niṣkalaṅkaḥ niḥ — without kalaṅka — stain/blemish - Spotless, stainless mahān mahān — great - The great one mahadahaṅkṛtiḥ mahat — great principle ahaṅkṛti — ego/principle of identity - Controller of cosmic ego principle khaṃ kha — space/ether - Ether principle vāyuḥ vāyu — wind - Wind element pṛthivī pṛthivī — earth - Earth element cāpaḥ cāpa — water - Water element vahniḥ vahni — fire - Fire element dikpālaḥ dik — directions pālaḥ — protector - Protector of directions eva ca - And also (all of these combined forms) kṣetrajñaḥ kṣetra — field/body jñaḥ — knower - Knower of the field (consciousness within body) kṣetra-hartā kṣetra — field/body hartā — remover - One who dissolves the field (physical limitation) palvalī-kṛta-sāgaraḥ palvalī-kṛta — made like a small pond sāgaraḥ — ocean - One who made the ocean like a small pond hiraṇmayaḥ hiraṇya — golden mayaḥ — full of - Golden radiant one purāṇaḥ purāṇa — ancient - The ancient one khecaraḥ kha — sky caraḥ — moving - One who moves in the sky bhūcaraḥ bhū — earth caraḥ — moving - One who moves on earth naraḥ nara — human being - Human form hiraṇyagarbhaḥ hiraṇya — golden garbha — womb - Cosmic golden womb (source of creation) sūtrātmā sūtra — thread ātmā — self - Thread of existence (connecting principle) rājarājaḥ rāja — king rājaḥ — king of kings - King of kings viśāmpatiḥ viśām — of all beings patiḥ — lord - Lord of all beings vedānta-vedyaḥ vedānta — ultimate knowledge vedyaḥ — knowable - Known through Vedanta udgīthaḥ udgītha — sacred chant (Om) - Embodiment of sacred chant veda-veda-aṅga-pāragaḥ veda — Vedas aṅga — limbs pāragaḥ — master - Master of Vedas and their auxiliaries prati-grāma-sthitiḥ prati — each grāma — village sthitiḥ — presence - Present in every village (everywhere present) sadyas-sphūrti-dātā sadyas — immediately sphūrti — inspiration dātā — giver - Instant giver of inspiration guṇākaraḥ guṇa — qualities ākaraḥ — repository - Repository of virtues nakṣatra-mālī nakṣatra — stars mālī — garlanded - Garlanded with stars bhūtātmā bhūta — beings ātmā — self - Soul of all beings surabhiḥ surabhi — divine cow / fragrance - Fulfiller of desires / auspicious presence kalpa-pādapaḥ kalpa — wish-fulfilling pādapaḥ — tree - Wish-fulfilling tree 🔶 Progress Update This section presents Hanuman as: 🌌 Cosmic elements (earth, fire, space, wind) 🧠 Conscious principle (kṣetrajñaḥ) 🌳 Wish-fulfilling divine presence cintāmaṇiḥ cintā — thought, desire maṇiḥ — jewel - Wish-fulfilling jewel guṇa-nidhiḥ guṇa — virtues nidhiḥ — treasure - Treasure of virtues prajā-dhāraḥ prajā — beings/creation dhāraḥ — supporter - Supporter of all beings anuttamaḥ anuttamaḥ — unsurpassed - The unsurpassed one puṇya-ślokaḥ puṇya — sacred ślokaḥ — hymn/verse - One whose name is sacred in hymns purāriḥ pura — city/fortress ariḥ — enemy - Destroyer of evil strongholds jyotiṣmān jyotiḥ — light mān — possessed of - Full of divine light śarvarī-patiḥ śarvarī — night patiḥ — lord - Lord of the night (controller of darkness) kilkila-rāva-saṃtrasta-bhūta-preta-piśāca-kaḥ kilkila-rāva — terrifying sound saṃtrasta — frightened bhūta — spirits preta — ghosts piśāca — demons - One whose roar terrifies spirits, ghosts, and demons ṛṇa-traya-haraḥ ṛṇa — debt traya — three haraḥ — remover - Remover of the three debts (spiritual/material karmic burdens) sūkṣmaḥ sūkṣma — subtle - The subtle one sthūlaḥ sthūla — gross, physical - The manifest physical form sarva-gatiḥ sarva — all gatiḥ — movement - One who pervades everywhere pumān pumān — supreme person - The cosmic person apasmāra-haraḥ apasmāra — forgetfulness/ignorance haraḥ — remover - Remover of ignorance smartā smartā — one who remembers - The mindful one śrutiḥ śruti — sacred Vedic hearing - Embodiment of sacred revelation gāthā gāthā — hymn - Sacred hymn form smṛtiḥ smṛti — remembrance tradition - Embodiment of sacred memory manuḥ manu — lawgiver / progenitor - Root of dharma and order svarga-dvāram svarga — heaven dvāram — gate - Gate to heaven prajā-dvāram prajā — beings dvāram — gate - Gateway to creation mokṣa-dvāram mokṣa — liberation dvāram — gate - Gateway to liberation yati-īśvaraḥ yati — ascetic īśvaraḥ — lord - Lord of ascetics nāda-rūpaḥ nāda — sound rūpaḥ — form - Form of sacred sound paraṃ brahma paraṃ — supreme brahma — ultimate reality - Supreme absolute reality brahma brahma — cosmic reality - The absolute truth purātanaḥ purātanaḥ — ancient - The primordial one ekaḥ ekaḥ — one - The one without a second anekaḥ anekaḥ — many - Appearing as many forms janaḥ janaḥ — beings - Source of all beings śuklaḥ śukla — pure, white - Pure and radiant svayam-jyotiḥ svayam — self jyotiḥ — light - Self-luminous one anākulaḥ anākulaḥ — undisturbed - Untroubled, serene 🔶 Progress Update This section highlights: ✨ Liberation pathways (mokṣa-dvāram) 🔊 Sacred sound essence (nāda-rūpaḥ) 🧠 Knowledge and memory embodiment (smṛti, śruti) 🌌 Unity and multiplicity (ekaḥ, anekaḥ) jyotiḥ jyotiḥ — light, radiance - Pure divine light jyotiḥ-ādiḥ jyotiḥ — light ādiḥ — origin - Source of all light anādiḥ an — without ādiḥ — beginning - Without beginning (eternal) sāttvikaḥ sattva — purity ikaḥ — one who possesses - Pure and balanced in nature rājasaḥ rajas — activity, passion - Embodiment of dynamic energy tamaḥ tamaḥ — darkness, inertia - Transcendent of darkness tamo-hartā tamaḥ — darkness hartā — remover - Destroyer of ignorance nirālambaḥ nir — without ālamba — support - Self-supported, independent nirākāraḥ nir — without ākāra — form - Formless essence guṇa-ākaraḥ guṇa — qualities ākaraḥ — repository - Source of all qualities guṇa-āśrayaḥ guṇa — qualities āśrayaḥ — support - Support of all qualities guṇa-mayaḥ guṇa — qualities mayaḥ — full of - Composed of all qualities bṛhat-karmā bṛhat — great karmā — actions - Doer of great deeds bṛhat-yaśāḥ bṛhat — great yaśas — fame - Of great glory bṛhat-dhanuḥ bṛhat — great dhanuḥ — bow - Wielder of a great bow bṛhat-pādaḥ bṛhat — great pādaḥ — feet - One with mighty stride bṛhat-mūrdhā bṛhat — great mūrdhā — head - Great-headed one bṛhat-svanaḥ bṛhat — great svanaḥ — sound - One with a mighty roar bṛhat-karṇaḥ bṛhat — great karṇaḥ — ears - One with vast perception bṛhat-nāsaḥ bṛhat — great nāsaḥ — nose - One with keen perception bṛhat-bāhuḥ bṛhat — great bāhuḥ — arms - One with mighty arms bṛhat-tanuḥ bṛhat — great tanuḥ — body - One with immense form bṛhat-jānuḥ bṛhat — great jānuḥ — knees - One with powerful movement bṛhat-kāryaḥ bṛhat — great kāryaḥ — action - One who performs great tasks bṛhat-pucchaḥ bṛhat — great pucchaḥ — tail - One whose tail is immense in power bṛhat-karaḥ bṛhat — great karaḥ — hand - One with powerful hands bṛhat-gatiḥ bṛhat — great gatiḥ — movement - One with great speed bṛhat-sevyaḥ bṛhat — great sevyaḥ — worthy of worship - Worthy of great worship bṛhat-loka-phala-pradaḥ bṛhat — great loka — worlds phala — result pradaḥ — giver - Giver of great universal fruits bṛhat-śaktiḥ bṛhat — great śaktiḥ — power - Embodiment of great power bṛhat-vāñchā-phala-daḥ bṛhat — great vāñchā — desire phala — result daḥ — giver - Granter of great desires bṛhat-īśvaraḥ bṛhat — great īśvaraḥ — lord - Supreme great lord 🔶 Progress Update This section emphasizes: 🌟 Vast cosmic form (bṛhat series expansions) 🔥 Immense power and action 🌌 Expansion of divine attributes into infinity bṛhat-loka-nutaḥ bṛhat — great loka — worlds nutaḥ — praised - One praised by all great worlds draṣṭā draṣṭā — seer, observer - The witness who sees all vidyā-dātā vidyā — knowledge dātā — giver - Bestower of knowledge jagat-guruḥ jagat — universe guruḥ — teacher - Teacher of the universe deva-ācāryaḥ deva — gods ācāryaḥ — teacher - Teacher even of the gods satya-vādī satya — truth vādī — speaker - Speaker of truth brahma-vādī brahma — absolute truth vādī — expounder - Expounder of the ultimate reality kalā-dharaḥ kalā — arts, aspects dharaḥ — holder - Holder of all arts and aspects sapta-pātāla-gāmī sapta — seven pātāla — lower worlds gāmī — traveler - One who can traverse the seven lower realms malayācala-saṃśrayaḥ malaya — Malaya mountain acala — mountain saṃśrayaḥ — refuge - One who dwells in the Malaya mountains uttarāśā-sthitaḥ uttara — north āśā — direction sthitaḥ — situated - Established in the northern direction śrī-daḥ śrī — prosperity daḥ — giver - Giver of prosperity divya-auṣadhi-vaśaḥ divya — divine auṣadhi — herbs vaśaḥ — controller - Controller of divine healing herbs khagaḥ khaga — bird / sky-goer - One who moves freely in the sky śākhā-mṛgaḥ śākhā — branches mṛgaḥ — animal - Tree-dwelling monkey form kapīndraḥ kapi — monkey indraḥ — lord - King of monkeys purāṇa-śruti-cañcuraḥ purāṇa — ancient texts śruti — Vedic knowledge cañcuraḥ — adept - Skilled in ancient and Vedic wisdom catura-brāhmaṇaḥ catura — skilled brāhmaṇaḥ — knower of Brahman - Skilled knower of sacred truth yogī yogī — practitioner of yoga - Perfect yogi yoga-gamyaḥ yoga — union gamyaḥ — attainable - Attainable through yoga parā-paraḥ para — supreme apara — lower - Beyond both higher and lower realms anādi-nidhanaḥ anādi — without beginning nidhanaḥ — without end - Eternal, without beginning or end vyāsaḥ vyāsa — compiler of scriptures - Embodiment of divine wisdom vaikuṇṭhaḥ vaikuṇṭha — Vishnu’s abode - Associated with divine abode pṛthivī-patiḥ pṛthivī — earth patiḥ — lord - Lord of the earth apara-jitaḥ apara — not jitaḥ — conquered - Unconquered one jita-ariḥ jita — conquered ariḥ — enemy - Conqueror of enemies sad-ānandaḥ sat — truth ānandaḥ — bliss - Eternal bliss dayā-yutaḥ dayā — compassion yutaḥ — endowed with - Full of compassion 🔶 Progress Update This section highlights: 📚 Divine knowledge and scriptural mastery 🌍 Cosmic authority over directions and realms 🧘 Yogic perfection and eternal bliss Part 15 — Word-by-word meanings (go-pāla onward) go-pālaḥ go — cow / senses pālaḥ — protector - Protector of cows and senses go-patiḥ go — cows / beings patiḥ — lord - Lord of beings / cows go-pta go — beings pta (pāla/gupta sense) — protector - Protector of all beings kalikāla-parāśaraḥ kali-kāla — age of Kali parāśaraḥ — sage/one who transcends - Guide and controller in the age of Kali manaḥ-vegaḥ manaḥ — mind vegaḥ — speed - Swift as the mind sadā-yogī sadā — always yogī — united one - Ever-established in yoga saṃsāra-bhaya-nāśanaḥ saṃsāra — worldly existence bhaya — fear nāśanaḥ — destroyer - Destroyer of worldly fear tattva-dātā tattva — truth, reality dātā — giver - Giver of ultimate truth tattva-jñaḥ tattva — reality jñaḥ — knower - Knower of truth tattvaṃ tattva — essence - The ultimate reality itself tattva-prakāśakaḥ tattva — truth prakāśakaḥ — revealer - Revealer of truth śuddhaḥ śuddha — pure - Pure one buddhaḥ buddha — awakened - The enlightened one nitya-muktaḥ nitya — eternal muktaḥ — liberated - Eternally liberated bhakta-rājaḥ bhakta — devotee rājaḥ — king - King of devotees jaya-drahaḥ jaya — victory drahaḥ — support/holder - Supporter of victory pralaya-omita-māyaḥ pralaya — dissolution omita — measured/limited māyaḥ — illusion - One who controls cosmic illusion at dissolution māyā-atītaḥ māyā — illusion atītaḥ — beyond - Beyond illusion vimatsaraḥ vi — without matsara — jealousy - Free from jealousy māyā-bharjita-rakṣāḥ māyā — illusion bharjita — burnt rakṣāḥ — demons - Burner of illusory demons māyā-nirmita-viṣṭapaḥ māyā — illusion nirmita — created viṣṭapaḥ — worlds - Creator of illusory worlds māyā-āśrayaḥ māyā — illusion āśrayaḥ — support - Support even of illusion nirlepaḥ nir — without lepaḥ — attachment - Unattached, unaffected māyā-nirvartakaḥ māyā — illusion nirvartakaḥ — controller - Controller of illusion sukham sukha — happiness - Bliss itself 🔶 Progress Update This section highlights: 🧠 Mastery over illusion (māyā) 🧘 Supreme detachment (nirlepaḥ) 🌟 Ultimate bliss and truth realization Part 16 — Word-by-word meanings sukhī sukha — happiness ī — one who is - The happy one sukha-pradaḥ sukha — happiness pradaḥ — giver - Giver of happiness nāgaḥ nāga — serpent / elephant / powerful being - Mighty and powerful one maheśa-kṛta-saṃstavaḥ mahā-īśa — great Lord (Śiva) kṛta — made saṃstavaḥ — praised - One praised even by Maheshvara maheśvaraḥ mahā — great īśvaraḥ — lord - The great Lord satya-sandhaḥ satya — truth sandhaḥ — firmly established - Firmly established in truth śarabhaḥ śarabha — fierce mythical form - Fearsome and powerful form kali-pāvanaḥ kali — age of Kali pāvanaḥ — purifier - Purifier of the age of Kali sahasra-kandhara sahasra — thousand kandhara — necks - One with limitless forms of strength (symbolic many-necked power) bala-vidhvamsana-vicakṣaṇaḥ bala — strength vidhvaṃsana — destruction vicakṣaṇaḥ — skilled - Expert in destroying powerful forces sahasra-bāhuḥ sahasra — thousand bāhuḥ — arms - One with infinite strength (many arms symbolic) sahajaḥ sahajaḥ — born with / natural - Naturally perfect being dvi-bāhuḥ dvi — two bāhuḥ — arms - Two-armed form dvi-bhujaḥ dvi — two bhujaḥ — arms - Two-armed manifestation maha-rathaḥ mahā — great rathaḥ — warrior/chariot - Great warrior catur-bhujaḥ catur — four bhujaḥ — arms - Four-armed divine form daśa-bhujaḥ daśa — ten bhujaḥ — arms - Ten-armed cosmic form hayagrīvaḥ haya — horse grīvaḥ — neck - Horse-headed divine form khaga-ānanaḥ khaga — sky-goer (bird) ānanaḥ — face - Bird-faced divine form kapi-vaktraḥ kapi — monkey vaktraḥ — face - Monkey-faced one kapi-patiḥ kapi — monkeys patiḥ — lord - Lord of the monkeys nara-siṃhaḥ nara — man siṃhaḥ — lion - Man-lion form mahā-dyutiḥ mahā — great dyutiḥ — radiance - Great radiant one bhīṣaṇaḥ bhīṣaṇa — terrifying - Fierce and awe-inspiring bhāva-gaḥ bhāva — existence/emotion gaḥ — mover - One who moves through all states of being bandhyaḥ bandhya — worthy of worship - Worthy of devotion marut-ahaḥ marut — wind god ahaḥ — day/light - Radiant like the wind-god principle vāyu-rūpa-dhṛk vāyu — wind rūpa — form dhṛk — bearer - Bearer of the wind form lakṣmaṇa-prāṇa-dātā lakṣmaṇa — Lakshmana prāṇa — life dātā — giver - Giver of life to Lakshmana parājita-daśānanaḥ parājita — defeated daśānanaḥ — Ravana - Defeater of Ravana 🔶 Progress Update This section highlights: 🧬 Divine multi-form manifestations (multi-armed, animal forms) ⚡ Epic battlefield feats (Ravana’s defeat, Lakshmana’s revival) 🌬️ Identity with wind principle and cosmic energy Part 17 — Word-by-word meanings pārijāta-nivāsī pārijāta — divine wish-fulfilling tree nivāsī — resident - Dweller in the divine wish-fulfilling realm catur-vacana-kovidaḥ catur — skilled vacana — speech kovidaḥ — expert - Master of eloquent speech surasa-asyavinirmuktaḥ surasā — the serpent-demon Surasa asya — mouth vinirmuktaḥ — freed from - Freed from the mouth of Surasa siṃhikā-prāṇa-hārakaḥ siṃhikā — demoness Simhika prāṇa — life hārakaḥ — destroyer - Destroyer of Simhika laṅkā-alaṅkāra-vidhvaṃsī laṅkā — Lanka alaṅkāra — adornments vidhvaṃsī — destroyer - Destroyer of Lanka’s splendor vṛṣadaṃśa-kara-rūpa-dhṛk vṛṣadaṃśa — (demon/serpent form reference) kara — hand/action rūpa — form dhṛk — bearer - One who assumes powerful forms to destroy evil rātri-saṃcāra-kuśalaḥ rātri — night saṃcāra — movement kuśalaḥ — skilled - Skilled in moving through the night rātriṃcara-gṛha-agni-daḥ rātriṃcara — night-walking demons gṛha — homes agni-daḥ — fire giver - Burner of night-demons’ dwellings kiṃkara-antakaraḥ kiṃkara — servants/demons antakaraḥ — destroyer - Destroyer of demonic servants jambumāli-hantā jambumāli — demon Jambumali hantā — slayer - Slayer of Jambumali agra-rūpa-dhṛk agra — foremost rūpa — form dhṛk — bearer - One who assumes supreme forms ākāśa-cāri-hari-gaḥ ākāśa — sky cāri — moving hari — divine being gaḥ — moving one - One who moves through the sky like a divine being meghanāda-raṇa-utsukaḥ meghanāda — Indrajit (Ravana’s son) raṇa — battle utsukaḥ — eager - Eager for battle with Meghanada megha-gambhīra-ninadaḥ megha — cloud gambhīra — deep ninadaḥ — sound - One whose roar is deep like thunderclouds mahā-rāvaṇa-kula-antakaḥ mahā — great rāvaṇa — Ravana kula — lineage antakaḥ — destroyer - Destroyer of Ravana’s lineage kālanemi-prāṇa-hārī kālanemi — demon Kalnemi prāṇa — life hārī — taker - Destroyer of Kalnemi makarī-śāpa-mokṣa-daḥ makarī — sea creature/demoness śāpa — curse mokṣa — liberation daḥ — giver - Liberator from curses rasaḥ rasa — essence, taste - Essence of existence rasa-jñaḥ rasa — essence jñaḥ — knower - Knower of all essence sam-mānaḥ sam — proper mānaḥ — respect/honor - Bestower of true honor rūpaṃ rūpa — form - Form of beauty cakṣuḥ cakṣuḥ — eye - The all-seeing eye śrutiḥ śruti — sacred hearing - Sacred wisdom itself vacanaḥ vacana — speech - Divine speech ghrāṇaḥ ghrāṇa — smell, sense of smell - Sense perception principle gandhaḥ gandha — fragrance - Fragrance essence sparśaḥ sparśa — touch - Sense of touch ahaṅkāra-māna-gaḥ ahaṅkāra — ego māna — pride gaḥ — destroyer - Destroyer of ego and pride neti neti iti gamyaḥ neti neti — not this, not this gamyaḥ — attainable - Realized beyond all descriptions vaikuṇṭha-bhajana-priyaḥ vaikuṇṭha — divine abode bhajana — devotion priyaḥ — beloved - Lover of devotion to the divine abode 🔶 Progress Update This section highlights: 🔥 Destruction of demonic forces (Ravana lineage, Indrajit) 🌌 Mastery over senses and perception 🧘 Philosophical transcendence (neti neti principle) Part 18 — Word-by-word meanings giriśaḥ giri — mountain īśaḥ — lord - Lord of the mountains girijā-kāntaḥ girijā — Pārvatī kāntaḥ — beloved - Beloved of Pārvatī (Śiva aspect reference) durvāsāḥ durvāsāḥ — sage Durvāsas - Connected with the sage Durvāsas / ascetic power kaviḥ kaviḥ — poet, seer - Divine seer-poet aṅgiraḥ aṅgiras — sage Aṅgiras - Associated with sage Aṅgiras bhṛguḥ bhṛgu — sage Bhṛgu - Associated with sage Bhṛgu vaśiṣṭhaḥ vaśiṣṭha — sage Vasiṣṭha - Associated with Vasiṣṭha vanaḥ vana — forest - Dweller of forests nāradaḥ nārada — sage Nārada - Associated with divine messenger Nārada tumburaḥ tumbura — celestial musician - Connected with divine music beings malaḥ mala — purity/garland (contextual: purifier or one beyond impurity) - Pure and untainted one viśva-kṣetraḥ viśva — universe kṣetraḥ — field - Field of the universe viśva-bījaḥ viśva — universe bījaḥ — seed - Seed of creation viśva-netraḥ viśva — universe netraḥ — eye - Eye of the universe viśva-pāḥ viśva — universe pāḥ — protector - Protector of the universe yājakaḥ yājakaḥ — performer of sacrifice - Sacrificial priest yajamānaḥ yajamānaḥ — one who performs sacrifice - Ritual performer / sacrificer pāvakaḥ pāvaka — fire / purifier - Purifying fire principle pitaras pitaraḥ — ancestors - Protector of ancestors tathā tathā — and so - And likewise śraddhā śraddhā — faith - Faith itself buddhiḥ buddhi — intellect - Intelligence kṣamā kṣamā — patience, forgiveness - Patience and forgiveness tandrā tandrā — drowsiness/inertia - Controller of inertia mantraḥ mantra — sacred sound - Sacred mantra principle mantrayitā mantrayitā — one who chants/manifests mantras - One who empowers sacred speech svaraḥ svara — sound, tone - Pure sound vibration rājendraḥ rāja — king indra — lord - King of kings bhūpatiḥ bhū — earth patiḥ — lord - Lord of the earth muṇḍa-mālī muṇḍa — skull mālī — garlanded - One adorned with a garland of skulls (symbolic of transcendence over death) saṃsāra-sārathiḥ saṃsāra — worldly existence sārathiḥ — charioteer - Guide through the cycle of existence nitya-sampūrṇa-kāmaḥ nitya — eternal sampūrṇa — complete kāmaḥ — desire - One whose desires are eternally fulfilled bhakta-kāma-dughaḥ bhakta — devotee kāma — desires dughaḥ — fulfiller (like a wish-cow) - Fulfillor of devotees’ wishes uttamaḥ uttamaḥ — highest - The supreme one 🔶 Progress Update This section highlights: 🕉️ Cosmic ritual mastery (yajña, mantra, yajamāna) 🧠 Mind-control principles (buddhi, kṣamā, tandrā) 🌌 Universal guidance (saṃsāra-sārathiḥ) śrī-parivāraḥ śrī — prosperity, divine grace parivāraḥ — retinue, attendants - Surrounded by divine auspicious retinue śritaḥ śritaḥ — one who is taken refuge in / refuge-giver - The one who gives refuge and is the refuge rudraḥ rudraḥ — fierce form of Śiva - The fierce and powerful divine form kāma-dhuk kāma — desires dhuk — fulfiller (like a wish-cow) - Fulfiller of all desires uttama-śrī-parivāraḥ uttama — highest śrī — prosperity parivāraḥ — retinue - Surrounded by the highest divine prosperity śrita-rudraḥ śrita — taken refuge rudraḥ — Rudra form - One who is the refuge of Rudra / united with Rudra nature smṛtibījaṃ smṛti — remembrance, memory bījaṃ — seed, origin - Seed of remembrance / source of memory sureśānaḥ sura — gods īśānaḥ — lord - Lord of the gods saṃsārabhayanāśanaḥ saṃsāra — worldly existence, cycle of birth and death bhaya — fear nāśanaḥ — destroyer - Destroyer of the fear of worldly existence uttamaḥ uttamaḥ — highest, supreme - The supreme one śrīparivāraḥ śrī — auspiciousness, prosperity, divine grace parivāraḥ — retinue, attendants - Surrounded by divine auspicious retinue śritaḥ śritaḥ — one who is taken refuge in / refuge-giver - The refuge (or one who gives refuge) rudraḥ rudraḥ — fierce form of Śiva - The Rudra (terrifying divine form) ca ca — and - And kāmadhuk kāma — desire dhuk — fulfiller (like a wish-fulfilling cow) - Fulfiller of all desires Closing Colophon iti - Thus mantramahārṇave mantra — sacred hymn/mantra mahā — great arṇave — ocean - In the great ocean of mantras pūrvakhaṇḍe pūrva — earlier, first khaṇḍe — section - In the first section navamatarange navama — ninth taraṅge — wave - In the ninth wave śrīrāmakṛtam śrī — revered rāma — Lord Rāma kṛtam — composed - Composed by Śrī Rāma śrīhanumatsahasranāmastotram śrī — auspicious hanumat — Hanuman sahasranāma — thousand names stotram — hymn - The sacred hymn of the thousand names of Hanuman sampūrṇam sampūrṇam — complete, finished - Completed This sacred hymn, composed in the great ocean of mantras in its ninth wave by Śrī Rāma, describing the thousand names of Hanumān, is now complete.
śrī hanūmate namaḥ śrī hanūmatsahasranāmastotram dhyānam atulitabaladhāmam hemaśailābhadeham danujavanakṛśānum jñānināmagragaṇyam sakalaguṇanidhānam vānarāṇāmadhīśam raghupatipriyabhaktam vātajātam namāmi stotram śrīrāmacandra uvāca hanūmān śrīprado vāyūputro rudro naghōjaraḥ amṛtyurvīravīraśca grāmavāso janāśrayaḥ dhanado nirguṇo kāyo vīro nidhipatirmuniḥ piṅgākṣo varado vāgmī sītāśokavināśanaḥ śivaḥ sarvaḥ paro'vyakto'vyaktāvyakto rasādharaḥ piṅgakeśaḥ piṅgaromā śrutigamyaḥ sanātanaḥ anādirbhagavān devo viśvahetur nirāmayaḥ ārogyakartā viśveśo viśvanātho harīśvaraḥ bhargo rāmo rāmabhaktaḥ kalyāṇaprakṛtiḥ sthiraḥ viśvambharo viśvamūrtirviśvākāro'tha viśvapaḥ viśvātmā viśvasevyo'tha viśvo viśvaharo raviḥ viśvaceṣṭo viśvagamyo viśvadheyaḥ kalādharaḥ plavaṅgamaḥ kapiśreṣṭho jyeṣṭho vaidyo vanecaraḥ bālo vṛddho yuvā tattvaṃ tattvagamyaḥ sakhā hyajaḥ añjanāsūnuravyagro grāmakhyāto dharādharaḥ bhūrbhuvaḥ svarmahar loko janalokastapo'vyayaḥ satyamoṅkāragamyaśca praṇavo'vyāpako malaḥ śivadharmapratiṣṭhātā rāmeṣṭaḥ phalabhuk priyaḥ goṣpadīkṛtavārīśaḥ pūrṇakāmodharāpatiḥ rakṣoghnaḥ puṇḍarīkākṣaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ jānakīprāṇadātā ca rakṣaḥprāṇāpahārakaḥ pūrṇaḥ satyaḥ pītavāsā divākarasamaprabhaḥ devo'dhyānavihārī ca devatābhayabhañjanaḥ bhaktodayaḥ bhaktalabdhaḥ bhaktapālanatatparaḥ droṇahartā śaktinetā śaktirākṣasamārakaḥ akṣaghno rāmadūtaśca śākinī jīvahārakaḥ bubhukāraḥ tārātirgarvaparvatamardanaḥ hetustvahetuḥ prāṃśuśca viśvabhartā jagadguruḥ jagannētā jagannātho jagadīśo janeśvaraḥ jagaddhito hariḥ śrīśo garuḍasmyabhajanaḥ pārthadhvajo vāyuputro mitapucccho mitavikramaḥ brahmapuccchaḥ parabrahmapucccho rāmeṣṭakārakaḥ sugrīvādiyuto jñānī vānaro vānarīśvaraḥ kalpasthāyī cirañjīvī tapanaśca sadāśivaḥ sannatiḥ sadgatirbhuktimuktidaḥ kīrtidāyakaḥ kīrtiḥ kīrtipradaścaiva samudraḥ śrīpadaḥ śivaḥ bhaktodayaḥ bhaktagamyo bhaktabhāgyapradāyakaḥ udadhikramano devaḥ saṃsārabhayanāśanaḥ vārdhibandhanakṛt viśvajetā viśvapratiṣṭhitaḥ laṅkārī kālapuruṣo laṅkeśagṛhabhañjanaḥ bhūtāvāso vāsudevo vasustrībhūvaneśvaraḥ śrīrāmarūpaḥ kṛṣṇastu laṅkāprāsādabhañjakaḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇastutaḥ śāntaḥ śāntido viśvapāvanaḥ viśvabhoktā ca māraghno brahmacārī jitendriyaḥ ūrdhvagolāṅgulīmālī lāṅgūlāhatarākṣasaḥ samīratanayo vīro vīratāro jayapradaḥ jaganmaṅgaladaḥ puṇyaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ puṇyakīrtiḥ puṇyagatirjagatpāvanapāvanaḥ jñānadaḥ prāṇadaḥ prāṇo jagatprāṇaḥ samīraṇaḥ vibhīṣaṇapriyaḥ śūraḥ pippalāśrayasiddhidaḥ । siddhaḥ siddhāśrayaḥ kālo mahokṣaḥ kālajāntakaḥ । laṅkeśanidhanasthāyī laṅkādāhaka īśvaraḥ । candrasūryāgninetraśca kālāgniḥ pralayāntakaḥ ॥ kapilaḥ kapiśaḥ puṇyarāśirdvādaśarāśigaḥ । sarvāśrayo'prameyātmā revatyādinivārakaḥ । lakṣmaṇaḥ prāṇadātā ca sītājīvanahetukaḥ । rāmadheyo hṛṣīkeśo viṣṇubhaktō jaṭī balī ॥ devāri darpahā hotā dhātā kartā jagatprabhuḥ । nagaragrāmapālaśca śuddho buddho niratrapaḥ । nirañjano nirvikalpo guṇātīto bhayaṅkaraḥ । hanumāṃśca durārādhyastapaḥ sādhyo maheśvaraḥ ॥ jānakīdhanaśokoddhatāpahartā parātparaḥ । vāṅmayaḥ sadasadrūpaḥ kāraṇaṃ prakṛteḥ paraḥ । bhāgyado nirmalo netā pucchalāṅkāvidāhakaḥ । pucchabaddhayātudhāno yātudhānaripupriyaḥ ॥ chāyāpahārī bhūteśo lokeśaḥ sadgatipradaḥ । plavaṅgameśvaraḥ krodhaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ । saumyo guruḥ kāvyakartā bhaktānāṃ ca varapradaḥ । bhaktānukampī viśveśaḥ puruhūtaḥ purandaraḥ ॥ krodhahartā tamohartā bhaktābhayavarapradaḥ । agnirvibhāvasurbhāsvān yamo nirṛtireva ca । varuṇo vāyugatimān vāyuḥ kaubera īśvaraḥ । raviścandraḥ kujaḥ saumyo guruḥ kāvyaḥ śanaiścaraḥ ॥ rāhuḥ keturmaruddhotā dātā hartā samīrajaḥ । maśakīkṛtadevārirdaiyatyārirmadhusūdanaḥ । kāmaḥ kapiḥ kāmapālaḥ kapilo viśvajīvanaḥ । bhāgīrathīpadāmbhojaḥ setubandhaviśāradaḥ ॥ svāhā svadhā haviḥ kavyaṃ havyavāhaprakāśakaḥ । svaprakāśo mahāvīro laghurujjitavikramaḥ । uḍḍīnoddīnagatimān sadgatiḥ puruṣottamaḥ । jagadātmā jagadyonirjagadanto hyanantakaḥ ॥ vipāpmā niṣkalaṅko'tha mahānmahadahaṃkṛtiḥ । khaṃ vāyuḥ pṛthivī cāpo vahnir dikpāla eva ca । kṣetrajñaḥ kṣetrahartā ca palvalīkṛtasāgaraḥ । hiraṇmayaḥ purāṇaśca khecaro bhūcaro naraḥ ॥ hiraṇyagarbhaḥ sūtrātmā rājarājo viśāmpatiḥ । vedāntavedyo udgītho vedavedāṅgapāragaḥ । pratigrāmasthitiḥ sadyaḥ sphūrtidātā guṇākaraḥ । nakṣatramālī bhūtātmā surabhiḥ kalpapādapaḥ ॥ cintāmaṇirguṇanidhiḥ prajādāro hyanuttamaḥ । puṇyaślokaḥ purārātirjyotiṣmāṃśarvarīpatiḥ । kilkilārāvasaṃtrastabhūtapretapiśācakaḥ । ṛṇatrayaharaḥ sūkṣmaḥ sthūlaḥ sarvagatiḥ pumān ॥ apasmāraharaḥ smartā śrutirgāthā smṛtirmanuḥ । svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ yatīśvaraḥ । nādarūpaḥ paraṃ brahma brahma brahma purātanaḥ । eko'neko janaḥ śuklaḥ svayaṃ jyotiranākulaḥ ॥ jyotirjyotiranādiśca sāttviko rājasastamaḥ । tamohartā nirālambho nirākāro guṇākaraḥ । guṇāśrayo guṇamayo bṛhatkarmā bṛhatyaśaḥ । bṛhatdhanurbṛhatpādo bṛhanmūrdhā bṛhatsvanaḥ ॥ bṛhatkarṇo bṛhatnāso bṛhatbāhur bṛhattanuḥ । bṛhatjānur bṛhatkāryo bṛhatpucccho bṛhatkaraḥ । bṛhatgatir bṛhatsevyo bṛhallokaphalapradaḥ । bṛhacchaktir bṛhadvāñchāphalado bṛhadīśvaraḥ ॥ bṛhallokanuto draṣṭā vidyādātā jagadguruḥ । devācāryaḥ satyavādī brahmavādī kalādharaḥ । saptapātālagāmī ca malayācalasaṃśrayaḥ । uttarāśāsthitaḥ śrīdo divyauṣadhivaśaḥ khagaḥ ॥ śākhāmṛgaḥ kapīndro’tha purāṇaśruticañcuraḥ । caturbrāhmaṇo yogī yogagamyaḥ parāvaraḥ । anādinidhano vyāso vaikuṇṭhaḥ pṛthivīpatiḥ । aparājito jitārātiḥ sadānando dayāyutaḥ ॥ gopālo gopatirgoptā kalikālaparāśaraḥ । manovegī sadā yogī saṃsārabhayanāśanaḥ । tattvadātātha tattvajñas tattvaṃ tattvaprakāśakaḥ । śuddho buddho nityamukto bhaktarājo jayadrathaḥ ॥ pralayomitamāyaśca māyātīto vimatsaraḥ । māyābhañjitarakṣāśca māyānirmitaviṣṭapaḥ । māyāśrayaśca nirlēpo māyānirvartakaḥ sukham ॥ sukhī sukhaprado nāgo maheśakṛtasaṃstavaḥ । maheśvaraḥ satyasaṃdhaḥ śarabhaḥ kalipāvanaḥ । sahasrakandharabalavidhvaṃsanavicakṣaṇaḥ । sahasrabāhu sahajaḥ dvibāhur dvibhujo naraḥ ॥ caturbhujo daśabhujo hayagrīvaḥ khagānanaḥ । kapivaktraḥ kapipatir narasiṃho mahādyutiḥ । bhīṣaṇo bhāvago vandyo marāho vāyurūpadhṛk । lakṣmaṇaprāṇadātā ca parājitadaśānanaḥ ॥ pārijātanivāsī ca vaturvacanakovidaḥ । surasāsyavinirmuktaḥ siṃhikāprāṇahārakaḥ । laṅkālaṅkāravidhvaṃsī vṛṣadaṃśakarūpadhṛk । rātrisaṃcārakuśalo rātriṃcaragṛhāgnidaḥ ॥ kiṃkarāntakaro jambumālīhanto’grarūpadhṛk । ākāśacāri harigo meghanādaraṇotsukaḥ । meghagambhīraninado mahārāvaṇakulāntakaḥ । kālanemiprāṇahārī makarīśāpamokṣadaḥ ॥ raso rasajñaḥ sammāno rūpaṃ cakṣuḥ śrutirvacaḥ । ghrāṇo gandhaḥ sparśanaṃ ca sparśo’haṃkāramānagaḥ । neti netīti gamyaśca vaikuṇṭhabhajanapriyaḥ । giriśo girijā kānto durvāsā kaviraṅgiraḥ ॥ bhṛgur vaśiṣṭhaśca vano nāradas tumbaro malaḥ । viśvakṣetro viśvabījo viśvanetraśca viśvapaḥ । yājako yajamānaśca pāvakaḥ pitaras tathā । śraddhā buddhikṣamā tandrā mantro mantrayitā svaraḥ ॥ rājendro bhūpatir muṇḍamālī saṃsārasārathiḥ । nityasaṃpūrṇakāmaśca bhaktakāmadhuguttamaḥ । gaṇapaḥ keśavo bhrātā pitā mātā ca mārutiḥ । sahasramūrdhānekāsyaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt ॥ kāmajit kāmadahanaḥ kāmaḥ kāmaphalapradaḥ । mudrāpahārī rakṣoghnaḥ kṣitibhāraharo balaḥ । nakhadaṃṣṭrāyudho viṣṇur bhaktābhayavarapradaḥ । darpaḥ darpado daṃṣṭrā śatamūrtir mūrtimān ॥ mahānidhir mahābhāgo mahābhargo mahārthidaḥ । mahākāro mahāyogī mahātejā mahādyutiḥ । mahāsano mahānādo mahāmantraḥ mahāmatiḥ । mahāgamo mahodāro mahādevātmako vibhuḥ ॥ raudrakarmā krūrakarmā ratnanābhaḥ kṛtāgamaḥ । ambhodhilaṅghanaḥ siṃhaḥ satyadharmapramodanaḥ । jitāmitro jayaḥ somo vijayo vāyunandanaḥ । jīvadātā sahasrāṃśur mukundo bhūridakṣiṇaḥ ॥ siddhārthaḥ siddhidaḥ siddhasaṅkalpaḥ siddhihetukaḥ । saptapātālacaraṇaḥ saptarṣigaṇavanditaḥ । saptābdhilaṅghano vīraḥ saptadvīporumaṇḍalaḥ । saptāṅgarājyasukhadaḥ saptamātṛniṣevitaḥ ॥ saptasvarlokamukuṭaḥ saptahotā svarāśrayaḥ । saptacchandonidhiḥ saptacchandaḥ saptajanāśrayaḥ । saptasāmopagītaśca saptapātālasaṃśrayaḥ । medhādaḥ kīrtidaḥ śokahārī daurbhāgyanāśanaḥ ॥ sarvarakṣākaro garbhadoṣaḥ putrapautradaḥ । prativādimukha stambho ruṣṭacittaprasādanaḥ । parābhicāraśamano duḥkhabandhamokṣadaḥ । navadvārapurādhāro navadvāranikētanaḥ ॥ naranārāyaṇastutyo navanātha maheśvaraḥ । mekhalīkavacī khaḍgī bhrājiṣṇur jiṣṇusārathiḥ । bahuyojanavistīrṇapuccchaḥ pucchahatāsuraḥ । duṣṭagrahanihantā ca piśācagrahaghātakaḥ ॥ bālagrahavināśī ca dharmanētā kṛpākaraḥ । ugrakṛtyaśca ugravega ugranetraḥ śatakratuḥ । śatamanyonutaḥ stutyaḥ stutiḥ stotā mahābalaḥ । samagraguṇaśālī ca vyagro rakṣovināśakaḥ ॥ rakṣoghni dāho brahmeśaḥ śrīdharo bhaktavatsalaḥ । meghanādo megharūpo meghavṛṣṭinivārakaḥ । meghajīvanahetuśca meghaḥ śyāmaḥ parātmakaḥ । samīratanayo yoddhā nṛtyavidyāviśāradaḥ ॥ amogho moghadṛṣṭiśca iṣṭado riṣṭanāśanaḥ । artho'narthāpahārī ca samartho rāmasevakaḥ । arthivandyaḥ surārātiḥ puṇḍarīkākṣa ātmabhūḥ । saṅkarṣaṇo viśuddhātmā vidyārāśiḥ sureśvaraḥ ॥ acaloddhārako nityaḥ setukṛt rāmasārathiḥ । ānandaḥ paramānando matsyaḥ kūrmo nirāśrayaḥ । vārāho nārasiṃhaśca vāmanaḥ jamadagnijaḥ । rāmaḥ kṛṣṇaḥ śivo buddhaḥ kalkī rāmāśrayo hariḥ ॥ nandī bhṛṅgī ca caṇḍī ca gaṇeśo gaṇasevitaḥ । karmādhyakṣaḥ surādhyakṣo viśrāmo jagatīpatiḥ । jagannāthaḥ kapīśaśca sarvāvāsaḥ sadāśrayaḥ । sugrīvādistuto dāntaḥ sarvakarmāplavaṅgamaḥ ॥ nakhadāritarakṣāśca nakhayuddhaviśāradaḥ । kuśalaḥ sudhanaḥ śeṣo vāsukistakṣakaḥ tathā । svarṇavarṇo balāḍhyaśca purujedaghanāśanaḥ । kaivalyarūpaḥ kaivalyo garuḍaḥ pannagoragaḥ ॥ kilkilārāvaḥ tārātirgarvaparvatabhedanaḥ । vajrāṅgo vajradaṃṣṭraśca bhaktavajranivārakaḥ । nakhāyudho maṇigrīvo jvālāmālī ca bhāskaraḥ । prauḍhapratāpastapano bhaktatāpanivārakaḥ ॥ śaraṇaṃ jīvanaṃ bhoktā nānāceṣṭo hyacañcalaḥ । svastimān svastido duḥkhaśātanaḥ pavanātmajaḥ । pāvanaḥ pavanaḥ kānto bhaktāgā sahano balī । meghanādaripur meghanādasaṃhatarākṣasaḥ ॥ kṣaro’kṣaro’vinītātmā vānarēśaḥ satāṃ gatiḥ । śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaśca sahāyaḥ saha nāyakaḥ । asthūlastvanaṇurbhargo divyaḥ saṃsṛtināśanaḥ । adhyātmavidyāsāraśca hyadhyātmakauśalaḥ sudhīḥ ॥ akalmaṣaḥ satyahetuḥ satyadaḥ satyagocaraḥ । satyagarbhaḥ satyarūpaḥ satyaḥ satyaparākramaḥ ॥ añjanāprāṇaliṅgaśca vāyuvaṃśodbhavaḥ śubhaḥ । bhadrarūpo rudrarūpaḥ surūpaś citrarūpadhṛk ॥ mainākavanditaḥ sūkṣmadarśano vijayo jayaḥ । krāntadiṅmaṇḍalo rudraḥ prakaṭīkṛtavikramaḥ ॥ kambūkaṇṭhaḥ prasannātmā hrasvanāso bhṛkodaraḥ । lambauṣṭhaḥ kuṇḍalī citramālī yogavidāṃ varaḥ ॥ vipaścik kavir ānandavigraho’nalpaśāsanaḥ । phālgunīsūnur avyagro yogātmā yogatatparaḥ ॥ yogavid yogakartā ca yogayonir digambaraḥ । akārādihakārāntavarṇanirmitavigrahaḥ ॥ ulūkhalamukhaḥ siddhasaṃstutaḥ pramathēśvaraḥ । śliṣṭajaṅgaḥ śliṣṭajānuḥ śliṣṭapāṇiḥ śikhādharaḥ ॥ suśarmā mitaśarmā ca nārāyaṇaparāyaṇaḥ । jiṣṇur bhaviṣṇur rociṣṇur grasiṣṇuḥ sthāṇur eva ca ॥ harirudrānuseko’tha kampano bhūmikampanaḥ । guṇapravāhaḥ sūtrātmā vītarāgastutipriyaḥ ॥ nāgakanyābhayadhvaṃsī rukmavarṇaḥ kapālabhṛt । anākulo bhavopāyo na pāyo vedapāragaḥ ॥ akṣaraḥ puruṣo lokanātha ṛkṣaprabhur dṛḍhaḥ । aṣṭāṅgayogaphalabhuk satyasaṃdhaḥ puruṣṭutaḥ ॥ śmaśānasthānanilayaḥ pretavidrāvaṇakṣamaḥ । pañcākṣaraparaḥ pañcamātṛko rañjanadhvajaḥ ॥ yoginīvṛndavandyashrīḥ śatrughno’nantavikramaḥ । brahmacārīndriyaripur dhṛtadaṇḍo daśātmakaḥ ॥ aprapañcaḥ sadācāraḥ śūrasenāvidārakaḥ । vṛddhaḥ pramodānandaḥ saptadvīpapatindharaḥ ॥ navadvārapurādhāraḥ pratyagraḥ sāmagāyakaḥ । ṣaṭcakradhāmasvarlokābhayakṛn mānadomadaḥ ॥ sarvavaśyakaraḥ śaktir ananto’nantamaṅgalaḥ । aṣṭamūrtir nayopeto virūpaḥ surasundaraḥ ॥ dhūmaketur mahāketuḥ satyaketur mahārathaḥ । nandīpriyaḥ svatantraśca mekhalī ḍamarupriyaḥ ॥ lauhāṅgaḥ sarvavidhānī khaṇḍalaḥ śarva īśvaraḥ । phalabhuk phalahastaśca sarvakarmaphalapradaḥ ॥ dharmādhyakṣo dharmapālo dharmo dharmaprado’rthadaḥ । pañcaviṃśatitattvajñas tārako brahmatatparaḥ ॥ trimārgavasatir bhīmaḥ sarvaduḥkhanivāraṇaḥ । ūrjasvān niṣkalaḥ śūlī maulir garjanniśācaraḥ ॥ raktāmbaradharo rakto raktamālyo vibhūṣaṇaḥ । vanamālī śubhāṅgaśca śvetaḥ śvetāmbaro yuvā ॥ jayo jayaparivāraḥ sahasravadanaḥ kapiḥ । śākinī ḍākinī yakṣarakṣobhūtaprabhañjanaḥ ॥ sadyojātaḥ kāmagativijñānamūrtiḥ yaśaskaraḥ । śambhutejaḥ sārvabhaumo viṣṇubhaktaplavaṅgamaḥ ॥ caturnavati mantrajñaḥ paulastyabaladarpahā । sarvalakṣmīpradaḥ śrīmān aṅgadapriya īḍitaḥ ॥ smṛtibījaṃ sureśānaḥ saṃsārabhayanāśanaḥ । uttamaḥ śrīparivāraḥ śrito rudraśca kāmadhuk ॥ iti mantramahārṇave pūrvakhaṇḍe navamatarange śrīrāmakṛtam śrīhanumatsahasranāmastotraṃ sampūrṇam